Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo  số 23    |    Mỹ thuật  |     Cao Nhã Lan"/>

Nhớ mùi hương cũ

| 07/12/2012 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo  số 23    |    Mỹ thuật  |     Cao Nhã Lan

Họa sĩ Thái Tuấn, sinh năm 1918 tại miền Bắc Việt Nam. Tự học và thành danh từ cuối thập niên 50 thế kỷ XX với những họa phẩm và các công trình lý luận phê bình mỹ thuật giá trị, có tính định hướng cho sự phát triển văn hóa nghệ thuật ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Triển lảm cá nhân tại Sài Gòn: Alliance Francais 1958; Galerie Dolce Vita. 1970, Continental Palace, 1973 và nhiều nước trên thế giới như Brazil, Mỹ, Canada, Pháp…

Nho mui huong cu

hoa-si-Thai-Tuan

Xem tranh Thái Tuấn thường xui tôi liên tưởng đến dòng sông hay rặng tre. Cảm giác. Cũng như trưa tôi vào trốn nắng ở nhà ông. Mọi thứ ồn ào khép lại. Thu mình. Bóng mát từ mấy bức tranh ông vẽ. Cái cũ , cái mới, cái dang dở. Đâu đó trên tường, trên chiếc kệ nhỏ tạm làm giá vẽ cũng đủ đầy đưa cho một thế giới tường hình. Bay lên.

Chẳng có một giới hạn, biên tế nào ngăn ngại khoảng gió lộng. Thời gian lấp lánh tách qua kẽ hở mấy sợi tóc bạc và đọng lại đâu đó ở cái cười nửa miệng, phong thái của người Bắc cũ cơ hồ đã mất đi từ độ lâu lắm.

Cô thiếu nữ trong tranh ông bước ra từ một thế giới bụi phủ. Thanh tao, đoan chính, đức hạnh. Cô gái Hà Nội xưa nhưng không phải bởi bố cục, màu sắc, hình họa theo lối Tô Ngọc Vân hay Dương Bích Liên. Tranh thiếu nữ của ông đẹp ở chỗ giản kiệm, đẹp ở chỗ bất khả đắc, bất khả thuyết của một sợi khói thoảng. Tranh ông gần văn chương ở “ý tại ngôn ngoại”. Chỉ là một cái cớ. Một kiểu biểu hiện (expressionisme), nhưng là lối biểu hiện Đông phương thuần Việt bảng lảng đâu đó trong tranh Tố nữ.

Có thể diễn đạt ngắn gọn theo Đặng Tiến là Thái Tuấn nặng về phần artist hơn phần peintre( họa sĩ-artist-peitre). Đứng trước tranh ông, người xem dễ bị dẫn dụ vào trạng thái phóng nhiệm, đánh rơi hết mọi lý luận, ngôn thuyết. Để mà ngẩn ngơ. Để mà bay lên như hương khói tách trà mộc nhã và thanh giữa màu xanh ngọc sâu thẳm cố hữu. Màu Thái Tuấn (nếu có thể gọi vậy).

Bảng màu Thái Tuấn đơn giản: xanh ngọc, nâu và hồng phấn. Đơn giản mà biến ảo, đủ để người ta không thể nhầm lẫn được ông với ai khác. Và cũng để dệt nên thế giới thơ mộng u uẩn ấm cúng đầy hoài niệm nhỏ bé của riêng ông. Ở đó, có thể ngửi thấy mùi rơm rạ, mùi lá tre trưa xào xạc của ruộng đồng quê Bắc Bộ. Nhưng đây không phải làng quê kiểu “làng Vũ Đại ngày ấy” mà là một thứ làng quê đã được thanh lọc (catharsis) qua tâm hồn trẻ thơ mộng ảo dậy hương dĩ vãng. Tranh ông mộc mạc giản dị, nhưng là thứ mộc mạc sang trọng (kiểu Cung Tiến Hương xưa chẳng hạn). Ông đã chắt chiu đi về trong thế giới nhỏ bé vô cùng ấy cho dù có một khoảng thời gian dài định cư ở vùng thôn ổ quan ngoại tuyết trắng (1) tranh ông vẫn day dứt một vùng quê tâm tưởng. Ở một cách nghĩ nào đấy, tranh Thái Tuấn có thể xem như là một mối dây buộc ràng (dù có mong manh) những người con tha hương với màu và mùi của một quê nhà đã chừng khuất lấp đâu đó giữa chốn “chiêm bao bụi hồng” này vậy.

Tạng người ông nhẹ nên tranh ông nhẹ. Hơn năm mươi năm cầm cọ và cầm bút (2), đủ dài cho một hữu hạn người và đủ vừa để đọc ông, đi với ông chung cùng một tâm hồn Việt Nam quê hương thuần hậu tha thiết đến tận gốc rễ.

 Chú Thích

(1): Orleans, Pháp, nơi Thái Tuấn định cư từ năm 1989.

(2): Ông cũng là một cây bút phê bình nghệ thuật tên tuổi ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Tác phẩm lý luận phê bình mỹ thuật “Câu chuyện hội họa” ấn hành năm 1966 của ông đang được NXB Văn Nghệ tái bản.

Tranh Thai Tuan

(Visited 118 times, 1 visits today)

Tags:

Category: Cao Nhã Lan, Nhân Vật

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *