Nguyễn Trãi (1380 – 1442)

| 22/06/2013 | 1 Comment

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 32 | TỪ NHỮNG TÊN ĐƯỜNG |

Tác giả: QUANG LỘ

Nguyen TraiNguyễn Trãi người làng Nhị Khê, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương nhưng sinh ra tại dinh của ông ngoại là Tư đồ Trần Nguyên Đán, Thăng Long.

Ông là con của Nguyễn Phi Khanh và con gái của Trần Nguyên Đán là Trần Thị Thái. Năm ông lên 5 tuổi, mẹ mất, rồi sau đó ông ngoại cũng quy tiên. Ông theo cha về quê sống những tháng ngày nơi thôn dã.

Thời thanh xuân của Nguyễn Trãi, xã hội Đại Việt có đầy biến động, nhà Trần suy vi, Hồ Quý Ly lên thay lập ra nước mới đặt tên là Đại Ngu. Nguyễn Trãi cũng dùi mài kinh sử và thi đậu Thái học sinh năm 1400, trong khoa thi đầu tiên của nhà Hồ. Ông được cử giữ chức Ngự sử đài chánh chưởng, còn cha ông giữ chức Đại lý tự lang tòa trung thư kiêm Hàn lâm viện học sĩ tư nghiệp Quốc tử giám.

Năm 1406, Minh Thành Tổ sai Trương Phụ đem quân sang đánh nước ta. Hồ Qúy Ly và quần thần kháng cự không nổi, thất bại, bị quân Minh bắt đem về Trung Quốc. Cha của Nguyễn Trãi cũng bị bắt. Ông cùng em là Nguyễn Phi Hùng đi theo cha với mong muốn sẽ được phụng dưỡng cha lúc tuổi già nơi đất khách quê người. Tới ải Nam Quan, cha bảo anh phải về lại lo đền nợ nước, báo thù nhà. Ông gạt nước mắt giã từ cha và em về lại thì bị giặc Minh bắt cầm tù ở Đông Quan, Thượng thư nhà Minh biết ông là người có tài, cố tình dụ dỗ nhưng ông kiên quyết không đầu hàng kẻ thù.

Sau một thời gian ở Đông Quan, Nguyễn Trãi tìm cách thoát khỏi vòng vây giặc Minh, chạy về Thanh Hóa đầu quân dưới nghĩa quân Lam Sơn. Tại đây, ông gặp Lê Lợi, dâng Bình Ngô sách và trở thành một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Cuối năm 1426, Lê Lợi lập đại bản doanh ở Bồ Đề (Gia Lâm, Hà Nội). Bình Định vương cho xây dựng cái chòi cao bằng tháp Báo thiên ở Đông Quan, mình ngồi ở tầng thứ nhất, Nguyễn Trãi ngồi ở tầng thứ hai để thường xuyên trao đổi, bàn định kế hoạch phá giặc.

Năm 1428, sau khi chiến thắng quân Minh, Nguyễn Trãi vâng mệnh Lê Lợi viết Bình Ngô đại cáo, bản thiên cổ hùng văn khẳng định độc lập chũ quyền của dân tộc.

Đất nước thái bình nhưng cuộc đời của Nguyễn Trãi bắt đầu những trang bi thảm. Đầu tiên, ông bị vua Lê thất sủng, có lần đã bắt giam vào ngục vì nghi ngờ vào tội mưu phản. Thế nhưng, tấm lòng trung quân ái quốc của ông bao giờ cũng “đêm ngày cuồn cuộn, nước triều dâng”, ông vẫn đeo đuổi lý tưởng đem lại cuộc sống thái bình thịnh trị cho dân tộc, ngay từ những ngày đầu khởi nghĩa.

Năm 1433, Lê Thái Tổ mất, vua Lê Thái Tông còn nhỏ lên ngôi, quyền hành đều nằm trong tay quyền thần Lê Sát. Thấy chính trị nhũng nhiễu, Nguyễn Trãi xin từ quan về Côn Sơn vui thú lâm tuyền. Thơ ông giai đoạn này nói nhiều về thiên nhiên và sự thể nhập tâm hồn không bợn chút bụi trần. Ông sống như một đạo gia từ bỏ danh lợi, như một thiền sư thong dong trên nẽo về. Ông có nhiều bài thơ về cảnh chùa u tịch như Đề Nam Hoa thiền phòng, Đề Yên Tử sơn Hoa Yên tự, Đề Đông Sơn tự, Du Nam Hoa tự,…

Nguyễn Trãi từng làm bạn thân với Thiền sư Đạo Khiêm, sau nhiều cuộc thăm hỏi và trao đổi về Phật học, ông đã có lần thốt lên “Gặp dịp rồi tôi cũng vào cửa thiền” (Lâm kỳ ngã diệc thượng thừa thiền). O6ng chưa “gặp dịp vào của thiền” nhưng tinh thần sống của ông đã thể nhập đạo mầu từ lâu, từ cách sống trong chính trường, cho đến cách sống với thiên nhiên.

Sau khi Lê Thái Tông chấn chỉnh triều chính, lại mời ông ra làm quan. Dù lúc này đã già nhưng ông vẫn mang hoài bảo thời trai trẻ ra phụng sự. Cũng chính vì tấm lòng “sáng như sao Khuê” mà cả gia tộc ông đã lâm vào án Lệ Chi viên, một trong những oan án tàn khốc nhất của lịch sử Việt Nam.

Nỗi oan của ông mãi đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông, hoàng tử Lê Tư Thành được ông cứu sống lúc nhỏ, mới minh oan cho ông. Vua Lê Thánh Tông truy tặng cho ông tước Tán Trù bá, còn tìm kiếm con cái ông còn sống sót và cho sưu tập di sản thơ văn của ông.

Nguyễn Trãi là một anh hùng dân tộc, một nhà thơ, một nhà văn lớn. Cuộc đời ông là cuộc đời của những vinh quang và cả nỗi trầm thống của kiếp người. Ngày nay, hầu như ở tất cả các thành phố Việt Nam đều có đường mang tên Nguyễn Trãi. Ở thành phố Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi là một trong những con đường lớn nhất chạy dài suốt cả hai quận 1 và quận 5, hai quận trung tâm của thành phố.

Hậu thế sẽ còn nhớ mãi đến ông, Ức Trai Nguyễn Trãi.

Den tho Nguyen Trai

Đền thờ Nguyễn Trãi ở Côn Sơn, Hải Dương

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 32 | Tác giả: QUANG LỘ

(Visited 291 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Nhân Vật, Quang Lộ

Comments (1)

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. Nguyễn thanh trà says:

    Làng Nhị Khê không thuộc huyện Chí Linh tỉnh Hải Dương nhé. Quê của Nguyễn Trãi ở xã Chi Ngại, Chí Linh, Hải Dương

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *