Nghĩ về sự bảo tồn giá trị truyền thống

| 08/05/2013 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 15  |    TRÍ NGUYÊN

Bao ton gia tri truyen thong

Việc xâm phạm môi trường tự nhiên và các di tích văn hóa không còn là chuyện lạ ở nước ta gần đây. Báo chí nói nhiều, dư luận cũng lên tiếng mạnh mẽ, nhưng dường như việc đâu rồi cũng vào đấy. Bị phản ứng thì im hơi lặng tiếng ‘án binh bất động’ một thời gian, rồi lại tiếp tục, có người khi được nhắc đến điều này thì buột miệng : “ Biết rồi, khổ lắm, nói mãi !”.

Riêng tại tỉnh Thừa Thiên –Huế , một vùng đất hẹp ở miền Trung từng lả kinh đô của đất nước dưới thời Nguyễn , nơi có một môi trường văn hóa gồm hai mặt vật thể và phi vật thể hiện hữu thuộc vào hạng “sung túc”nhấ của không chỉ đối với nước ta mà còn đối với thế giới , nơi có đến hai di sản văn hóa của nhân loại được UNESCO xếp hạng, thế nhưng , cũng tại nơi này lại có những hành vi xâm phạm đến các giá trị văn hóa chưa từng thấy . Cách đây không lâu là chuyện về đồi Vọng Cảnh, gần đây là chuyện đụng chạm đến sông Hương, một dòng sông đã đi vào văn học nghệ thuật và tâm thức của bao người.chua Tu Dam

Cũng tại vùng đất này dư luận cũng đang quan tâm đến việc nguồn tin trùng tu chùa Từ Đàm, một di tích gắn liền với cuộc vận động  đấu tranh bất bạo động của Phật giáo Việt Nam vào thập kỷ 1960 của thế kỷ trước . Nơi gắn liền với kỷ niệm sâu sắc của biết bao người, với cuộc vận động lịch sử gây chấn động thế giới, khẳng định sức mạnh của đấu tranh bất bạo động và con đường mà Phật giáo đã đi, cũng trường hợp tương tự, tại Tp. Hồ Chí Minh, chùa Ấn Quang, di tích văn hóa vừa được nhà nước công nhận, cũng đang được trùng tu nhà tổ. Việc trùng tu tái xây dựng các di tích văn hóa , các ngôi chùa là một chuyện “biết rồi , khổ lắm , nói mãi” , thường diễn ra hằng ngày một cách vô kiểm soát. Tùy quy mô quản lý và sở hữu về pháp lý, “người chủ” của nó muốn làm gì thì làm, mặc dư luận lên tiếng. Đối với các di tích thuộc sự quản lý của Nhà nước, các di tích văn hóa bị rơi vào hoàn cảnh “cha chung không ai khóc”. Còn đối với cơ sở tôn giáo thì tùy thuộc vào người quản lý hiện tại, tùy thuộc vào người nắm giữ tài chánh. Và các giá trị văn hóa của di tích như bị lơ lửng giữa trời, chỉ còn biết chờ mong vào ý thức bảo vệ và tôn trọng giá trị truyền thống của “chủ đầu tư”.

Có một điều gần như ai cũng thấy, rất nhiều công trình trùng tu với quy mô lớn,có khi là xây dựng mới lại hoàn toàn mà không cần đến một bản vẽ ! Cứ thế mà làm, theo sự chì đạo của “chủ đầu tư”. Nhưng có phải “chủ đầu tư” nào cũng biết đến kiến trúc đâu. Thế là chuyện gì xảy ra ? Không cần phải giải trình nữa, ai cũng có thể hình dung kiểu lấy đây một tí, lấy kia một tí… chắp vào theo cảm tính của mình, thêm nữa cái ý muốn thông thường hết sức tai hại là công trình của mình phải lớn hơn công trình x, y nào đó, chỉ nghĩ đến công trình và tiện nghi bên trong tự thân nó mà không đếm xỉa gì đến môi trường nơi nó hiện hữu, nên đôi khi công trình xây xong, người ngoài nhìn vào mà thấy bứt rứt, như thấy kẻ quá khổ lại được mặc lên cái áo quá chật , tạo nên sự phản cảm cho người tham quan , nhất là đối với các cơ sở tôn giáo, các di tích văn hóa .

Ở nước ta hiện có hàng chục ngàn ngôi chùa, trong đ1o có nhiều ngôi chùa gắn liền với lịch sử của dân tộc và Phật giáo. Nhiều ngôi chùa đã đi vào tâm thức của nhân dân, trở thành biểu tượng của một hiện tượng tư tưởng, một giai đoạn hưng thịnh của đất nước …Với đà trùng tu, xây dựng tự phát và vô kiểm soát như hiện nay thì đến một lúc nào đó, các di tích có thể biến dạng như thế nào, chúng ta có thể hình dung được.

Tại sao lại có sự vô kiểm soát lan tràn như vậy? Thực ra mầu chốt là ở khâu quản lý. Các cơ sở tôn giáo, văn hóa hiện nay không thuộc sự quản lý chuyên môn mà đều quy về Nhà nước. Giáo hội có đó, nhưng mỗi khi cấp giấy phép trùng tu, xây dựng một cơ sở là di tích, văn hóa tôn giáo, nhưng Giáo hội lại không được hỏi ý kiến. Mà oái oăm nữa là những người chịu trách nhiệm quản lý về phía chính quyền lại ít có sự hiểu biết về lĩnh vực này. Phần lớn xem đấy như là sửa chửa một ngôi nhà của dân, chẳng có gì đáng để bàn. Giấy phép xây dựng cứ như thế mà cấp, chẳng cần tham khảo ý kiến của tổ chức liên quan. Chúng tôi cũng đã từng nghe nhiều người than phiền về sự quản lý bất hợp lý này. Đó cũng là điều góp phần đưa đến tình trạng tự phát tràn lan như đã nói trên, vô tình coi thường va làm mất điều đáng phải tôn trọng va lưu giữ.

Vấn đề mà chúng tôi muốn nòi ở đây không phải là việc trùng tu và xây dựng mà là ý thức văn hóa, thái độ tôn trọng giá trị truyền thống trong sự việc đó. Trùng tu các di tích, đặc biệt là các di tích văn hóa Phật giáo là một việc cần, nhưng nếu trùng tu mà thiếu hiểu biết và ý thức tôn trọng truyền thống, không sớm thì muộn chúng ta rất dễ bị tha hóa trong  văn hóa là con đường đi đến mất gốc, mất truyền thống, tự đánh mất chỗ đứng của chính mình.

Cho nên , để khắc phục, Giáo hội nên đề nghị với Nhà nước nhằm có sự phân cấp một cách rõ ràng trong quản lý, để bất cứ một đơn cấp giấy phép trùng tu hoặc xây dựng tại một di tích thuộc về Phật giáo , phải có ý kiến từ Giáo hội Trung ương nên có những hướng dẫn, ít ra là phải thành lập ngay một hội đồng cố vấn , nơi những chuyên gia, những nhà nghiên cứu và các kiến trúc sư Phật tử có hiểu biết nhất định về lĩnh vực này, để sẵn sàng cho ý kiến nhằm giúp cho Giáo hội cũng như các nơi muốn trùng tu các di tich văn hóa Phật giáo mỗi khi cần đến, góp phần sớm tránh tình trạng vô kiểm soát như hiện nay.

Để kết thúc bài này, chúng tôi xin nhắc lại một câu nói của cố Hòa thượng Thích Thiện Siêu, nguyên Phó chủ tịch Thường trực Hội đồng trị sự GHPGVN khi ngài đến chứng minh lễ lạc thành chánh điện của một ngôi chùa, rằng “ núi thiêng là vì trên đó có hổ, có sư tử. Cũng vậy, chùa thiêng, chùa trang nghiêm là vì ngôi chùa đó có bậc chân tu, phạm hạnh”

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 15  |    TRÍ NGUYÊN

(Visited 89 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Cảnh Chùa, Trí Nguyên, Vấn Đề

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *