Ám ảnh thác loạn cô đơn trong “Âm thanh cuồng nộ” của W. Falkner

| 11/11/2014 | 0 Comments

ĐINH VŨ (Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 66)am-thanh-cuong-no

 Tâm như vượn khỉ gặp cành. Dòng tâm thức co người chắp nối, thực thực hư hư chảy trôi liên lỉ. Bao lâu con người còn để mặc cho tâm thức chảy trôi thì bấy lâu con người còn thác loạn; bao lâu con người còn dính mắc nặng nề như một ám ảnh chẳng thể rời xa thì bấy lâu con người còn cô đơn trong chính tham muốn và ảo tưởng của mình.

Cảm giác đầu tiên khi đọc tác phẩm của W. Falkner là cảm giác về những trang văn rắc rối, hỗn đọn dài dòng và bí hiểm. Trong thế giới mù sương bao phủ ấy, người đọc có thể sẽ hoàn toàn không thấy gì cả mà chân lại muốn bước đi, đi cho đến tận cùng. Nhưng văn của W. Falkner  thì không thể hiểu được bằng một đầu óc quá “tỉnh táo” và luận lý. Hãy đem tâm hồn, đem trái tim mà cảm nhận, “trong đêm tối hoang vu, một linh hồn sẽ gặp một linh hồn”, Falkner đã nói như thế  trong chính tác phẩm của mình.

Ám ảnh người đọc là tiếng khóc. Nhân vật trong ấy cứ khóc cứ kêu la, cả khi không khóc, những trang văn vẫn nặng nề như sống trong hỏa ngục.

W. Falkner thể hiện con người cô đơn, thác loạn trong tác phẩm bằng nghệ thuật độc thoại nội tâm. Tác phẩm có tất cả 4 chương thì đã 3 chương là độc thoại nội tâm (của Benji, Quentin và Jackson). Và chương cuối mới  là chương dùng lời kể bình thường. Độc thoại nội tâm, cô đơn thác loạn: người ta cô đơn trong chính mình. Với thời gian  đồng hiện, tác giả đã khiến cho  sự độc thoại nội tâm của nhân vật được trôi chảy như dòng ý thức rất thực của con người. Lúc đang ở hiện tại bỗng trở về quá khứ, rồi từ quá khứ này sang quá khứ khác còn hiện tại lãng vãng như mơ hồ như cái bóng.

Tuy viết về những con người tuồng như điên, nhưng nhiều lúc chúng ta cũng rùng mình vì chợt nhận ra tiếng kêu ơi ới của những con người lạc đường mất hướng trong đêm mưa bão loạn ấy là tiếng kêu của chính chúng ta và những con người lạc lõng trong giá buốt trong cô đơn đó không phải là ai khác  mà là chính chúng ta. Đó là những tiếng kêu hỗn loạn, bi ai. Xót thương thay, không một tiếng kêu nào ứng hợp với tiếng kêu nào. Những tiếng kêu ấy khắc khoải rơi xuống, rồi bị vây phủ bởi nhiều kích thời gian.

1 . Ám ảnh của ánh lửa và những mái nhà chập chờn hư ảo

Nhân vật Benji xuất hiện cùng với tiếng khóc và khóc. Benji kỳ lạ trong những cảm giác của nó. Nó chỉ cảm nhận mọi thứ bằng cảm giác củ mình. Nó yêu chị Candy vì trong đó: “Chị Candy có mùi thơm của cây”. Ta tự hỏi, đã đành Benji là con người không biết gì cả, nhưng tại sao Benji cứ gào khóc mãi như thế?

Mỗi lúc Benji khóc, người ta để nó nhìn vào ánh lửa thì nó sẽ hết khóc và thấy ở đâu có ánh lửa là Benji lại lao tới. Rồi để cảm nhận  hết, Benji thò tay vào lửa… Con người của Benji chỉ sống quanh đi quẩn lại với bấy nhiêu cảm giác về quá khứ  của mình. Hễ khi nào bị dội trả về hiện tại, coi như lúc đó Benji  tỉnh táo hơn thì nó lại gào khóc. Tiếng khóc của Benji âm ỉ như tiếng khóc thê thảm của những oan hồn. Dòng ý thức  cứ cuốn Benji  trôi chảy không ghi lại được. Mỗi thực tại đều là một sự kêu gọi quá khứ. Đầu óc Benji không còn chỗ cho bất cứ gì ngoài sự vẹn toàn  và đầy tưởng tượng của quá khứ – một quá khứ buồn bã và chao đảo. “Cậu biết tại sao cậu tên Benjamin không? Người ta biến cậu thành yêu răng xanh Many nói ngày xưa ông nội cậu là dân đen, rồi ông trở thành người truyền giáo và khi họ nhìn ông, ông cũng trở thành yêu răng xanh”. Sự diễn đạt của Benji là ảo, nhưng cảm giác về một sự thay đổi trong cậu ta là có thật. Benji luôn luôn cảm nhận sự mất mát của mình về chị Candy tội nghiệp. Mất Candy là mất tất cả. Benji khóc là vì thế – vì một sự lạc lõng cô đơn mà  Benji không diễn tả được. Quay cuồng trong Benji là nỗi buốn và Benji  diễn tả sự cô đơn của mình đơn giản là: “Những cái bóng của chúng ta đã đi mất”, “Chúng ta đến đó thì những cái bóng đã đi”….

Từ cô đơn này sang cô đơn khác. Trong dòng suy tưởng của Benji hiện lên Candy xinh đẹp trẻ trung. Nhưng Candy cũng là nhân vật cô đơn trong chính nỗi đau của mình. Trong cái tôi cô đơn của Benji, hình ảnh một cái tôi cô đơn Candy cứ lướt qua như hai tinh cầu giá lạnh, giống nhau nhưng không thể sưởi ấm cho nhau. Những lúc như thế, hình ảnh mái nhà chập chờn hư ảo lại trôi qua trước mắt Benji. Mái ấm gia đình, mùi thơm của cây từ “chị Candy”; Rốt cùng vẫn là thứ bên kia bờ ảo vọng…

2. Ám ảnh thời gian tích tắc của đồng hồ

Người anh trưởng của Benji là Quentin, niềm hy vọng cuối cùng của dòng họ Comspen càng tỏ ra tuyệt vọng hơn. Anh ta dù được giao tiếp với bạn bè trong môi trường đại học, nhưng Quentin  cũng không khá hơn Benji. Mặc dù trong gia đình, Benji là dấu hiệu của sự đổ vỡ của dòng họ, còn  Quentin là người có nghị lực cao quý của dòng họ.

Hoàn cảnh gia đình khiến ông bố phải bán đồng cỏ của Benji cho Quentin có tiền đi học. Sự đánh đổi đó cũng không cứu vớt được gia đình mà ngày càng phá sản: bố nghiện, mẹ bệnh tật, chị gái bị chồng đuổi…Tất cả đổ dồn Quentin tìm tới cái chết. Trong dòng ý thức của Quentin, ta thoáng  ghe những tiếng nói xa xôi mơ hồ, Quentin vùng vẫy, nỗi loạn để thoát khỏi số phận nhưng bế tắc, dù anh có tốt nghiệp đại học thì anh cũng không sao vực đucợ đổ nát của gia đình. Ám ảnh trong Quentin là ám ảnh về thời gian tích tắc của chiếc đồng hồ. Những tiếng kêu đó dường như cứ nhắc anh: đây là hiện tại, và Quentin thì chưa hề thấy được. Quentin rất sợ tiếng kêu tích tắc đó. Quentim tỉnh táo hơn Benji và ám ảnh của Quentin cũng sáng suốt hơn. Vậy, nhưng dòng ý thức của anh “con người chữ nghĩa” lại hoảng loạn hơn Benji. Những hình ảnh cứ chồng chéo nhau. Triết lý trong đầu óc Quentin là  triết lý của một nội tâm thác loạn, báo trước sự tự kết thúc đời sống. Bao bọc lấy Quentin là tiếng gõ cửa của thời gian: những tiếng chuông đồng hồ, tiếng của kim dài kim ngắn, và thậm chí là tiếng của cả  những tiệm đồng hồ..Tất cả như những tên mật thám cứ dán mắt vào anh, truy đuổi anh…Quentin thực sự cô đơn giữa vòng vây thời gian ấy. Cũng như Benji thường triết lý về “chiếc bóng”, nhưng Quentin không ám ảnh về “cái bóng đã đi” mà Quentin ám ảnh rằng: “Tôi sẽ dẫm lên cái bóng không thấm nước ấy”; “tôi dẫm lên giữa bóng tôi”, “tôi dẫm bóng tôi vào mặt hè đường”. “bóng tôi bước cùng tôi”…Những cái bóng ấy là những chiếc bóng cô đơn. Quentin nhớ rõ: “Bố nói con người là tổng số những nỗi bất hạnh của hắn, một nhày nào ta nghĩ là nỗi bất hạnh  đã trở nên mệt mỏi thì lúc đó chính thời gian là nỗi bất hạnh của ta” và “con người là tổng số nhữn kinh nghiệm phong trần của mình, là tổng số những gì hắn chiếm hữu”…Sự tẻ ngắt vây bủa lấy  đời sống con người. Và ta hiểu tại sao Quentin không sống nổi với sự âu sầu và  tiếng khóc của anh lâu hơn được nũa. Anh đã cố gắng rất nhiều khi phải vật lộn, đấu tranh trong quyết định kết thúc đời sống của mình.

Có lẽ Quentin đang đi tìm cái bóng đã từng bị dẫm dưới chân mình.

3. Ám ảnh của đồng tiền

Jackson cũng là một con người cô đơn. Anh muốn vượt thoát bi kịch của dòng họ bằng con đường lao động vật chất và khao khát vươn lên địa vị và xã hội bằng tích lũy  tư bản. Do vậy, để đạt được mục đích . Jackson không từ  một thủ đoạn nào. Anh kìm hãm, đè nén với chính bản thân và với những đứa em mình. Thậm chí, anh còn lừa gạt mẹ, lấy tiền của Candy gửi về để sung vào của cải của riêng mình…Jackson vật lộn và chỉ ám ảnh về tiền. Nhưng càng muốn vực dậy sự sụp đổ của dòng họ thì lại càng tan vỡ, càng vùng vẫy càng rơi vào bi kịch. Giàu có chưa đủ để hạnh phúc, có lẽ Jackson cuối cùng cũng nhạn ra điều đó.

Trong thế giới Âm thanh và Cuồng nộ, con người tồn tại trong nỗi cô đơn và nỗi đau truyền kiếp, hay như là truyền kiếp. Dường như cả dóng họ Compson được đặt dưới một lời nguyền của sự tan vỡ. Anh chị em thì ngăn cách, tình mẹ con hoặc bị ngăn cấm (Candy và mẹ, Candy và Quentin), hoặc lừa dối lẫn nhau ( Jackson lừa mẹ). các quan hệ luân  thường đạo lý dường như bị đứt đoạn. Đây là nguyên nhân dẫn đến cô đơn và chết. Cả dòng họ Compson co cụm lại, có sức bảo vệ truyền thống gia đình nhưng họ không làm được. Họ cố thoát ra ngoài xã hội cũng không xong, sự đổ vỡ đã đến hồi không hàn gắn được. Họ là những con người bị khai tử. Yêu thương cái cũ, cái truyền thống ( biểu hiện là Benji, Quentin yêu Candy) và ra sức tìm kiếm cái mới (Jackson) nhưng bi kịch vẫn xảy ra vì đây là buổi giao thời của một xã hội, chuyển mình  từ nền kinh tế trang trại đến kinh tế hiện đại, quy mô hơn , phức tạp hơn.

Một điều lạ lùng là trong Âm thanh và Cuồng nộ, những người da trắng cao quý của dòng họ Compson luôn rên siết, sống đau thương còn những người da đen  lại vang vọng tiếng hát. Họ sống hòa hợp với nhau chứ không  luôn cải vã nhau, lừa gạt nhau và xa cách nhau như gia đình người chủ da trắng của họ. Nỗi cô đơn , dẫu vậy, vẫn bao trùm tất cả.Nhưng cái gọi  là cô đơn của những người da đen rất đơn giản, họ bị khu biệt, bị xa lánh; còn nỗi cô đơn của người da trắng mới lắm cung bậc. Mỗi người một nỗi đau riêng, một cô đơn riêng. Có nghĩa  rằng cuộc sống vui vẻ không dành riêng cho “người cao quý” và trên con đường đi tìm sự tiến bộ, con người phải trả giá rất nhiều. Tất cả là “tiếng than trầm trong tuyệt vọng của những nỗi đau đớn căm lặng dưới ánh mặt trời”.

Âm thanh và Cuồng nộ tuy mở ra với thân phận của những người cô đơn và kết thúc trong đổ vỡ đầy tiếc nuối nhưng không vì vậy mà quá ly cách trong cái nhìn tiến bộ về con người. Thành công của W. Falkner ở chỗ, ông khong để cho sự đổ vỡ  mặc nhiên trôi đi  mà ông ra công níu giữ. Tuy thế giới Âm thanh và Cuồng nộ là đen tối phủ phàng, những trang văn thác loạn và tuồng như tàn nhẫn nhưng lại  không quên tiếng chim kêu, hình ảnh con bướm lượn và bao trùm tác phẩm là mùi kim ngân ngây ngất. Có như vậy độc giả mới đủ  sinh lực  chiêm ngưỡng trọn vẹn những con người cô đơn hoảng loạn đó. Họ giúp chúng ta ý thức rằng, còn nhiều người khổ như chúng ta và hơn chúng ta.

Dẫu sao thì cuộc đời hãy còn có đẹp, kiếp người là đáng trân quý và tin yêu. “Con người vĩ đại, bất diệt bởi vì con người đã chịu đựng được sự đau khổ phi lý vô nghĩa của đời sống mình. Rằng tình thương vãn đơm hhoa  kết trái trên nấm mồ nhân loại, không có gì có thể phá hủy trái tim con người và con người sẽ qua được mọi nỗi đau đớn trên thế gian này”. Falkner nói. Và đó  cũng chính là điều mà chúng ta, nhân danh con người cần tin và làm như thế.■

ĐINH VŨ (Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 66)

(Visited 423 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Đinh Vũ, Đọc sách

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *