Thiền sư Huyền Quang

| 23/06/2014 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 58 | HUỆ THIỆN

Thien-su-Huyen-Quang

“ Thấy được thị phi cùng một tướng,
Ma cung, Phật quốc cũng ngồi chung”

Đây là hai câu thơ biểu hiện sự chứng đạo bằng ngôn ngữ bình dị, nhẹ nhàng của ngài Huyền Quang- vị thiền sư lỗi lạc thời Trần- trong bài thơ: Chùa Diên Hựu.

Thiền sư Huyền Quang sinh năm 1254 tại làng Vạn Tải, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang (nay là huyện Gia Lương, tỉnh Bắc Ninh). Trong Tổ gia thực lục, An Tâm Quốc sư-đệ tử nối nghiệp của sư-ghi rằng: Sư có tài của Nhan Hồi Á thánh, nên thân phụ, thân mẫu đặt tên là Tải Đạo (Lý Đạo Tái).

Sư là bậc “sinh nhi tri chi”, tức là bậc thần đồng, hiếu học, nổi tiếng thần đồng. Năm 20tuổi, sư đỗ thi Hương, năm sau-Bảo Phù thứ hai (1274)-đỗ đầu thi hội. Nhà vua gã công chúa Liễu Nữ cho, nhưng Sư từ chối.

Làm quan trong triều trên dưới 30 năm, với tài ứng đối và học vấn thông thái bác lãm, Sư từng phụng mệnh vua tiếp Bắc sứ. Năm 51 tuổi, giác tinh lẽ đạo, Sư treo ấn từ quan, xuất gia làm đệ tử Quốc sư Bảo Phác. Sau đó Sư theo hầu làm thị giả Giác Hoàng Trần Nhân Tông trong hai năm cuối đời của ngài. Trong thời gian đó, Sư được Trúc Lâm sơ tổ chỉ giáo biên soạn các sách: Chư phẩm kinh, Công văn tập, Thích khoa giáo. Những soạn tác trên của Sư đều được sơ tổ hài lòng. Điều Ngự Giác Hoàng có lần đã ngự bút phê: “Phàm sách nào đã qua tay Huyền Quang biên soạn, hiệu khảo rồi thì không thể thêm hay bớt một chữ nào nữa”. Sau khi Giác Hoàng viên tịch (1308), theo lời phó chúc của Sơ tổ, Sư hộ trì cho ngài Pháp Loa. Đến năm 1330, Nhị tổ Pháp Loa viên tịch, Sư được trao truyền làm Tổ thứ ba dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử. Sau khi lập đệ tử An Tâm ở lại trụ trì chùa Hoa Yên, Sư về an nghỉ ở Côn Sơn. Bảy năm sau, đến ngày 23 tháng Giêng, Sư an nhiên thị tịch, thọ 81 tuổi, vua Trần Minh Tông ban thụy: Trúc Lâm đệ tam đại tự pháp Huyền Quang tôn giả.

Xung quanh cuộc đời ngài Huyền Quang, có nhiều giai thoại nổi tiếng. Tương truyền , hồi chưa đỗ đạt, gia cảnh bần hàn nên thường bị người đời hất hủi, cả việc đi hỏi vợ nhiều nơi vẫn không thành, đành phải bỏ làng đi học nơi xa. Nhưng khi đỗ khôi nguyên thì nhiều gia đình lân la đến gả. thế nên dân gian có câu:

Khó khăn thì chẳng ai nhìn
Đến khi đỗ trạng, trăm nghìn nhân duyên.

Về câu chuyện nỗi oan Điểm Bích được Tổ gia thực lục ghi lại, Phạm Đình Hổ trong Vũ trung tùy bút cho rằng “chuyện ấy không thấy chép trong sử, ta thường lấy làm ngờ”, Câu chuyện có thể chỉ là điều đơm đặt của giới nho sĩ nhằm hạ uy tín Huyền Quang, gián tiếp đả kích Phật giáo. Một phần, bởi Sư đã bỏ Nho theo Phật.

Mặc dù là thiền sư lỗi lạc, uyên bác, nhưng Huyền Quang không thuộc mẫu người hành động như Trúc Lâm và Pháp Loa. Ngài là một nhà thơ có tài, một vị giáo thọ mô phạm. Sư thường được vua mời giảng kinh và học đồ bốn phương về tham vấn thường không dưới ngàn người. Sư để lại cho đời nhiều tác phẩm Phật học, thi ca có giá trị như: Ngọc tiên tập, Chư phẩm kinh, Công văn tập, Thích giáo khoa, Phổ Tuệ ngữ lục. Đáng chú ý nhất là Ngọc tiên tập với 23 bài thơ và một bài phú Nôm giá trị: Vịnh Hoa Yên tự. chính ở đây, trí tuệ và sự chứng ngộ siêu việt của Sư biểu hiện một cách sinh động, thực tế. Đó là một cõi thơ nhiều hàm nghĩa của một thiền tâm phong phú, trí tuệ và giải thoát.

Trên thi đàn Việt Nam, ngài Huyền Quang là nhà thơ lớn với những tác phẩm mang đậm thi hứng thiền nhưng vẫn gần gũi với đời sống, trang nhã, giàu lòng nhân ái và tình yêu thiên nhiên. Sư được biết đến như là nhà thơ của hoa cúc. Có nhiều bài thơ nổi tiếng về hoa cúc trong cõi thơ Huyền Quang . Vịnh “hoa cúc” là một bài tiêu biểu, trong đó có đoạn diễn tả được nhiều tình tiết cảm động, bình dị mà siêu thoát, biểu hiệu được nét tài hoa riêng của ngài:

Người ở trên lầu, hoa dưới sân
Vô ưu ngồi ngắm khói trầm xông
Hồn nhiên người với hoa vô biệt
Một đóa hoa vàng chợt nở tung

(Nguyễn Lang dịch)

Theo GS. Lê Mạnh Thát, “Xuân nhật tức sự” vốn là tác phẩm của Thiền sư Ảo Đương Trung Nhân (? – 1203) đời Tống, Trung Quốc. Tuy nhiên, theo GS. Nguyễn Huệ Chi, cũng như sự mặc nhận xưa nay, đó vẫn là một thi phẩm nổi tiếng của ngài Huyền Quang, diễn tả tâm xuân bất tận của một bậc đã chứng đạo.

Đến bây giờ, mỗi lần đặt chân lên Yên Tử, qua chùa Hoa Yên, ngắm nhìn khung cảnh thiên nhiên kỳ thú đã từng đi vào thơ ca của Huyền Quang, khó ai có thể quên vị thiền sư độc đáo này trong lịch sử dân tộc.

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 58 | HUỆ THIỆN

(Visited 387 times, 1 visits today)

Tags: , , , , ,

Category: Huệ Thiên, Sưu Tầm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *