Thiền Sư Goenka Và Phương Trời Thiền Quán Như Thị

| 15/04/2013 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 28 | Nguyễn Bá Chung

Thien-su-Goenka1.

Tôi là một người tha hương đang sống nhờ ở đậu trên xứ người. Tôi có thể nói được tiếng nước người, thích ứng được vào cuộc sống nước người, và đi lại bình thường như một người bình thường trên đất nước người. Nhưng trong tận cùng sâu thẳm, vẫn có một cái gì đó không bình thường, một thứ tiếng gì đó không vỡ nghĩa, một nỗi đau nào đó không rõ tên, như những đợt sóng ngầm, bất kỳ lúc nào, có thể bất thần dâng lên như mưa lũ gió cuồng, xô tôi vào thế giới của hụt hẫng và mộng mị.

Lớn lên trong một gia đình Phật giáo nhưng khi còn nhỏ mỗi năm tôi tới chùa chừng khoảng đôi mươi lần khi theo mẹ vào dịp lễ rằm hay lễ Vu Lan, v.v. Tôi chưa bao giờ quy y, và cũng chưa bao giờ nghĩ tới là một ngày nào đó tôi sẽ quy y.

Nhưng những bài thơ tôi đã đọc, từ Bài Kệ Ðọc Lúc Mất của thiền sư Mãn Giác, Chiêu Minh Thái Tử Phân Kinh Thạch Ðài của Nguyễn Du, Chùa Tiên Du của Nguyễn Trãi, v.v. tới những câu ca dao mộc mạc của dân gian, đã để lại những dấu ấn thật đậm. Nó như những hòn cuội ném xuống một chiếc giếng sâu thẳm vô cùng. Tiếng vang thinh lặng của nó như những tiếng sét của hố thẳm, luồn sâu vào từng tế bào, từng thớ thịt, làm toàn thân vỡ ra như những hạt bụi của hư không. Sau này tôi lớn lên với những bài thơ thật ngu ngơ nhưng cũng thật kỳ diệu của Bùi Giáng, và với con người như một biểu tượng và một nỗi khắc khoải bất khả tư nghì của cuộc đời ông – một khách rong chơi với tâm hồn thương yêu của một bồ tát, giữa một đất nước tan hoang, từng mảnh vụn vỡ giữa hận thù và bom đạn đổ xuống nhân danh những giá trị cao cả nhất của con người.

Nó đã đặt ra những câu hỏi tôi không thể trả lời.

Tôi, như rất nhiều những thanh niên của thế hệ đó, đi tìm lời giải đáp trong những ngôi nhà huy hoàng đầy tráng lệ và uy vũ của tư tưởng Tây phương. Nước tôi nghèo, lạc hậu, chậm tiến, hầu như không có gì có thể so sánh với những sức mạnh vô song của khoa học, những phát minh tuyệt luân của kỷ thuật, và những tiện nghi hấp dẫn của vật chất. Và đã phải gục đầu chấp nhận thân phận tôi đòi của một thế kỷ nhục nhằn.

Tôi thuộc lòng bài thơ Bất Nhị của Phạm Công Thiện ngay khi đọc nó lần đầu. Nó nói lên được tâm sự khắc khoải giữa ngã ba đường, vừa nhìn thấy được cái đỉnh cao tuyệt vời của nàng công chúa phương Tây, vừa cùng lúc cảm nghiệm được những ảo tưởng sa mạc của đối tượng đó. Vẫn bị phương Ðông lôi cuốn một cách diệu kỳ. Nhưng không lý giải hay xác định được một cách thỏa đáng bất cứ một chọn lựa nào. Như Tú Xương đã một thời cô đơn dứng giữa ngã ba của dòng lịch sử, không thể “quẳng bút lông đi viết bút chì”, những vẫn khắc khoải cho đến lúc lìa đời – “biết gặp ai không để đợi chờ ?”

Gần 60 tuổi, tôi vẫn không tìm được lời giải.

2.

Vậy mà sau 10 ngày ở Shelburne, Massachusetts, tôi đã tìm được câu trả lời.

Hay nói đúng hơn, không phải là những thắc mắc âm ỉ của cả một đời người thình lình lóe lên những đáp số trong tia chớp bất ngờ của trí huệ, mà sự thực là tự nhiên tôi không còn đặt ra những câu hỏi đó nữa. Câu trả lời nằm yên trong sự triệt tiêu của câu hỏi. Từ những bông hoa của hư không – “hoa không” – nó lại trở về nơi chôn nhau cắt rốn của nó – “không hoa”. Cuộc hành trình đi tìm một căn bản tư tưởng hóa ra là vận hành của một chu trình khép kín của vọng tưởng.

3.

Goenka là một người Ấn sinh đẻ trên xứ Miến Ðiện. Thời thuộc địa Anh, phần lớn thương mại của Miến Ðiện nằm trong tay các Ấn kiều, người Miến chỉ được dùng trong những chức vụ nhỏ để không có khả năng hoặc phương tiện tập hợp chống lại kẻ thống trị mình. Vì thế khi mới khoảng mười chín hai mươi ông đã gia nhập các công ty của bố mẹ và trở thành vô cùng giầu có, đứng đầu nhiều cơ sở thương mại đồ sộ. Ông được bầu làm chủ tịch Hội Ðồng Thương Mại ở thủ đô Rangoon, đạt đến tuyệt đỉnh giầu sang và danh vọng. Nhưng một tai họa bất ngờ chụp xuống – ông thình lình bị mắc chứng nhức đầu kinh niên (migraine headache). Ông đã bỏ ra rất nhiều tiền của chữa chạy khắp nơi, nhưng bịnh càng ngày cành nặng. Cuối cùng bác sĩ phải chích bạch phiến (morphine) cho ông, hai tuần một lần. Một người bạn thân khuyên: “Tình hình như thế này nguy lắm. Bây giờ hai tuần chích một lần, một thời gian nữa, một tuần một lần, rồi mỗi ngày một lần. Lúc đó anh sẽ không còn là người nữa. Tôi khuyên anh đừng nghĩ gì tới chuyện làm giàu nữa. Bỏ tất cả. Anh đi một nơi nào đó thật đẹp ở Âu châu, nghỉ ngơi và tìm xem bên đó có bác sĩ nào có thể chữa cho anh không.” (*) Ông nghe 1ời và sang Âu châu tìm thầy chữa bệnh, hết ở nước này lại sang nước khác. Nơi nào nghe danh bác sĩ có tiếng tăm, ông đều tìm đến. Cuối cùng bệnh vẫn hoàn bệnh. Thất vọng, ông trở lại Miến Ðiện. Thấy ông không còn con đường nào khác, một người khác đề nghị: “Tôi biết có một ông thầy mở khóa luyện tâm 10 ngày, rất có kết quả và được rất nhiều người ca ngợi. Bệnh nhức đầu của anh chắc chắn là có liên hệ tới tâm rồi. May ra ông ấy có thể chữa khỏi cho anh chăng”. Hoàn toàn tuyệt vọng, Goenka đến gặp Sayayi U Ba Khin. Thiền sư U Ba Khin sẵn sàng chấp nhận Goenka nhưng với điều kiện ông phải tuân hành nghiêm túc tất cả các đòi hỏi của khóa học, như giữ 5 giới (không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không sát sinh, không dùng chất kích thích), v.v. Là một người theo đạo Bà La Môn, lại là một nhân vật có tên tuổi lớn ở Rangoon, ghi tên theo khóa thiền định của một nhà sư đã là khó rồi, lại còn phải hứa tuân thủ những lề luật “ngoại đạo” nữa thì ông còn mặt mũi nào nhìn mặt cộng đồng người Ấn nữa. Vì thế ông nhất quyết – “Thưa thầy, tôi muốn theo học khóa 10 ngày của thầy chỉ để chữa bệnh nhức đầu thôi. Còn những vấn đề khác thì thực sự tôi không chú ý lắm”. U Ba Khin trả lời – “Khóa thiền tập nhằm thay đổi toàn diện con người anh, dẫn anh từ những thói quen lâu dày gây khổ đau cho chính mình đề anh có thể tự tạo một cuộc sống bình an, hạnh phúc và giúp ích xã hội. Anh phải tuân thủ mọi điều kiện thì anh mới đạt mục đích đó được. Nếu anh chỉ muốn chữa bệnh nhức đầu thì anh tìm bác sĩ. Ðó không phải là mục tiêu của khóa thiền tập”. Goenka thật khó sử. Người theo đạo Bà La Môn rất có thành kiến với đạo Phật. Họ cũng kính trọng đức Phật, coi ông là hóa thân của một trong ba vị Thần tối cao của Ấn Ðộ. Nhưng không tin vào Thượng đế (Brahma), và những hiệu quả tất yếu của các lễ thờ cúng của giới tăng lữ thì thật quá lắm, không thể chấp nhận được ! Ông về suy nghĩ cả tháng trời, giữa những e ngại tai tiếng sẽ không thể tránh với cộng động, và nét từ bi đầy thu hút của thầy U Ba Khin. Cuối cùng, Goenka tới xin tuân thủ tất cả những điều kiện của khóa học.

Một thời gian sau, Goenka khỏi bệnh nhức đầu kinh niên. Từ đó ông tiếp tục theo học với thiền sư U Ba Khin như bóng với hình. Sau 14 năm, thiền sư cho phép Goenka mở lớp dạy người khác. Lúc đó ông nghe tin mẹ ông ở Ấn Ðộ mắc bịnh tâm thần. Ông biết là chỉ mình ông mới có thể cứu được mẹ. Nhưng thời gian đó chánh phủ Miến điện không cho ai xuất ngoại. Họ đã quốc hữu hóa các công ty, làm rất nhiều người Ấn phá sản. Nhiều người trở về Ấn Ðộ. Khi rời Miến điện họ phải đi tay không, không được mang theo bất cứ một thứ tài sản gì. Vì lý do xin chữa bệnh cho mẹ, Goenka được cấp chiếu khán 3 tháng. Tới Ấn năm 1969, ông mở lớp thiền tập đầu tiên, cho bố mẹ, mấy người con, và 12 ngưòi bạn đã từng biết ông ở Miến điện. Sau khi khóa học kết thúc, bạn bè ông yêu cầu ông mở lớp kế tiếp cho bạn bè của họ. Rồi lớp kết tiếp “Hết  hạn 3 tháng, ông phải xin gia hạn. Hết một năm, ông lại phải xin gia hạn tiếp”.

Bây giờ Ấn Ðộ có khoảng 30 trung tâm thiền vipassana ở khắp mọi nơi, từ  Ahmedabad, Bangalore, Balaghat, Bodh Gaya, Bophal, tới Dharamsala, từ Hyderabad, Igatpuri, Jaipur, Kushinagar, Madras, New Dehli, Sarnath, tới Shravasti.

Tuyệt đại đa số những người theo học không phải là tín đồ của đạo Phật. Họ là những ngươi theo đạo Bà la môn, Sik, Jain, hoặc Thiên chúa giáo vì Ấn độ hiện còn rất ít người theo đạo Phật.

Bắt đầu từ năm 1979, ông bắt đầu mở các khóa dạy ở ngoài Ấn Ðộ. Các trung tâm thiền như thị đã lan ra khắp thế giới, từ Australia, Belgium, Canada, Căm Bốt, tới Pháp, từ Ðức, Nam Dương, Ý, Nhật Bản, Nepal, Tân Tây Lan, Nam Phi, Tây Ban Nha, Sri Lanka, Thụy Sĩ, Ðài Loan, Thái Lan, Anh, tới Mỹ.

Ngoài ra, có các trung tâm tạm thời ở 49 nước khác, như Angola, Á căn đình, Áo, Bahrain, Bolivia, Ba Tây, Chí Lợi, Trung Quốc, Cuba, Phần Lan, Hy Lạp, Hung Gia Lợi, Do Thái, Iran, Kenya, Ðại Hàn, Mễ Tây Cơ, Mông Cổ, Bal An, Phi Luật Tân, Romania, Nga, Serbia, Tân Gia Ba, Thụy Ðiển, Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraine, Uruguay, Venezuela, Zimbabwe, v.v.

Hiện nay trên thế giới hàng năm có khoảng trên 100,000 người theo học các khóa thiền tập Goenka.

(xem tiếp kỳ sau)

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 28 | Nguyễn Bá Chung

(Visited 222 times, 1 visits today)

Tags: , , , , ,

Category: Nguyễn Bá Chung, Sưu Tầm, Thiền

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *