Mâm ngũ quả

| 15/02/2016 | 0 Comments

Trà Kim Long

mam-ngu-qua

Không phải ngẫu nhiên mà người phương Tây có nhận xét rằng người Việt Nam coi trọng người chết hơn người sống. Cứ nhìn vào những kỳ lễ lạt cúng kính tất sẽ thấy, về mặt nào đó nhận xét trên không phải là không có lý do xác đáng. Tưởng nhớ đến người đã nằm xuống là nghĩ về nguồn cội, là nhớ đến công ơn của những người đã từng lao tâm khổ trí để lại cho người sống còn những thành quả của họ cả về mặt tinh thần lẫn vật chất. Vì thế, người còn sống, người đang hưởng thành quả của người đã khuất, không thể thiếu sự trân trọng kính bái, những người khuất mặt đó đã từ cõi đời thường ra đi hay từ nơi thế giới huyền vi thần thoại của đời sống tâm linh mà có.

Trong vô số những thủ tục của các lễ cúng trang trọng ấy, trái cây là phần phẩm vật không thể thiếu. Trên bàn thờ, ngoài những nghi dụng cần thiết như lư hương, chân đèn…thì phía Đông phải có được bình hoa tươi, phía Tây phải có được cỗ bồng trái cây tốt theo nguyên tắc Đông bình Tây quả. Tùy theo địa phương, mâm trái cây được chọn lọc từ những loại quả chín đỏ, quý hiếm mà trong khả năng của gia chủ có thể thực hiện được, nhưng thường phải có đủ năm loại trái cây (ngũ quả) được sắp đan xen vào nhau theo hình khối tháp có tính cách nghệ thuật. Đặc biệt là vào những dịp lễ Tết, mâm ngũ quả lại càng phải được chọn lọc thật kỹ càng để có thể được lưu giữ trong thời gian lâu dài mà không bị đổi sắc, không bị thối rữa. Nhìn lên bàn thờ thấy có hoa xinh quả đẹp là đủ để gia chủ mãn nguyện dù phẩm vật để cúng kính nhiều khi cũng chỉ là những thức ăn đơn giản.

Năm loại trái cây quý hiếm ấy có nơi là những loại trái lê, trái mận, trái đào, trái lý, trái lựu. Nhưng có nơi lại chọn những loại trái cây theo sự tin tưởng suy diễn thường tình nhằm cầu mong bình an cho sự sống giữa cuộc đời thường, chẳng hạn, người miền Nam thường chọn các loại trái cây phù hợp với cách phát âm của mình sao cho khi đọc lên thì nghe như “cầu vừa đủ xài”. Đối với những lễ cúng ngày thường, việc lựa chọn này không tỏ ra quan trọng lắm, có loại trái cây nào để dâng lên cúng cũng được miễn là phải chín đỏ, tinh tươm. Nhưng vào dịp Tết thì đó lại là việc cần phải nghĩ tới vì mang tính chất an bài cho thời vận cả năm của mọi người trong gia đình. Cho nên, mâm ngũ quả ngày Tết nhất thiết phải có những thứ trái cây như: mảng cầu, trái dừa (vừa), đu đủ, trái xoài (xài), kèm theo trái sung. Đặc biệt, người miền Nam tuyệt đối không dùng chuối (được phát âm là chúi) để cúng trong những ngày đầu năm, nhất là đối với những người theo nghề buôn bán, vì sợ “chúi mũi chúi lái”suốt năm.

Trong khi đó, chuối lại là phần trái cây chính được người miền Trung sắp lên cỗ bồng để cúng kính tổ tiên ông bà cha mẹ, nhưng phải chuối mốc (chuối sứ) và là chuối già còn xanh vỏ mới có thể giữ được độ bền lâu theo thời gian của mấy ngày Tết.

Để chuẩn bị cho cỗ bồng chuối ngày Tết, trong những ngày cuối năm, người ta đã chọn lựa trong vườn nhà những buồng chuối nào tốt nhất, vừa đủ độ già vào rồi chặt đem vào nhà, tỉa nhánh, rửa sạch để cho ráo nước sau đó mới đơm (sắp) lên đĩa. Nhà nào không có vườn, hay không có được chuối già đúng vào dịp Tết thì đành phải tìm mua ở chợ. Vào những dịp này chuối được mùa giá cao và đắt hàng nhưng nhiều khi lại không có đủ để bán. Cỗ bồng chuối được sắp xoay tròn đều đặn dưới lớn trên nhỏ dần trông thật đẹp mắt. Xen kẽ vào những chỗ còn trống ngay trên đỉnh đầu, gia chủ sắp chen vào những loại trái cây khác nhưng vẫn không ngoài những loại trái cây theo quan niệm “cầu vừa đủ xài và sung mãn”. Điều quan trọng là trái cây phải được đơm như thé nào để chúng có thể giữ chặt vào nhau trong suốt thời gian còn chưa hạ cỗ. Cũng có một điều nghịch lý: tuy chuối là loại trái cây chính dùng trong lễ cúng nhưng người miền Trung lại cữ ăn, nhất là trong những ngày Tết, vị họ sợ bị “trợt võ chuối”, xúi quẩy cả năm.

Đối với những lễ cúng khác như cúng đình, chùa, miếu, mạo hoặc cô hồn các đẳng hay trong dịp cúng dường trai tăng thì mâm ngũ quả cũng không kém phần quan trọng, nhưng có điều người ta không sắp trái cây lên cỗ bồng hay lên đĩa, mà sắp vào những chiếc mâm. Khi cúng xong, phần trái cây này được phân phát cho mọi người.

Ngày nay, ngay ở miền Trung, chuối gần như không còn được thông dụng để làm quả phẩm chính như trước đây. Đủ các loại trái cây từ nội địa cũng như ngoại nhập đã bày bán nhan nhản khắp nơi, đủ khả năng cứ lựa chọn mua về sắp bày lên là đã thấy có được mâm trái cây thật bắt mắt trên bàn thờ. Chẳng những thế, trên bàn thờ người ta còn trưng bày những loại trái cây làm bằng nhựa giống như thật để mãi không bao giờ hư. Nhưng dù sao thì mâm ngũ quả gồm có các loại như mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, trái sung…cũng không thể thiếu.■

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 98-99 Xuân

(Visited 231 times, 1 visits today)

Tags: , , , , ,

Category: Sưu Tầm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *