Hành thiền là sự tỉnh thức

| 19/07/2016 | 0 Comments

NGUYỄN  KHẮC  THẠCH++

hanh-thien-la-tinh-thucTôi có hai người bạn vong niên công tác tại Tạp  chí Sông Hương từ thời tôi còn  làm ở đấy. Thảng hoặc tôi lại ghé qua thăm họ. Có khi nói một vài câu chuyện. Có khi chỉ nhìn, gật đầu chào rồi đi. Có lẽ do sự đồng  đẳng nhu cầu “nhàn nhạt” hướng về lối sống bản nhiên giúp chúng tôi tự hiểu mình, hiểu nhau. Tôi và N.N. còn phải “mở miệng” bởi còn nặng đường duyên nghiệp, còn nợ bút sinh tình, nhưng  với N.K.T. thì tuyệt nhiên không. Công phu “buông bỏ” ở anh đã đạt tới ngưỡng  bình thường  của tâm  thức, không  chấp  thủ, không  nóng giận. T. từng  đoạt  giải nhất  cuộc thi Guitare cổ điển toàn quốc thời còn học phổ thông. Xong đại học, anh  qua Pháp học thêm năm năm guitare nữa. Ra trường, Học viện Âm nhạc Huế mời làm thầy nhưng anh khước từ và chỉ nhận một chân làm trong việc quản trị mạng ở Tạp chí Sông Hương. Trong phòng làm việc của mình, T. rất tiết kiệm điện. Tôi thoạt  liên tưởng đến hành vi của một người khác. Đấy là bé Lim, tức Hoàng Dạ Thi hồi còn “nói thơ” (từ của nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ, mẹ bé Lim), một giọng thơ trong  sáng mà huyền mặc. Thời bao cấp, cả nhà được mỗi cái quạt  máy nhường  cho Lim nhưng Lim lại tắt nhiều hơn mở vì em thương cây quạt chạy nhiều mệt. Nói những điều ấy khiến tôi nhớ một chuyện thiền ở Nhật. Trong một thiền viện nọ, có một cây cầu người ta đặt tên là Cầu Nửa Thìa Nước. Nó là kỳ tích của vị thiền sư tiền bối nơi đây; mỗi khi dùng nước, ông lấy thìa múc vào rồi đổ lại một nửa để dành lại cho người khác. Việc làm ấy chẳng nghĩa lý gì giữa trùng trùng thế tục nhưng thái độ tôn trọng nâng niu sự sống ấy thật lớn lao. Nó sẽ rúng động cả đất trời.

Trong một lần trở lại gần đây, tôi đã phải bối rối trước câu của hỏi đồng nghiệp dành cho mình: “Ông thấy có gì giống nhau, khác nhau ở cơ quan so với trước?”. Nếu cần thiết phải nói ra chỗ giống và khác nhau thì cũng có đấy, thậm  chí còn thú vị nữa. Đó là, trước khi tôi từ nhiệm, Sông Hương có ba người ăn chay và hành thiền. Bây giờ nhìn lại vẫn thấy bộ “kiềng ba chân” như vậy (nhà văn L.V.T.G thế vào chỗ tôi). Đấy là điểm giống nhau. Chỗ khác nhau  cũng liền ngay đó, rằng anh G còn là “bê non” mà tôi thì đã “bò già”.  Bò già thì không sợ dao! Vậy là đội ngũ cán bộ ăn chay hành thiền của Sông Hương đã được trẻ hóa. Tôi trân quý và tin yêu họ. Người ăn chay hành thiền càng lâu thì càng “lành tính”. Nó không chỉ thiện hưởng tới chuyên môn của họ mà còn hiệu diệu với thiên nhiên. Ăn chay hành thiền là căn tính của những người có lòng bi mẫn, ai cao hơn thì có nhu cầu cống hiến. Nhu cầu cống hiến thuộc phạm trù tâm linh và nó được mặc khải bởi đấng thiêng liêng nằm lòng nơi bản thể của từng sinh mệnh.

Cuộc sống vốn có hai loại nhu cầu tương phản nhau là nhu cầu hưởng thụ nhu cầu cống hiến. Thực ra nó chỉ là một cấu trúc bù trừ trụ thế quân bình mà tạo hóa đã mặc định cho vạn vật từ khởi thủy. Trong con người, nhu  cầu hưởng  thụ  thuộc  về phần  con trần tục, nhu cầu cống hiến thuộc về phần người thiêng liêng. Trong con người được kiến niệm là tiểu vũ trụ này cũng có hai dòng năng lượng khí âm dương tương thuộc nhau. Nếu hưởng  thụ  là khí âm thì cống  hiến là khí dương. Khi âm dương mất quân bình thì con người sẽ bị bệnh tật. Cũng vậy, khi cuộc sống mất quân bình giữa cống hiến và hưởng thụ thì xã hội sẽ trở nên động loạn. Xã hội thực dụng ngày nay đã di căn hệ lụy mất quân bình đó khắp mọi bình diện cuộc sống. Nhu cầu hưởng thụ cởi mở từ sinh lý, tâm lý đến tâm linh. Nhu cầu cống hiến thuộc phần thiêng của con người đã co lại vào ngõ rẽ tâm linh cũng bị hưởng thụ bám theo dung tục hóa. Văn học vốn từ nhu cầu cống hiến cũng đã điếm đàng với nhu cầu hưởng thụ qua những  sáng tạo hứng sex cho sinh lý, qua những  tấn trò bon chen cho tâm lý mà đâu thấy sự buông  bỏ nào cúng dường phía tâm linh. Tâm linh mang thuộc tính mơ hồ hư thực nên đề tài này là mạch nguồn của dòng văn học huyền ảo hay hiện thực huyền ảo tùy thuộc vào bút lực và tâm sở của người cầm bút. Văn học hiện thực gập ghềnh  giữa đời thường  chỉ có thể bước qua đường biên giải tỏa những xung đột nội tại nhưng vẫn mê mờ trong bức màn vô minh. Văn học huyền ảo nhập lưu dòng tâm linh thì rì rào niềm vọng ngóng về bến bờ giải thoát phía bên kia. Từ giải tỏa đến giải thoát là một quá trình nhưng không phải quá trình nhận thức mà là quá trình thực chứng nhận thức.

Tôi được khai thị tâm linh từ nghiệp  dĩ văn chương. Khi được làm chủ bút một tờ văn báo, tôi đã manh nha cho đề tài này. Song, chưa làm được gì thì tôi đã bị bắt “việt vị” bởi một số báo đăng quá tải về khu vườn chữa bệnh  năng lượng trái phép  ở Long An. Tôi chỉ còn cái quyền duy nhất là ám thị mình chan hòa với điềm nhân quả hiện tiền ngõ hầu “báo ứng” cho những  gì có thể. Có lần, một cộng tác viên gửi bài và ảnh minh họa về lễ hội đâm trâu. Tôi đã xem trước đó phóng  sự này trên truyền hình. Một đám đông vây quanh con trâu đã câu cọc đang bị roi vọt hành hạ và nó cứ phải chạy quanh vòng này đến vòng khác. Khi cơn hứng giết chóc nổi lên thì người ta đua nhau  la ó phóng  lao vào con vật đáng thương cho đến chết rồi hả hê reo hò xẻo thịt nó… Tôi bần thần như lòng trắc ẩn bị thương tổn và từ chối in bài báo đó. Một ví dụ khác, có tác giả thơ (xin miễn nêu tên) gửi rất nhiều lần nhưng thơ cứ bình bình nên không dùng. Nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ (biên tập thơ Sông Hương lúc ấy) đề nghị tôi chiếu cố in cho anh ta một bài. Tôi đồng ý và đưa vào làm ma-ket. Chị Dạ báo cho tác giả biết hay sao mà anh ta gửi thư cảm ơn tôi kèm một bài viết khác. Bài này, anh ta mô tả tỉ mỉ từng chi tiết cách bẫy chim, cách vặt lông, cách nướng thịt, cách nhấm nháp v.v… làm nổi bật cái mô hình “nghệ thuật ẩm thực”! Tôi gượng đọc trong niềm xót thương. Sao tâm hồn của người làm thơ lại có thể có nhu cầu hưởng thụ khoái lạc trên nỗi đớn đau tận diệt một sinh linh khác? Tôi nghi ngờ, thất vọng về anh ta và mặc dù bài thơ đã lên khuôn ấy không dính dáng gì đến bài báo này, tôi vẫn lặng lẽ gỡ xuống như một hành vi phù du báo ứng trong phân khúc chu trình nhân quả chúng sinh. Tất cả những bài vở mang cảm hứng sát sinh vô đạo hoặc đeo dục vọng hưởng thụ lạc loài đều không thể đăng trên tạp chí Sông Hương thời tôi làm Tổng Biên tập. Dù sao, tôi vẫn luôn tôn trọng mọi nhu cầu hưởng thụ tự nhiên của con người, chỉ thành kiến với những gì mà từ đó nắn nót theo kiểu vĩ cuồng.

Như một di chứng liên hoàn, cảm niệm ấy cứ ấy đeo đẳng mãi, cho dù tôi đã nhận ra mình trống rỗng sau khi buông  xuống mọi tri thức giả danh một đời ki cóp vay mượn, buông xuống mọi thành tựu phù phiếm một đời phấn đấu dấn thân. Có lẽ do tôi còn mang vác cái “tử thi di động” này nên nó còn chỗ bám víu. Mới năm trước đây thôi, khi được mời làm ủy viên Hội đồng thơ Hội Nhà văn Việt Nam để thẩm định tác phẩm dự giải thưởng  và xét kết nạp hội viên, tôi lại gặp rắc rối. Có một chi hội nhà văn (nơi có đương sự nạp đơn xin vào Hội) cùng cá nhân tác giả gửi thư riêng gửi gắm và nhờ tôi làm thuyết khách. Vì chỗ thân tình với chi hội, vả lại tác giả cũng là người “lấy thơ làm gốc”có nhiều triển vọng nên tôi đã hoan hỷ nhận lời. Nhưng khi đọc lại 15 bài thơ do tác giả tự chọn theo yêu cầu của Hội đồng thì trời ơi, tôi lại gặp thêm một thi sĩ lên cơn thi hứng  trước con cá đang  giãy chết  trên ngọn  lửa rượu cồn của chính anh ta! Nếu gọi đó là người vô cảm hay thơ vô cảm thì có lẽ không đúng bởi anh ta có cảm hứng đấy chứ. Nhưng thật đáng buồn, đấy vẫn là cảm hứng về sự vô cảm của kẻ sát sinh. Tôi phải ngồi ngậm tăm bẽ bàng trong buổi họp thảo luận bỏ phiếu kết nạp hội viên năm 2012. Đương nhiên  kết quả cuối cùng cho anh ta lần ấy cũng là quả đắng! Cơ chế hoạt động của con người dù phức tạp đến mấy thì cũng chỉ vùng vẫy trong dây chuyền pháp ấn thân – khẩu – ý. Trong đó, ý đóng  vai trò mệnh  lệnh khiến miệng nói tay làm. Khi tiếp cận với tác phẩm văn học của ai đó, bạn đọc cũng có thể đoán tác giả là người như thế nào.

Thật quan ngại khi phải nói ra những điều đó trước muôn màu muôn vẻ quan niệm sống ngày nay. Nhưng dù sao, đấy cũng là một thái độ chân thành của hệ lụy hành thiền. Với việc hành thiền, từ ý nghĩ, lời nói đến hành  động  đều một mặt “tùy duyên”. Vậy nên bất cứ ai, lúc nào, việc gì, ở đâu, kể cả trong bốn oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi đều có thể hành thiền. Người nội trợ biết căn cơ từ bếp núc đến chợ búa là hành thiền. Tuổi học trò, không mê mải với game mà chuyên chú học hành là hành thiền. Người nghiện  thuốc lá vốn phản thiền nhưng khi hút biết cách ly mình ra để không ảnh hưởng người khác thì việc làm ấy cũng được coi là một động thái hành thiền. Một khái quát cởi mở dịu êm cho việc hành thiền, đó là sự tỉnh thức.

Văn Hoá Phật Giáo số 199

(Visited 188 times, 1 visits today)

Tags: , , , , ,

Category: Kỷ Niệm, Nguyễn Khắc Thạch

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *