Dấu ấn Phật giáo trên những nẻo đường Trung Hoa

| 14/03/2012 | 2 Comments

 

TRẦN ĐỨC TUẤN | Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo 4

 

dau-an-phat-giaoNhững quốc gia mà chúng tôi viếng thăm đều là những xứ sở Phật giáo điển hình. Những nẻo đường mà chúng tôi đặt chân đều dày đặc những dấu tích của nền văn hóa Phật giáo, từ lịch sử cho tới kiến trúc, tín ngưỡng, nghệ thuật, truyền thuyết dân gian… Đối với chúng tôi, đó thực sự là những chuyến đi để đời, có một không hai, đã đem lại nhiều thông tin lạ lùng và lý thú…”

Từ năm 2000 đến năm 2004, Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đã lần lượt cử 8 đoàn làm phim sang Turng Quốc, Mianmar, Lào, Thái Lan và Campuchia (riêng ở Trung Quốc có 5 đoàn) để làm 3 bộ phim tài liệu theo dạng ký sự đường dài, gồm: Trung Hoa du ký, 35 tập (đã hoàn thành và trình chiếu 23 tập); Những nẻo đường Trung Hoa, 10 tập (đã hoàn thành và trình chiếu 9 tập); và Mê Kông ký sự 85 tập (đã hoàn thành và trình chiếu 19 tập).

Tôi có may mắn được tham gia tất cả các chuyến đi trên. Đối với chúng tôi, đó thực sự là những chuyến đi để đời, có một không hai, bởi đại bộ phận các lộ trình đều không nằm trên các tuyến du lịch sẵn có mà được kiến tạo theo yêu cầu của nội dung phim. Chính những hành trình “không giống ai” đó đã đem lại nhiều thông tin lạ lùng và lý thú.

Cả năm quốc gia mà chúng tôi viếng thăm đều là những xứ sở Phật giáo điển hình. Những nẻo đường mà chúng tôi đặt chân đều dày đặc những dấu tích của nền văn hóa Phật giáo, từ lịch sử cho tới kiến trúc, tín ngưỡng, nghệ thuật, truyền thuyết dân gian…

Đoàn làm phim đặt chân lên đất nước Trung Hoa mênh mông, huyền bí, một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại.

Về miền viễn Tây Trung Hoa, nơi mà du khách đến đây còn rất ít ỏi, chúng tôi chú ý tới một số địa danh nổi tiếng trong lịch sử như Trường An, Hành lang Hà Tây, Con đường tơ lụa, Hành trình thỉnh kinh của Đường Tam Tạng, Trung tâm nghệ thuật Phật giáo Đôn Hoàng…

 Cố đô Trường An

Đây là kinh đô nổi tiếng nhất của đế quốc Trung Hoa xua, đặc biệt là hai triều đại Hán, Đường hùng mạnh. Phật giáo từ Ấn Độ, theo con đường tơ lụa thâm nhập vào Trung Hoa từ thời Lưỡng Hán, vì vậy, có thể nói Trường An là một trong những địa phương quan trọng nhất tiếp xúc với nền văn hóa lừng danh này ngay từ buổi ban mai.

Chúng tôi tới Tây An (Trường An cổ), thủ phủ của tỉnh Thiểm Tây, bằng xe lửa, từ cố đô Nam Kinh, qua các địa danh lừng lẫy trong lịch sử như Từ Châu phủ, Khai Phong phủ, Trịnh Châu và Lạc Dương, loạt đô thị cổ nằm ngay phía Nam sông Hoàng Hà (trên bờ Hữu Ngạn).

Trường An là một đô thị lộng lẫy được quy hoạch rất nghiêm ngặt theo cấu trúc điển hình của một kinh thành cổ bao bọc lấy hoàng thành và hoàng cung ở giữa(1). Trong hàng loạt những di sản nổi tiếng như Hoàng Thành (thành cổ Tây An), Cung Hoa Thanh dưới chân dãy Ly Sơn của Đường Minh Hoàng và Dương Quý Phi, lăng mộ Tần Thủy Hoàng và hầm tượng đồng binh mã, sông Vị Thủy Hà, nơi Khương Tử Nha (Lã Vọng) ngồi câu cá… có một di tích Phật giáo có giá trị văn hóa to lớn, đó là chùa Đại Nhạn, nơi Đường Huyền Trang đã tàng trữ những bộ kinh Phật được đem về từ Tây Trúc và tổ chức dịch ra chữ Hán. Trường An chính là điểm xuất phát của “Con đường tơ lụa” thời cổ đại, nơi xuất phát của “Hành lang Hà Tây” nổi tiếng, cũng là nơi mà từ đó Huyền Trang lên đường đi thỉnh kinh. Khi ông trở về, Đường Thái tông Lý Thế Dân đã cùng hoàng hậu, thái tử, công chúa và bá quan triều đình thân hành tổ chức trọng thể lễ đón tiếp tưng bừng kéo dài cả cây số với sự tham dự của hàng trăm ngàn người. Đó là lúc mà Đường Tam Tạng và đoàn tùy tùng của ông hưởng trọn niềm vinh quang sau bao năm gian khổ.

Đại Nhạn là ngôi chùa rất lớn, nằm ngay giữa kinh thành, có khuôn viên rộng và nhiều hạng mục công trình bề thế. Đặc biệt chùa có ngôi tháp lớn rất cao, từ xa nhiều cây số mọi người đều có thể nhìn thấy.

Hành lang Hà Tây

Hành lang Hà Tây được xem là đoạn đầu tiên của con đường tơ lụa, kéo dài từ kinh đô Trường An qua miền Trung Á, Tây Á tới tận vùng Địa Trung Hải. Hành lang này bắt đầu từ Trường An qua Lan Châu, Vũ Uy, Tửu Tuyền, Gia Dụ Quan tới Đôn Hoàng, Ngọc Môn Quan… Đó là tuyến giao thông nằm ở phía Tây sông Hoàng Hà, phía Bắc dãy núi tuyết K? Liên Sơn và phía Nam dãy Mã Tung Sơn nhấp nhô, trùng điệp. Chính trên tuyến đường huyết mạch này mà Trương Khiên đời Hán và Huyền Trang đời Đường – một người là nhà chính trị, quân sự, ngoại giao và một người là cao Tăng – đã thực hiện những chuyến Tây du nổi tiếng trong lịch sử. Họ thực sự là những nhà thám hiểm kỳ tài, bằng sứ mệnh của mình, họ đã để lại cho hậu thế một di sản văn hóa có giá trị vô cùng to lớn.

Chúng tôi tới Gia Dụ quan không phải từ Tây An ở phía Đông mà từ Urumxi và Tô lô phan ở phía Tây dưới chân núi Thiên Sơn hùng vĩ. Chuyến đi này cũng bằng xe lửa. Từ Urumxi, thủ phủ của Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, đi xe hơi tới bồn địa Tô lô phan rồi tiếp xe lửa vượt sa mạc Gô bi rộng mênh mông để tới Gia Dụ quan. Con đường tơ lụa khi xưa cũng gần với tuyến thiết lộ hoang vắng này. Ngồi trên xe lửa băng băng chỉ thấy mênh mông một màu sỏi cát khô cằn chìm trong nắng lửa, không một bóng cây. Vậy mà xa xưa, thầy trò Đường Tăng đã lặn lội khăn gói qua đây, qủa là ngoài sức tưởng tượng. Mùa Hè thì đây là một chảo lửa còn mùa Đông thì giá lạnh hơn cả băng tuyết. Thời cổ đại, các thương gia và các nhà truyền giáo thường dùng lạc đà để vượt sa mạc nhưng cũng hết sức mạo hiểm. Vùng này cực kỳ hoang vắng, hàng tram cây số không hề thấy xóm làng. Hành khách trên xe lửa cũng chẳng có bao nhiêu, thỉnh thoảng xuất hiện một nhà ga vắng bóng người.

Gia Dụ quan

Gia Dụ quan hiện là một thành phố du lịch nổi tiếng của tỉnh Cam Túc, một trung tâm về lĩnh vực tên lửa vũ trụ của Trung Quốc. Ngoại ô gia Dụ quan có trấn Tửu Tuyền (suối rượu) nổi tiếng trong lịch sử các cuộc viễn chinh của các hoàng đế Trung Hoa. Từ thời xa xưa nơi đây là một ải quan trọng yếu trên con đường huyết mạch, vừa để buôn bán vừa để hành quân của các vương triều Hán ở Trung nguyên. Bên ngoài thành phố hiện còn một khu pháo đài cổ nguyên vẹn, trông rất bề thế. Đoạn Vạn Lý Trường Thành tại Gia Dụ quan có tên là Tây bộ Bát Đạt Lĩnh Trường Thành, ý nói phần phía Tây của Bát Đạt Lĩnh là khu trường thành diễm lệ và kỳ vĩ nhất ở ngoại ô Bắc Kinh. Riêng vai trò ải quan, xưa kia nơi đây được gọi là “Hà Tây đệ nhất ải khẩu” và “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” do vị trí chiến lược và cảnh quan hùng vĩ của nó. Đây cũng là một cửa ải mà thầy trò Đường Tăng đã dừng chân rồi tiếp tục lộ trình. Từ đây, ông và đoàn tùy tùng phải tới Đôn Hoàng trước khi vượt Ngọc Môn quan để tiến về Tây Vực.

Từ phía Gia Dụ quan, chúng tôi đi xe hơi ngược trở lại phía Tây theo hành lang Hà Tây để tới Đôn Hoàng. Đây là đoạn đường rất đặc trưng, dài khoảng trên 300 cây số, xưa kia nó thuộc miền biên ải xa xôi cực kỳ hẻo lánh. Tại đây, lần đầu tiên chúng tôi được tận mắt ngắm nhìn những Phong Hỏa đài bằng đất mà trước kia chỉ biết tới qua sách báo. Nhìn chúng thật thô ráp, mộc mạc, trơ vơ giữa sa mạc nhưng rất kiên cố và cao lênh khênh giữa bầu trời. đó là những trạm thông tin quân sự thời cổ đại. Khi có giặc xâm lấn biên thùy, người ta đốt lửa, khói bốc cao nghi ngút. Ban ngày thì nhìn khói, ban đêm thì nhìn lửa. Các trạm phía trong khi nhìn thấy khói lửa thì lần lượt cùng đốt lên, cứ thế, chẳng bao lâu tin có giặc sẽ lan truyền tới đại bản doanh hoặc kinh đô. Trong Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn có câu: “ Cổ bề thanh động tràng thành nguyệt, Phong Hỏa ảnh chiếu Cam Tuyền vân”, Đoàn Thị Điểm dịch là: “Trống trường thành lung lay bóng nguyệt, Khói cam tuyền mờ mịt thức mây” chính là để nói về cảnh báo động giặc giã trên đoạn trường thành ở miền biên ải Tửu Tuyền, Cam Túc này.

Đôn Hoàng

Đôn Hoàng là một thành phố của hoang mạc Gô bi, mọi người sống được là nhờ vào nguồn nước tuyết dồi dào trên núi Kỳ Liên. Từ xa xưa nơi đây đã là một “lục châu” trù phú (lục châu là miền đất đầy cây xanh tươi tốt). Đây là một thành phố văn hóa và du lịch. Từ thời Thuấn-Vũ vùng này đã có cư dân du mục, tới đời Hán thì nông nghiệp phát triển do chính sách di dân lên Tây Bắc của triều đình. Người Hán tới xây dựng các công trình thủy lợi đưa nước từ Kỳ Liên Tuyết sơn xuống để canh tác. Vì vậy, nước sông Đẳng Hà và nước tuyết Kỳ Liên là nguồn sống của vùng Đôn Hoàng và cả miền Tây bộ Cam Túc. Vùng đất Đôn Hoàng hoang vu tới mức thành phố quản lý tới 31.000 cây số vuông, trong khi dân số chỉ có 124 ngàn, bằng dân số một huyện ở Việt Nam. Sống cộng cư tại đây gồm các dân tộc Hán, Mông Cổ, Tây Tạng, Hồ Tiên, Mãn, Thổ…

Có thể nói, 31.000 cây số vuông mà Đôn Hoàng quản lý là một tập hợp những kỳ quan thiên nhiên và văn hóa đặc sắc, nơi có hệ thống hang động Mạc Cao, một kho tàng nghệ thuật Phật giáo siêu đẳng với những giá trị tiêu biểu làm nên nền văn hóa Đôn Hoàng rực rỡ; là nơi Đường Huyền Trang ra khỏi đất Hán để vào Tây Vực; có Ngọc Môn quan, Dương quan, những biên ải lừng danh đã gắn chặt với tên tuổi của những nhà thơ Đường nổi tiếng như Vương Duy, Vương Chí Hoán…

(1) Vào các thế kỷ VIII, IX, Kinh đô nhà Đại Đường được coi là đô thị lớn nhất thế giớ i thời bấy giờ.
Kỳ tới: 
Hang động Mạc Cao – Núi Minh Sa – Hồ Nguyệt Nha – Dương Quan – Ngọc Môn Quan

(Visited 144 times, 1 visits today)

Tags:

Category: Danh Thắng, Trần Đức Tuấn