Ấn tượng đoạn cuối của Mê Kông trước khi vào Việt nam

| 06/11/2013 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 41 | Trần Đức Tuấn | Ký sự  Đi dọc dòng sông Phật giáo

Đi dọc dòng sông Phật giáo

Ấn tượng đoạn cuối của Mê Kông trước khi vào Việt Nam

Tất cả không gian cô tịch, thanh bình, khuất nẻo, rất ít khách phương xa biết tới nếu thỉnh thoảng không có tiếng chuông chùa ngân nga những cánh đồng lúa mênh mông tới tận Quốc lộ số 5 tấp nập thông với Nông Pênh và với vương quốc láng giềng Thái Lan chạy qua tỉnh Battambang giàu có. Trên con đường đất đỏ dài 5km từ Quốc lộ 5 dẫn vào Tralengkeng, chúng tôi tình cờ phát hiện một ngôi chùa đang xây dở dang rất lớn. Bun My cho biết, ở Campuchia luôn có những ngôi chùa đang xây như thế, kinh phí do Phật tử đóng góp. Cổng chùa kiến trúc theo kiểu cổng thành Angkor với hai hàng tượng thần màu đỏ canh giữ lối đi vào cửa Phật.

Trên nền ngôi cổ tự

Lưu vực đoạn cuối cùng của dòng Tông-lê-sáp là một miền đất dày đặc dấu ấn những kinh thành, những đền đài miếu mạo Phật giáo. Chỉ với một bán kính chưa tới 20km mà đã có tới ba kinh thành là Nông Pênh, U Đông và Ban Tây Lung Vek. Tất cả đều nằm về phía hữu ngạn của dòng sống lịch sử. Để có cái nhìn kĩ hơn về miền đất đế đô, chúng tôi quyết định tìm hiểu thêm một phế tích hoang tàn, những gì còn hiện hữu trên nền một ngôi cổ tự. Đó là chùa Tralengkeng được xây tại trên nền ngôi chùa cũ nay không còn. Tralengkeng xưa là một kiến trúc Phật giáo lớn nằm ngay giữa kinh thành Ban Tây Lung Ver. Toàn bộ chùa chiền và các kiến trúc đô thị eđã bị quân Thái san bằng, nay còn lại những đoạn thành lũy bằng đất, khu hồ nước Hoàng gia và nền ngôi chùa Tralengkeng của Hoàng tộc mà nay mọc lên một ngôi chùa khá lớn.

Vua Chăn Ría Chia không chống cự nổi với những đạo quân hung mạnh của người Thái. Kinh thành Angkor thất thủ. Nhà vua và triều đình rời Xiêm Riệp, xuôi dòng Biển Hồ và định đô mới ở hữu ngạn Tông-lê-sáp. Ông cho xây kinh thành mới như một tạm đô với ý thức say này sã chiếm lại Angkor khi đuổi được người Thái. Tòa kiến trúc có ý nghĩa lớn nhất của kinh thành về mọi mặt chính là ngôi chùa lớn Tralengkeng với hai pho tượng đá khổn glồ bốn mặt, được coi là thần bảo hộ cho kinh đô. Người Thái tiếp tục truy kích triều đình tới tận kinh đô mới. Ban Tây Lung Ver có hệ thống phòng thủ rất kiên cố bằng thành lũy được bao bọc bởi rừng tre gai dày đặc. Người Thái tin rằng chỉ cần phá được hai pho tượng bảo hộ của ngôi chùa và chặt trụi được lũy tre gai thì kinh đô sẽ thất thủ. Họ đã tìm cách tung gián điệp vào kinh thành lừa người Khơ Me phá sập được hai pho tượng. Hiện trong điện thờ Tralengkeng có hàng loạt tượng Phật bằng đá và đôi bàn chân khổng lồ là do những mảnh vỡ của hai pho tượng lớn được tận dụng điêu khắc mà thành. Riêng thành lũy kiên cố bao quanh kinh thành dày đặc tre gai thì bị người Thái phá bằng cách dùng cung tên bắn vào đó rất nhiều tiền vàng. Những kẻ tham lam trong dân chúng bất chấp tất cả, abn đêm chặt hết tre gai để “hôi của”. Tất nhiên kinh thành lại thất thủ khiến nhà vua phải dời đô. Câu chuyện về lũy tre gai rất giống một truyền thuyết về kinh đô Viêng Chăn của người Lào; vua Phạ Ngừm, người đã tôn đạo Phật thành quốc giáo, khi công phá kinh thành của Viêng Chăn để thống nhất đất nước cũng đã bắn tên vàng vào thành lũy tre gai và đã thu được kết quả tương tự. Toàn bộ kinh thành xưa nay chỉ còn lại ngôi đại tự bề thế, tòa ngang dãy dọc, sân vườn, hồ nước với 86 cây cọc gỗ dưới đáy, là phế tích của ngôi chùa cổ đã bị phá khi quân Thái tràn vào, và hệ thống lũy thành bằng đất. tất cả không gian cô tịch, thanh bình, khuất nẻo, rất ít khách phương xa biết tới nếu thỉnh thoảng không có tiếng chuông chùa ngân qua những cánh đồng lúa mênh mông tới tận Quốc lộ số 5 tấp nập thông với Nông Pênh và với vương quốc láng giềng Thái lan chạy qua tỉnh Battambang giàu có. Trên con đường đất đỏ dài 5km từ Quốc lộ số 5 dẫn vào Tralengkeng, chúng tôi tình cờ phát hiện một ngôi chùa đang xây dở dang rất lớn. Bun My cho biết, ở Campuchia luôn có những ngôi chùa đag xây như thế, khinh phí do Phật tử đóng góp. Cổng chùa kiến trúc theo kiểu cổng thành Angkor với hai hàng tượng thần màu đỏ canh giữ lối đi vào cửa Phật.di-tich

Battambang cổ kính

Battambang và Xiêm Riệp là hai tỉnh nổi tiếng nhất Campuchia ở vùng Tây Bắc, cũng là những nơi có nhiều đền đài cổ kính đã hoang tàn. Ngay lối vào tình ly, có một bức tượng giữa bùng binh, đó là thần bảo hộ xứ này, trên tay cầm một cây gỗ trắc. “Battambang”, người Campuchia đọc là “Bátđơmboong”, có nghĩa là “mất gậy”, tức là mất cây gậy thần bảo hộ, nói lên quá khứ truant chuyên chìm nổi của xứ này. Trong nhiều thế kỷ, nó đã được chuyển giao từ chính quyền Campuchia sang chính quyền Thái Lan. Mãi tới năm 1907 mới được trả lại cho Campuchia nhưng sau đó lại rơi vào tay người Thái một lần nữa trong Thế chiến thứ hai. Cái tên “Mất thần bảo hộ” có lẽ là để nói về số phận long đong của xứ sở biên thùy ày.

Nhiệm vụ lớn nhất của đoàn làm phim không phải là nghiên cứu về đền chùa nhưng quả thật đền chùa đã có mặt hầu hết các tập phim của chúng tôi vì chúng xuất hiện tr6en mọi nẻo đường gió bụi. Battabang cũng là một xứ Phật. Chỉ xin kể về ba công trình kiến trúc mà chúng tôi có dịp ghé thăm.

Trước hết là ngôi đền cổ Ekphnom hoàn toàn làm bằng đá tảng lớn giống như ngôi đền đá được gọi là “chùa Angkor” ở Kông Pông Chàm như đã kể. Ngôi đền thết đồ sộ và hoành tráng được xây dựng và cuối thế kỷ XI, tương ứng với thời Lý của nưuớc ta. Đó là một ngôi đền Ấn Độ giáo nay đã hoan tàn. Vùng này hiện có hàng loạt phế tích là những ngôi đền tương tự làm khách tham quan phải kinh ngạc. (Chúng đã không chịu nổi sự tàn phá của thời gian sau hàng thiên niên kỷ, cộng với bàn tay phá hoại của bọn cuồng tín Khơ Me Đỏ). Ek Phnôm chỉ bị đổ sụp nhưng những tảng đá lớn vuông vắn kỳ vĩ hầu như còn nguyên vẹn đã bị Pôn Pốt ra lệnh đập vụn để rải đường nên phế tích còn lại càng đầy vẻ tiêu điều. Dù sao thì chúng tôi cũng đã lặng người đi tạt vào chốn hoang vu đổ nát này không chỉ vì nỗi ngậm ngùi mà còn cả vì lòng thán phục và sự căm giận. Toàn quốc Campuchia có khoảng 1.000 ngôi đền cổ như thế, chứng tỏ sức mạnh văn hóa lan tỏa rộng khắp tới mức nào. Nét chung nhất là khi đảo Ấn suy tàn thì những ngôi đền đều đã được tận dụng để thờ Phật, chính vì vậy mà ở Campuchia, ngoài năm sáu ngàn ngôi chùa còn có hàng ngàn ngôi đền thờ Phật dưới dạng hoang tàn, tạo nên một cảnh quan vô cùng tiêu điều, huyền bí. Er Phnôm bị phá hoại nặng nề đến nỗi không còn một không gian nguyên vạn nào để thờ Phật nên ngay cạnh ngôi đền người ta đã xây dựng nên một ngôi chùa rất lớn mà dân chúng vẫn quen gọi là chùa Er Phnôm. Chùa được xây dựng vào năm 1757, khi đền đã bị đổ nát. Từ năm 1991 đến năm 2001, chùa được nâng cấp đáng kể, chiếm một diện tích lớn, lỗng lẫy, có lẽ quy mô phỉa bằng tới nửa ngôi đền cổ vĩ đại liền kề. Kinh phí do Phật tử ở Campuchia ở trong và ngoài nước đóng góp.

Công trình tôn giáo thứ 3 ở Battambang gây ấn tượng mạnh nhất đối với đoàn phim là ngọn núi Phật, thường được gọi là “Núi Thuyền Buồm” nằm giữa vùng đồng lúa mênh mông, gần giống như núi U Đông đã kể. Núi Thuyền Buồm cao, to hơn hẳn núi U Đông, trên đỉnh có vài ngôi tháp cao vút màu vàng rực trông thật kỳ vĩ. Từ cách xa khoảng 5km nhìn toàn bộ khối núi, những ngọn tháp, những ngôi chùa và rừng cây trên đỉnh giống như một con thuyền buồm khổng lồ. Vì cao hơn hẳn U Đông nên người ta đang thi công đường xe hơi quanh co lên đỉnh nhưng mới được một nửa. Trước khi có đường xe hơi thì xưa nay Phật tử hàng ngày vẫn phải leo bộ 1.225 bậc thang bê tông để lên ngôi chùa ở gần đỉnh với những ngọn tháp hung vĩ và huyền bí nhọn hoắt, óng ánh, cao vút, đâm thẳng lên bầu trời, tạo dáng nghuy nga và kiêu hãnh cho quần thể chùa chiền và tượng Phật rải rác trên đỉnh. Người Campuchia rất có ý thức bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, họ không phá những ngọn núi ở đồng bằng để lấy đá làm đường hoặc làm xi măn mà lợi dụng vị thế độc tôn của chúng để xây chùa, xây tháp để nên nhữung tòa thiên nhiên tráng lệ, kỳ bí, nổi bậc giữa bầu trời. Ngôi chùa trên đỉnh là một kiến trúc lộng lẫy, lúc nào cũng đông Phật tử ngồi tụng kinh, chủ yếu là phụ nữ lớn tuổi, họ leo bộ từ chân núi lên. Bên cạnh ngôi hcùa có một tòa nhà có từ thời Thái tử Xihanúc còn làm Quốc trưởng, sau bi Pôn Pốt biến thành nơi tra tấn và thủ tiêu rất man rợ. Phía sau tòa nhà hiện còn một hang động khá lớn chất đầy sọ người từ thời Khơ-me đỏ, được giữa lại như chứng tích của tội ác. Thật không ngờ bọn quỷ dã man lại thản nhiên giết người ngay trước cửa Phật như thế.

Thành phố Xiêm Riệp

Chúng tôi đi vòng mỏm cực Bắc của Biển Hồ từ Quốc lộ 5 sang Quốc lộ 6 để về Xiêm Riệp. Hai con đường số 5 và số 6 đều nối Xi Xô Phôn ở gần biên giới Thái Lan với Nông Pênh, chúng ôm gọn lấy Biển Hồ (số 5 ở phía Nam, số 6 ở phía Bắc). Đường số 6 có một công trình cổ đại rất đặc sắc là cây cầu “Ngàn năm” bắc qua một chỉ lưu của Biển Hồ. Cầu dài 120m mà có tới hai mươi hai vòm, được tạo bởi các chân trụ thẳng đứng, cao vút, kéo dài như tòa thành cổ kính của một pháo đài, lại phủ đầy rêu phong, trông thật huyền bí. Vật liệu chính là đá ong và sa thạch. Ở bốn góc thành cầu có 4 con rắn thần Naga thật lớn, một biểu tượng tín ngưỡng điển hình ở Đông Nam Á và Nam Á, tượng trưng cho sự hủy diệt và tái tạo, được coi là kẻ bảo vệ cho Đức Phật khi Ngài đối mặt với quỷ Nara. Naga có mặt ở mọi nơi trong cả nước, nhất là trong các kiểu kiến trúc Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Naga có loại một đầu, loại năm đầu và loại bảy đầu, có thân như mình rồng ở ta. Toàn vùng có khoảng mười cây cổ kiểu này, phần lớn đều ngắn dưới 100m, nhưng là những dấu ấn nổi bật của thời gian trên trục giao thông song song với dòng Tông-lê-sáp.

Điều đầu tiên mà Xiêm Riệp gây ấn tượng đối với chúng tôi chính là hệ thống khách sạn lỗng lậy, sang trọng, pha trộn giữa phong cách Âu Mỹ hiện đại với nét tinh hoa truyền thống Khơ me cổ điển. tất cả đều còn rất mới, đồ sộ, nguy nga và tráng lệ, rất ưa nhìn. Thật không ngờ một thành phố nhỏ ít dân lại có hàng loạt công trình bề thế đến vậy, to đẹp hơn cả Nông Pênh. Bun My cho biết, động lực cho sự phát triển khách sạn, nhà hàng và các khu giải trí ở Xiêm Riệp chính là Angkor. Ngay buổi tối mới tới, chúng tôi đã có buổi gặp gỡ với ông nghị sĩ Seang Nam mới ngoài 30 tuổi, một nhà kinh doanh lớn của địa phương, tại một khách sạn lớn do ông làm chủ. Seang Nma đã bỏ tiền rat u sửa, nâng cấp hàng trăm kilomet đường giao thông trong cố đô Angkor, cách thành phố Xiêm Riệp khoảng 7km. Ông cho biết, chỉ vài ba năm nữa sẽ có thêm hàng trăm khách sạn mới ra đời vì khách tới thăm Angkor đang tăng lên rất nhanh. Tốc độ kinh tế địa phương tăng trưởng mạnh là nhờ vào sự tăng trưởng của du lịch nhờ Angkor (hiện là 100% năm), trong đó tuyến đường bộ Xiêm Riệp – Băng Cốc được coi là “con đường tơ lụa” thịnh vượng. Bản thân Xiêm Riệp đã là một danh thành lộng lẫy, nên thơ và trầm lắng, một miền đất Phật êm ả và thanh bình. Trước khi thăm Angkor, chúng tôi đã thăm và ghi hình một buổi lễ Phật và thần bảo hộ thành phố tại “ngôi chùa Dơi” với hàng ngàn con dơi đậu kín giàn cổ thụ như tại chùa Mã Tộc (Mahatúp) ở Sóc Trăng. Đây là ngôi chùa mà mỗi lần tới Xiêm Riệp bao giờ nhà vua Xiha núc cũng tới lễ Phật. Đặc biệt, trên đường phố chúng tôi thấy có một đám tang hết sức thanh bình, không hề thấy không khí tang tóc, mà giống như một đám rước đưa linh hồn người quá cố về bên Đức Phật. Đoàn tang lễ dài hàng trăm mét gồm phần lớn là học sinh trung học mặc đồng phục. Dẫn đầu đoàn người là một nhà sư ngồi trang trọng trên một cỗ xe trang hoàng theo kiểu nhà Phật. Đoàn tang lễ lướt nhẹ trên đại lộ trong sự cung kính của khách bộ hành. Người qua đời là một cô giáo, thi hài đang được đem về chùa để cử hành tang lễ và hỏa thiêu.

Angkor hùng vĩAngkor_Wat

Angkor chỉ cách khách sạn của đoàn làm phim ở Xiêm Riệp 7km nhưng chúng tôi phải xuất phát từ 4 giờ sáng. Lý do là phải đi sớm để dành một chỗ đứng quay phim chụp cảnh mặt trời mọc từ phía sau đền Angkor Vát. Khi chúng tôi tới nơi thì hiện trường đã có khoảng vài trăm người và hàng trăm người khác đang ùn ùn kéo tới, trên 90% số họ là ngoại quốc. Angkor Vát sừng sững, đen ngòm dưới trời đêm vừa hửng sáng ở bên kia mặt nước hồ sen rộng lớn. Theo dự đoán, còn khoảng nửa giờ nữa mặt trời sẽ nhô lên từ phía sau năm tòa tháp đá vĩ đại, và đó sẽ chính là lúc trời đất giao hòa, là khúc hòa tấu tuyệt diệu giữa thiên nhiên và con người, là sự thừa nhận của Thượng đế và của Đức Phật về tài năng phi thường của dân tộc Khơ me. Trời sáng dần, phía chân trời sau tháp đã ửng lên nhanh chóng. Hiện trường lúc này là cả một rừng máy ảnh và camera, hàng ngàn người chuẩn bị, chờ đợi và hồi hộp. Thế rồi khoảnh khắc kỳ diệu ấy đã đến. Toàn bộ không gian yên tĩnh, nín thở, nhường chỗ cho âm thanh của hàng ngàn máy ảnh thao tác cùng lúc, rộn rã và khẩn thiết. Toàn bộ công việc diễn ra trong khoảng 30 phút cho tới khi mặt trời lên khá cao. Bun My cho biết, cảnh tượng này diễn ra hàng ngày trừ khi trời mưa. Đó chính là những thời khắc xuất xứ của hàng triệu bức ảnh về Angkor mơ màng và kỳ vĩ tràn ngập khắp thế giới.

Angkor là một trong những đối tượng khai thác quan trọng nhất của phim Mê Kông ký sự trên đất Campuchia. Đã có hàng trăm chương trình du lịch, hàng loạt pho sách dày, hàng trăm cuốn phim nói về di tích văn hóa lịch sử lớn này, và, muốn tìm hiểu tương đối kỹ, du khách phải mất vài tuần. Thế nhưng chúng tôi chỉ có hơn một ngày mới, nên có thể nói, đó chỉ là một cuộc viếng thăm chớp nhoáng, và trong bài báo này cũng chỉ xin có đôi lời văn tắt.

Trước hết, Angkor không chỉ là một ngôi đền, một khu đền. Đó là cả một kinh thành tráng lệ có từ đầu thế kỷ thứ IX được nhiều thế hệ đế vương hai mươi bảy triều vua Khơ me nối tiếp nhau xây dựng liên tục suốt bảy thế kỷ. Kinh thành rộng khoảng 200km2 ở gần Biển Hồ, tức nội lưu vực Mê Kông, nay đã bị tàn phá gần hết, chỉ còn lại trên hai mươi quần thể đền đài cùng với hai mươi hồ nước lớn, mỗi hồ có chu vi 16km. Tất cả đều là phế tích, trừ đền Angkor Vát, đại hoàng thành Angkor Thơm và ngôi đền cổ Taphrom.

Angkor, tiếng Khơ me có nghĩa là kinh đô. Angkor Vát là ngôi đền của kinh đô (thực ra Angkor có hàng trăm ngôi đền lớn nhỏ trong đó có Angkor Vát). Angkor Thơm có nghĩa là đại kinh đô.  Angkor ra đời sau Angkor Vát khoảng một thế kỷ. Hình tượng quốc kỳ nước này là hình ảnh Angkor Vát, một khu đền có diện tích 1.500m x 1.300m, một tác phẩm nghệ thuật siêu phàm vĩ đại bằng đá hư một khối núi, nơi mà tài năng về kiến trúc, hội họa, điêu khắc của con người đã đạt với đỉnh cao, cho tới nay vẫn còn làm người ta kinh ngạc Angkor Thơm là một hoàng thành gần vuông mỗi chiều dài 4km, có tường thành bằng đá bao quanh, trong đó có khu đền Bayon kỳ vĩ với những bức tượng thần khổng lồ bằng đá bốn mặt mà nhiều nhà nghiên cứu phương Tây cho đó chính là hình ảnh Đức Phật được th6ẻ hiện qua nét mặt và nụ cười của vua Jayavarman Vll, người đã được giáo hóa bằng triết lý đạo Phật ngay từ thời Ấn Độ giáo đang thỉnh hành. Nghệ thuật Angkor kỳ lạ ở chỗ, tuy chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo nhưng các công trình kiến thức ở đây lại hoàn toàn khác với các công trình ở Ấn Độ và các nước khác chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, và trở thành những kỳ quan của nhân loại. Nhiều khu đền phế tích ở Angkor hiện nay, đặc biệt là Angkor Vát, đã trở thành nơi thờ Phật. Việc trèo lên tầng cao của Angkor Vát để tới chỗ lễ Phật khó như leo vách đá dựng đứng, vậy mà lúc nào cũng đông người hương khói, kể cả người già.

Angkor_thom

Một góc di tích Hoàng thành AngkorThom

Sau khi thăm ba khu đền kể trên, chúng tôi lặng lẽ cho xe hơi chạy vài vòng quanh kinh thành cổ và hiểu rằng, ở cái góc hẻo lánh này của trái đất, có một dân tộc kì tài, đã từng bừng sáng cả một bầu trời suốt 700 năm trong cái thế giới cổ đại còn mờ tối cách đây hàng chục thế kỷ. Dân tộc ấy đang sống nghèo khổ trên đống tro tàn của lịch sử và chỉ mới gượng dậy sau thảm họa kinh hoàng, hậu quả khủng khiếp của tham vọng quyền lực trên bàn cờ chính trị của thời đại.

Ký sự  Đi dọc dòng sông Phật giáo

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 41 | Trần Đức Tuấn

(Visited 123 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Danh Thắng, Trần Đức Tuấn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *