Thương cây

| 27/01/2015 | 0 Comments

CAO HUY HÓA

Còn có gì cao quý hơn, căn cơ hơn là chuyện cân bằng lợi ích, chuyện được mất điều kiện sống của con người? Tiếng nói nhẹ nhàng của Đức Phật từ hơn 2500 năm, mà càng ngày con người càng thấm: Thiểu dục tri túc, từ bi với tất cả chúng sinh, con người là một với chúng sinh…

 thuong-cay

Từ thuở khai thiên lập địa, cây có trước, hay người có trước, hay cả hai có đồng thời? Làm sao biết được, nhưng tôi tin rằng người có cây và cây có người. Con người, từ thời tiền sử, đã ăn từ cây bằng hái lượm. Cây cỏ, sinh vật, thiên nhiên, vũ trụ như mẹ hiền của con người, vì cho con người tất cả: ăn, uống, mặc, được che khỏi mưa nắng, được hít thở khí trời. Con người sống tự nhiên giữa bao la, chưa nghĩ đến thống trị tự nhiên.

Các tôn giáo phương Đông luôn luôn tôn trọng cây. Đạo Jain xem cây như là sinh vật có linh hồn nên cấm tín đồ ăn rễ cây. Cuộc đời Đực Phật từ khi sinh ra, rời cung cấm đi tìm đường giác ngộ cho đến khi thành đạo, giảng giáo pháp trong 45 năm, nhập Niết-bàn, luôn luôn gần gũi với cây. Theo truyền thuyết về Đản sinh của Đức Phật, trên đường xa giá đưa hoàng hậu Maya trở về quê mẹ theo phong tục hồi bấy giờ, nửa đường, giữa rừng cây Lâm-tỳ-ni, thì hoàng hậu chuyển dạ, lúc đó cây sà cành xuống bảo vệ hoàng hậu.

Khi cuộc sống càng văn minh thì tinh thần cá nhân và tổ chức cộng đồng ngày càng nảy nở. Con người giành giật thiên nhiên, khai thác và chiếm hũu thiên nhiên, vì thế thiên nhiên trở thành của cãi của con người. Ngoài cây cỏ sống hoang sơ và tự thân, con người đã đem cây về vườn nhà, về công viên, đường sá, sử dụng cây vào các mục đích khác nhau của đời sống, nhất là công trình xây dựng, dân dụng, mỹ thuật. Khoa học, kỹ thuật phát triển để phục vụ cho lợi ích của con người ngày càng cao, thì nay đến lúc con người đã nhận ra thiếu cây, thiếu tài nguyên, và gánh chịu hiểm họa thiên tai từ mất cân bằng sinh thái, trong khi nhu cầu ham muốn về cây thì vô đôộ.

Đã là người, ai ai cũng thích cây, đặc biệt là thích hoa. Cây và hoa gắn bó với đời sống con người. Người sống nhờ cây, cuộc sống tinh thần co ý nghĩa hơn nhờ có hoa góp phần. Cây là hình ảnh của quê hương, như cây đa, cây tre, cây dừa…;cây là biểu trưng cho một đất nước, như lá phong trên cờ của Canada, cây nói lên khí tiết, cốt cách của con người như cây thông, cây mai; cây tượng trưng cho thời tiết: mai ,lan, cúc, trúc; cây mang hình ảnh đạo như sen, bồ đề. Tuy nhiên, con người thích cây như là vật chiếm hữu. từ cây sống to, sống khỏe trong thiên nhiên, con người tìm cách đưa về vườn nhà mình, rồi ép cây trong chậu, cắt cành, cắt gốc, hạn chế phát triển theo ý muốn nghệ thuật của con người. Cây cũng là một sinh vật cây có cảm xúc không, có “đau”không? Đây là một giả thuyết còn bỏ ngỏ. Tôi biết có Phật tử cảm thông niềm đau đó, cho nên không chủ trương chơi cây thế, bonsai, không vui thú xem các thế cây qua bàn tay tài hoa nhưng “thô bạo”của nghệ nhân.

Trong một xã hội có đạo đức công dân tốt, nếu cây là tài sản chung (trong công viên, cơ quan, ven đường…) thì cây được bảo vệ nhờ ý thức tốt của mọi người, ngược lại nếu một xã hội mà ý thức bảo vệ của công thấp, cây là nạn nhân của bàn tay con người: chặt cành, bẽ nhánh, hái hoa, trộm quả….Nhưng, mặt thiệt của cây còn lớn hơn gấp nhiều lần khi con người chặt phá cây trên diện rộng để làm dự án cho những chương trình kinh tế. Dự án nào thì cũng có mục đích đem lại hạnh phúc cho con người: làm thủy lợi, phát triển nông nghiệp, tạo điện năng, phát triển nhà ở, làm nhà máy, công trình giao thông, làm du lịch,…nhưng khi thực hiện thì diện tích lớn của cây bị hy sinh, vì vậy con người phải cân nhắc lợi hại, với sự hiểu biếtthấu đáo về môi trường, khí hậu. Những bài học về lấn biển , phá rừng đước để nuôi trồng thủy sản, phá rừng để trồng cây cà phê,…phải làm cho con người khôn ngoan hơn.

Dù con người ngày nay đã áp dụng nhiều kỹ thuật chăm sóc và nâng cao hiệu quả trồng cây thì sự góp phần tăng thêm màu xanh đó không bù lại đươc sự tàn phá những khu rừng tự nhiên, làm nghèo thảm thực vật, phá hoại môi trường sông, làm nóng trái đất,giảm nước nguồn, gia tăng nguy cơ thiên tai. Trong khi các nước chậm phát triển đang loay hoay với cải thiện đời sống người dân, và đánh giá chưa đúng mức sự hủy hoại thiên nhiên để phát triển kinh tế, thì các nước phát triển đã nâng ý thức bảo vệ cây, bảo vệ môi trường lên thành vấn đề đạo đức cho một người dân. Thái độ thương cây của người dân đã là thành trì bảo vệ sự an toàn của cây.

Trong một xã hội dân sự phát triển, người dân có nhiều cách bày tỏ thái độ về chặt phá cây, nhưng cách phản đối ở lì trên cây thì thật là lạ đời và vì lạ nên hấp dẫn và tạo tiếng vang. Ai phản đối ai mà ngồi lì trên cây? Chắc hẳn đây không phải là tranh chấp đất đai, cây cối giữa cá nhân với nhau, mà đây là chuyện phản đối của cá nhân hoặc những cá nhân liên kết nhau để chống lại đốn cây phá rừng để thực hiện một dự án của một công ty, của địa phương hay của quốc gia. Động cơ của hành vi này không phải vì lợi ích cá nhân, mà là một sự quan tâm, lo lắng cho suy thoái môi trường, cho sức khỏe quần chúng cho lợi ích cảm quan của mọi người. Người ở trên cây có thể ở lì vài ngày hay ngắn ngày tùy kết quả đấu tranh, và họ không “chiến đấu đơn độc”. Họ được “chiến hữu”thiết kế chỗ ở lì trên cây, cung cấp đồ ăn, thức uống, áo quần, giải quyết bao nhiêu chuyện linh tinh khác…, nhất là họ có thời gian đâm đơn kiện chuyện phá cây và vận động luật sư bảo vệ quan điểm của mình. Hành động đấu tranh ở lì trên cây đã được xã hội phưng Tây đặt tên là Tree sitting, và người đấu tranh đó gọi là Tree Sitter. Lịch sử “ngồi trên cây”bắt đầu khi nào? Không chắc chắn lắm, có thể vào thập niên 1970 tại New Zealand.

Xin nêu một trường hợp Tree sitting dài hơi nhất, “chịu chơi nhất”, thành công ngoạn mục nhất: cô Julia Butterfly Hill cùng các người hoạt động môi trường, đã chống đối Công ty Pacific Lumber vì công ty này đã lên kế hoạch đốn khu rừng cây redwood 600 tuổi tại Bắc California. Hill bắt đầu trèo lên cây từ ngày 10/12/1997, ban đầu nghĩ rằng chỉ  “ở vạ” trên cây nhiều nhất là một tháng, không ngờ cô nàng đã nằm trên đó đến 738 ngày đêm. Việc chống đối kết thúc khi những người hoạt động môi trường đồng ý trả cho sở hữu chủ – Pacific Lumber – 50.000 đô la cho việc thuê cây redwood và vùng xung quanh. Công ty đã tặng lại số tiền này cho Trường Đại học Humboldt trong chương trình nghiên cứu về rừng. Khi Hill xuống đất, rất nhiều người hoạt động môi trường, bạn hữu và người hỗ trợ hoan hô và ôm hôn cô thắm thiết – dầu người cô rất hôi hám, nhớp nhúa, sau đó cô quỳ xuống, hôn gốc cây redwood mà cô đã thương yêu đặt tên Luna. Cô tuyên bố: “Sáng nay, trời thật lạnh và ẩm ướt. Bây giờ tôi có thể cười và mãn nguyện, vì tôi nghĩ rằng không cách gì có thể ngồi thêm một mùa đông nữa trên cây”. Thời tiết là lý do chính khiến công ty Pacific Lumber thỏa thuận với những người chống đối: “Chúng tôi phải nhượng bộ vì sự an toàn của cô ta”, còn Hill thì hùng hồn: “Không có lối sống khác ngoài việc chấp nhận sự có mặt của những sinh vật cổ vốn không được quan tâm. Có gì đó cao quý hơn là lợi nhuận, và đó chính là cuộc sống”.

Không phải mọi cuộc nằm vạ trên cây đều thành công vì, nói cho thật công bằng, giữa chặt phá và xây dựng, cái mất và cái được, cần đánh giá cái nào nặng cân hơn. Trong khoảng thời gian từ ngày 2/12/2006 đến ngày 9/9/2008, những người chống đối ở Berkeley, California, ngồi trên cây sồi thuộc khu rừng sồi dọc bờ biển để ngăn chận việc xây dựng công trình thể thao của Đại học Berkeley. Nhưng họ không thể thắng được tại tòa án, vì thế, vào ngày 5/9/2008, Đại học Berkeley bắt đầu cho chặt cây khu rừng. thế là sau hơn 21 tháng ở lì trên cây, một thời gian vô địch, 4 người phải đầu hàng nhà chức trách.

Chuyện nằm vạ trên cây, cũng như nhiều chuyện chống đối khác của những người hoạt động vì môi trường, đã làm thức tỉnh dư luận về điều kiện sống trong một xã hội hiện đại, và làm chùn bước những nhà tư bản, những công ty khai thác tài nguyên. Nhưng xem chừng…những nhà đầu tư giàu sụ ngó quanh ngó quất, sẽ ghé thăm các nước nghèo, đưa ra những dự án, xem ra có thể đem lại lợi ích trước mắt cho người lao động, cho quốc gia được đầu tư, nhưng khi thực hiện thì dư luận mới tá hỏa: môi trường bị hủy hoại, dân mấtđất sông.

Vì vậy, thương cây không phải chỉ vì mình, vì cộng đồng gần gũi của mình, vì đất nước mình, mà vì cuộc sống của nhân loại, trên mọi nơi, trên bầu khí quyển của hành tinh này. Xin những tấm lòng vĩ đại thương cây thì cũng thương nhưng số phận bất hạnh của những nước nghèo, của những dân nghèo, vì cuộc sống mà phải “ghét”cây: phá rừng làm rẫy, đốn cây lấy gỗ, đốt than, đaòhầm khai thác quặng…Tuy nhiên, cũng cần phân biệt những người cùngquẫn này và những “cò”, những người trung gian, những kẻ chớp cơ hội đứng ra tổ chức bất hợp pháp, khai thác sức lao động người nghèo, làm giàu vô lương tâm, cấu kết với những cán bộ tham nhũng. Ngoài ra, cũng cần phân minh: ai tàn phá cây nhiều nhất? Phải chăng là nước giàu, nước lớn có mức hưởng thụ về gỗ cao, đòi hỏi phải khai thác thật nhiều trên thế giới để thỏa mãn nhu cầu? Xin dẫn chứng một ví dụ nhỏ: nghe đâu bên Trung Quốc có nhu cầu về cây sưa như là một loại câyquý về dược liệu, thế là một “phong trào”chặt cây sưa trên các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Quảng Bình…và cả Hà Nội,để xuất đi Trung Quốc, báo hại mấy người bảo vệ lo canh canh mấy cây sưa ở công viên, sợ bị chặt. Như vậy, chuyện cây cũng là chuyện công bằng xã hội, chuyện trách nhiệm của những nước giàu đối với nước nghèo, chuyện nhân ái giữa mọi người trên trái đất.

Nhưng, còn có gì cao quý hơn, căn cơ hơn là chuyện cân bằng lợi ích, chuyện được mất điều kiện sống của con người? Tiếng nói nhẹ nhàng của Đức Phật từ hơn 2.500 năm, mà càng ngày con người cằng thấm: Thiểu dục tri túc, từ bi với tất cả chúng sinh, con người là một với chúng sinh.■

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 72-73

(Visited 125 times, 1 visits today)

Tags: , ,

Category: Cao Huy Hoá, Cuộc sống

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *