Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 21 --- NHÀ THƠ PHẠM THIÊN THƯ: Đằng sau mỗi bản kinh là một cõi mênh mông"/>

Nhà thơ Phạm Thiên Thư

| 02/11/2012 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 21

NHÀ THƠ PHẠM THIÊN THƯ: Đằng sau mỗi bản kinh là một cõi mênh mông

LTS -Tác giả của Đoạn trường vô thanh, Động hoa vàng, Ngày xưa Hoàng thị – nhà thơ Phạm Thiên Thư – thi sĩ tài hoa nổi bật trên văn đàn trước 1975. Sự nghiệp văn chương của Phạm Thiên Thư không chỉ có thơ trữ tình, mà còn có nhiều tác phẩm thi hóa kinh Phật, “nói kinh Phật bằng ngôn ngữ trần gian” – theo cách nói của ông. Ông đã dành cho chúng tôi cuộc trò chuyện về chủ đề này.

nha-tho-pham-thien-thu

Ông có thể nói vế tác phẩm mà ông đã thi hóa từ kinh Phật đầu tiên trong đời mình?

Nhà thơ Phạm Thiên Thư (PTT): Đó là Kinh Kim Cương, khi chuyển thể thành thơ có nhan đề “Qua suối mây hồng”, viết xong năm 1969, được Ban Tu thư Đại học Vạn Hạnh xuất bản vào năm 1970. Cuốn này về sau tiếp tục được thầy Thanh Tuệ in lại bên Pháp với nhan đề là Kim Ngọc, tôi không nhớ xuất bản năm nào. Và mới đây nó được NXB Văn Nghệ TP.HCM tái bản.

Cuốn này tôi viết khá nhanh, chỉ trong hai ngày, và không phải sửa gì cả. Trước đó, dù còn khá trẻ, tôi đã đọc nhiều kinh Phật. Tôi nghĩ mình phải có một tác phẩm thơ dày dặn như bộ sử thi của Ấn Độ. Lại thấy để kinh Phật đến được với nhiều người hơn, phải làm sao cho nó nhẹ nhàng. Hợp hai ý đó lại, thế là tôi bắt tay vào việc thi hóa kinh. Khi hoàn thành tác phẩm đầu tiên, tôi đã hướng về hình tượng Đức Quán Thế Âm mà cầu nguyện, rồi tự nhủ rằng “Con đã làm với cả lòng thành, xin Ngài chứng tri”. Đêm đó, tôi mơ thấy mình gặp được một vị hình dung đẹp đẽ như Bồ tát Quán Thế Âm, xin tạm gọi như vậy, bắn một mũi tên đi xa. Sau đó một đệ tử của Ngài từ đâu đó mang về một vật có đầu vừa giống mũi tên, vừa giống ngòi viết dâng lên. Rồi Ngài lấy vật đó tặng cho tôi. Tỉnh dậy, tôi vô cùng hân hoan và linh cảm rằng mình đã làm được điều gì đó rất kỳ diệu.

Khi thi hóa kinh, vì sao ông lại chọn bộ kinh này mà không chọn bộ kia ?

PTT: À, cái đó khó nói nhưng có lẽ do duyên. Tôi đọc kinh nào, thấy “nhập” được thì quyết định làm, dù bản kinh đó khó nắm bắt đến đâu. Tỉ như kinh Kim Cương, một kinh rất khó đọc. Nhưng khi nghiền ngẫm lâu, tôi “thấm ý”, giống như nó tự sang trong đầu, rồi thì… thi hóa thôi. Hay như kinh Hiền Ngu, một kinh mà tôi cũng rất “thấm ý” nhưng trong đó có nhiều lời lặp đi lặp lại. Tôi đã cố gắng giản lược  nó theo cách thể hiện súc tích của thơ, và tôi nghĩ như vậy mọi người sẽ dễ đọc hơn. Để làm được điều này, tôi đã chuyển thể từ ngôn ngữ triết học sang kiểu ngôn ngữ văn chương.

Theo ông, để có một tác phẩm thi hóa kinh tốt nhất cần hội đủ những yếu tố gì?

PTT: Đằng sau mỗi bản kinh là một cõi mênh mông, ai dám chắc chắn là mình hiểu được hết những thâm ý của kinh. Tôi cũng chưa hề đặt ra cho mình “tiêu chuẩn” này nọ. Nhưng có điều, với tôi, khi chuyển thể kinh Phật, phải trải nghiệm cuộc đời trước đã, sau đó nói lại bằng ngôn ngữ của trần gian. Có những điều mình khó nắm bắt như trong kinh Kim Cương, lời Phật nói: “Ta là Như Lai”, nhưng Như Lai thường trụ là vô tướng, làm sao thấy được Như Lai thường trụ? Tôi đã chuyển ý kinh này thành thơ: “Thấy chăng Như Lai tướng? Chỉ thấy nước trăng trôi”. Tạm gọi đó như là một cách nhìn khác của Phạm Thiên Thư về triết lý nhà Phật.

Có một số nhà thơ khác cũng thi hóa kinh. Theo ông, trong số những người ấy ai là người thành công hơn cả?

PTT: Tôi chưa có dịp đọc nên tôi không thể nói gì được về những tác phẩm của họ.

Trước khi thi hóa một bộ kinh nào đó, ông chuẩn bị như thế nào?

PTT: Tôi nhập thiền, cầu nguyện, rồi nhập tâm viết và ăn chay trong suốt thời gian đó. Tôi đã trải qua cảm giác tựa như có ai đó dẫn ý cho mình viết. Thực sự, giờ nhìn lại tôi cũng không tin nổi là mình đã viết được như vậy.

Khi chuyển thể, ông nghiêng về cảm xúc hay lý trí?

PTT: Nói chung là có nhiều mặt, không hẳn là nghiêng về một bên nào. Trước tiên, phải đọc – hiểu (trí). Hiểu rồi, lại phải nhập tâm để được “dẫn ý”, rồi cứ theo xúc cảm mà viết. Tôi cũng từng có thời gian học Phạn ngữ, Anh ngữ, Hán ngữ mong tiếp cận được nhiều văn bản hơn để có một cái nhìn đa chiều hơn về một bản kinh nào đó trước khi chuyển thể. Tuy nhiên, có lẽ do không có duyên với việc học ngoại ngữ nên cuối cùng tôi đã làm việc chủ yếu dựa trên những bản kinh đã dịch sang Quốc ngữ.

Ông thường làm việc vào ban đêm hay ban ngày, tại nhà hay phải đến chùa để cần một không gian tĩnh mịch?

PTT: Tôi làm theo tùy hứng. Có khi nghĩ, “viết” trong lúc đang đạp xe; lúc đang ngồi. Nói chung là mọi lúc, mọi nơi. Cũng có khi, tôi vào chùa, đóng cửa phòng lại mà viết. Nhiều đêm phải nhịn đói mà viết. Cực nhất là thi hóa Kinh Hiền Ngu, phải mất đến một năm rưỡi.

Hầu hết những tác phẩm thi hóa kinh của ông đều rất thơ và thường không quá câu nệ vào những thuật ngữ Phật học. Một số người cho rằng thi hóa kinh sẽ làm “mất” kinh. Ông nghĩ gì về nhận xét này?

PPT: Tôi nghĩ thi hóa kinh, điều cốt tử là làm sao giữ lại những gì tinh túy nhất, thú vị nhất của kinh. Vì thế tôi đã không ngần ngại biến ngôn ngữ nhà Phật thành ngôn ngữ trần gian để mang ý vị “chân kinh” đến với mọi người bằng một hình thức dung dị nhất, nên thơ nhất. Nhiều độc giả, trong đó có vợ tôi, rất mê đọc Kinh Ngọc nhưng lại nói rằng không hiểu vì sao thích và thích vì cái gì. Một điều rất khó lý giải.

Sức khỏe hiện nay của ông ra sao? Ông có ý định tiếp tục công việc mình đã làm trong 37 năm qua nữa không?

PTT: Tôi có một thời gian bị huyết áp cao, mất khả năng về ngôn ngữ. Vợ tôi đưa tôi đi chữa ở Bệnh viện Chợ Rẫy. Nhưng tôi chán cái cảnh nằm bệnh viện, nên chỉ ở đó được hai ngày, tôi bỏ nên núi chơi. Không thuốc thang gì, chỉ ngồi thiền và thấy khỏe ra. Một đêm ở Đà Lạt, tôi thức dậy lúc 12 giờ khuya, bồi hồi sau một giấc mơ thấy Bồ tát Qúan Thế Âm, vị Bồ tát mà tôi luôn hướng về mỗi khi cầu nguyện. Từ đó đến sang tôi dần dần nhớ lại mọi chuyện. Hiện nay, tôi đang tự chữa bệnh và thấy sức khỏe cũng ổn. Tôi đang thi hóa Kinh Lăng Nghêm và đã làm được 3.000 câu, khoảng hơn một nửa tác phẩm. Tôi sẽ tiếp tục, còn sau đó lực có  “tòng tâm” để cho mình làm tiếp nữa hay không là tùy duyên thôi. Tôi đang cầu nguyện.

Qua 10 năm sống ở chùa, nhiều năm lặng lẽ sống giữa đời miệt mài thi hóa kinh Phật, giờ này khi đã gấn “thất thập”, nhìn lại mình ông thấy thế nào?

PTT:Tôi thấy thú vị. Tôi thích và đã làm những thứ thấy thú vị. Tỉ như việc chữa bệnh cho người, thấy họ khỏe là tôi vui. Tôi có một cuộc đời làm văn chương và tôi luôn cảm thấy thú vị với nó.

Cám ơn ông về cuộc nói chuyện này. Chúc ông luôn khỏe mạnh để tiếp tục sống trong niềm vui mà ông đã và đang có.

Nguyễn Đức Vân (thực hiện)

 

NHỮNG TÁC PHẨM THI HÓA KINH PHẬT CỦA PHẠM THIÊN THƯ ĐÃ XUẤT BẢN:

-Kinh Ngọc hay Qua suối mây hồng (Kinh Kim Cương)

-Kinh Thơ (Lời Phật)

-Kinh Hiền (Kinh Hiền Ngu)

-Kinh Hiếu- Kinh Hoa (Kinh Pháp Hoa)

-Kinh Thiền (Kinh Lăng Nghiêm)

-Kinh Ngôn Ngữ (Lời Phật)

(Visited 239 times, 1 visits today)

Tags: ,

Category: Nguyễn Đức Vân, Nhân Vật, Thơ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *