Từ nhà in LIÊN HOA đến chùa KIỀU ĐÀM

| 08/06/2016 | 0 Comments

Bài & ảnh: TRẦN  VĂN  DŨNG

tu-nha-in-lien-hoaTrong số các ngôi chùa sư nữ ra đời khá sớm ở cố đô Huế thì Kiều Đàm là một trong những ngôi chùa ít được nhắc đến; song đó lại là một ngôi chùa quan trọng bởi một điều rất giản  dị:  chùa  do  Ni  trưởng  Thích  nữ Diệu Không khai sáng, trùng hưng và trụ trì. Hơn thế nữa, trước đây đất chùa là nơi đặt trụ sở của nhà in Liên Hoa để xuất bản kinh sách Phật giáo và báo Liên Hoa Văn Tập (sau này đổi tên là Liên Hoa Nguyệt San). Có thể nói rằng các nhà trí thức và nghiên cứu Phật giáo không ai là không biết đến tiếng tăm của bộ Liên Hoa Văn Tập, vì bộ văn tập này có nhiều tư liệu quý về Phật giáo xứ Huế nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung, đáng được quan tâm nghiên cứu.

Trong giới tu hành và Phật tử ở miền Nam từ trước đến nay không mấy ai không biết đến thiện danh và công lao đóng góp cho đạo, cho đời của Ni trưởng

Thích nữ Diệu Không, thường được biết đến dưới cái tên kính trọng mà thân thương là “Sư bà Diệu Không”. Sư bà có thế danh là Hồ Thị Hạnh, sinh năm 1905, là con gái út của Quận công Hồ Đắc Trung. Sư bà là người có nhiều công lao trong việc thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, xây dựng Ni viện, cô nhi viện ở nhiều địa phương và góp phần tổ chức Viện Đại học Phật giáo đầu tiên ở Việt Nam, Viện Đại học Vạn Hạnh. Sư bà còn biên dịch nhiều bộ kinh Phật, là một trong những sáng lập viên nhà in Liên Hoa, báo Liên Hoa

Nhà in Liên Hoa được Sư bà Diệu Không sáng lập vào khoảng những năm 50 của thế kỷ XX, trên thửa đất thuộc quyền sở hữu của cụ Hồ Đắc Khải (anh cả của Sư bà Diệu Không) tại ấp Bình An, làng Phú Xuân, huyện Hương Thủy ngày trước, nay thuộc phường Trường An, thành phố Huế. Nhà in Liên Hoa được sáng lập để in kinh sách Phật giáo và đặc biệt là để in báo Liên Hoa Văn Tập, tờ báo do chính Sư bà làm chủ nhiệm, có chị huynh trưởng Gia đình Phật tử Hoàng Thị Kim Cúc làm thủ quỹ.

Liên Hoa Văn Tập ra mắt số đầu tiên vào ngày 25/3/1955, phát hành đến Sài Gòn và các tỉnh. Nội dung ban đầu của Liên Hoa Văn Tậpp chủ yếu gồm những bài nghiên cứu phê bình về các vấn đề Phật giáo và việc truyền bá đạo Phật trong quần chúng, với các bài viết của các Thiền sư Thích Minh Châu, Thích Thiện Châu, Tỳ kheo W. Rahula…; ngoài ra còn có các mục Từ điển Phật giáo, Tin tức hoạt động của Tổng hội Phật giáo và mục sáng tác thơ văn, tùy bút; đặc biệt có mục “Phụ nữ” do Sư bà Thích nữ Thể Quán phụ trách. Cho đến đầu xuân năm Bính Thân (1956), báo Liên Hoa Văn Tập trở thành cơ quan hoằng pháp của Tổng Trị sự Giáo hội Tăng-già Trung Phần, do Hòa thượng Thích Đôn Hậu làm Chủ nhiệm, Hòa thượng Thích Đức Tâm làm Chủ bút, Sư bà Diệu Không lui về vị trí quản lý và biên tập. Liên Hoa Văn Tập chuyển dần theo xu hướng một tập san có tính chuyên nghiệp, đã quy tụ được đông đảo thành phần trí thức ở Huế công tác. Từ lúc này, phần dành cho lớp thiếu niên và nhi đồng được tách riêng, xuất bản thành bán nguyệt san Sen Hồng, do Sư bà Thích nữ Thể Quán chịu trách nhiệm.

Đến năm 1958, báo Liên Hoa Văn Tập chính thức đổi tên là báo Liên Hoa Nguyệt San. Liên Hoa Nguyệt San số 1 ra tháng 2/1958. Ngay trong bài “Kiểm điểm”, vị Chủ nhiệm đã nói rõ: “Cũng trong số này chúng tôi xin đổi hai chữ Văn Tập thành chữ Nguyệt San cho nó có tính cách thường xuyên hơn”. Tờ báo số 12 ra năm Mậu Tuất (1958), tòa soạn báo Liên Hoa Nguyệt San đã đưa quan điểm như sau: “Chủ trương của Liên Hoa Nguyệt San  là hoằng dương Chính pháp, giúp đỡ tín đồ Phật giáo  có phương tiện tu học dễ dàng. Thật ra, đấy là mục đích chung của mọi tạp chí Phật giáo. Nhưng cái điểm riêng biệt của Liên Hoa là nhằm đi sát với thực tế, với cuộc đời thường nhật, cố làm sao giúp ích cho tín đồ áp dụng được những lời Phật dạy trong đời sống của mình”. Chính vì thế, ngoài việc truyền bá Phật pháp, báo còn phản ánh những vấn đề chính trị xã hội, thể hiện ý thức đạo pháp và dân tộc. Liên Hoa Nguyệt San là tờ báo Phật giáo tồn tại lâu nhất ở miền Trung và một số tỉnh khác ở miền Nam thời bấy giờ.

Cũng như các tờ báo Phật giáo khác, Liên Hoa Nguyệt San thời kỳ 1960 – 1963 đã thể hiện ý thức tranh đấu cho đạo pháp và dân tộc, chống lại sự độc tài gia đình trị của Ngô Đình Diệm. Sự ra đời của báo Liên Hoa Nguyệt San đã thúc đẩy mạnh mẽ phong trào sáng tác văn học Phật giáo ở Huế. Bên cạnh đó, báo Liên Hoa Nguyệt San là một trong những tờ báo Phật giáo đầu tiên dành cho phụ nữ. Nhìn chung, những bài viết của các cây bút nữ trên báo Liên Hoa Nguyệt San đã đánh thức nữ giới lâu nay vốn bị trói buộc trong lễ giáo Khổng Mạnh, hoặc bị sa sút đạo đức bởi lối sống Âu hóa, từ đó vươn lên làm chủ cuộc sống bằng cách nghiên cứu, tu học theo Phật pháp. Do hoàn cảnh, báo Liên Hoa Nguyệt San tự đình bản vào năm 1966.lien-hoa-van-tap

Khoảng năm 1970, Sư bà Diệu Không đã cải tạo trụ sở nhà in Liên Hoa cũ thành chùa Kiều Đàm; làm nơi thờ cúng chư Phật và tổ chức việc tu tập cho Ni chúng. Chùa cũng là nơi đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và tâm linh những người dân xung quanh. Kiều Đàm là chữ được Ni trưởng Diệu Không lấy từ tên Tổ sư Ni Kiều- đàm-di, bậc Trưởng lão của Giáo đoàn Tỳ-kheo-ni đầu tiên thời Phật tại thế nhằm tỏ lòng hiếu đạo đối với Tổ sư Ni Kiều-đàm-di.

Thực hiện ý tưởng của Ni trưởng Diệu Không về việc mở rộng quy mô Ni viện Kiều Đàm để đáp ứng cho sự phát triển Ni chúng ngày một đông đảo hơn, chùa được đại trùng tu toàn diện thành tòa phạm vũ nguy nga vào năm 2002 do chư Ni tại chỗ cùng hàng tứ chúng đồng tâm hỗ trợ với quy mô gồm hai tầng: tầng trên là chánh điện và tầng dưới dùng làm khách xá.

Nhìn từ cổng vào, kiến trúc chùa vẫn theo mô hình ba gian hai chái, kiểu kiến trúc truyền thống của chùa Huế. Có đủ hình bốn con vật trong tứ linh, long-lân- qui-phụng, được đắp nổi sống động, mỹ thuật tạo nên vẻ đẹp hài hòa, cân đối. Trên nóc chùa, hai bên có hai con rồng lượn quay đầu lại để chầu một“mặt nả” chính giữa đội Pháp luân. Đầu rồng, đuôi rồng vẫn hội tụ những nét cấu tạo trên nóc Đại Nội xưa. Hai đầu chái cũng đắp mặt rồng nổi hoặc bình phong rất công phu. Ngoài chánh điện, khách xá thì chùa Kiều Đàm còn có nhà hậu, trai đường, nhà trù (nhà bếp)…

Về thăm chùa Kiều Đàm, ngoài việc tham quan, tìm hiểu những giá trị lịch sử văn hóa, kiến trúc của ngôi chùa, du khách còn có thể lưu lại thưởng thức bữa cơm chay do nhà chùa làm trong khung cảnh thiền môn với nếp sống thiền vị. Quả thật, chùa Kiều Đàm có nhiều ni cô nấu cơm chay ngon nổi tiếng.

Với bàn tay tài hoa, tấm lòng phúc hậu và sự đảm đang tuyệt vời, các ni cô chế biến các món ăn chay từ những nguyên liệu bình dị giản đơn nhưng rất phong phú về chủng loại như phù chúc, đậu khuôn, đậu xanh, bánh tráng, nấm mèo, nấm rơm, quả vả, mít, chuối chát… Cái lạ, cái hay và cái ngon ở đây là tính triết lý trong các món chay – ăn để đoạn tham phá sân si, ăn để tâm hồn nhẹ nhàng thanh thản, nuôi dưỡng pháp thiện, tăng trưởng căn lành và phát triển tình thương rộng lớn đối với mọi loài. Trong tất cả mọi giá trị giữa cuộc đời thì sự sống là cái có giá trị nhất và cần được trân trọng nhất. Vì thế ăn chay là một cách để biểu hiện lòng tôn quý và trân trọng sự sống.

Tại khách xá, nhiều khách tham quan đã trầm trồ thán phục về sự thông minh, khéo léo và sáng tạo của các ni cô với những đường thêu mềm mại, uốn lượn khi được chiêm ngưỡng bức tranh thêu cành đào. Thêu là sáng tạo nghệ thuật bằng kim chỉ trên nền vải. Thứ tài sản quý giá và quan trọng nhất của những nghệ nhân thêu là óc thẩm mỹ và bàn tay tài hoa của họ. Dù ở đề tài nào cũng vậy, các ni cô đều thông qua những đường kim mũi chỉ để gửi gắm tình cảm và tài năng của mình với thiên nhiên của quê hương đất nước. Với những đường nét thùy mị, khéo léo, cần mẫn của người con gái xứ Huế, các ni cô đã cho ra đời những dòng sản phẩm mang tính nghệ thuật cao được mọi người trong và ngoài nước ca ngợi.

Do nghề thêu tranh là một trong những nghề thủ công nổi tiếng mang đậm bản sắc văn hóa của người Việt, trong những năm qua, các ni cô ở chùa Kiều Đàm đã và đang đào tạo miễn phí cho hàng trăm đối tượng thuộc diện chính sách có hoàn cảnh khó khăn.

Hiện nay, chùa Kiều Đàm do Ni chúng trông coi và từng bước được tu sửa, làm mới thêm nhiều hạng mục để trở thành một hệ thống kiến trúc thiền tự hoàn chỉnh khang trang, bề thế. Có thể nói rằng chùa Kiều Đàm xứng đáng là chốn già-lam trang nghiêm, thanh tịnh, rất thuận tiện cho đời sống tu hành của Ni chúng cũng như hàng Phật tử, và cũng là điểm đến thú vị cho những ai muốn viếng thăm chùa Huế. •■
Văn Hoá Phật Giáo số 197

(Visited 225 times, 1 visits today)

Tags: , , , ,

Category: Sưu Tầm, Trần Văn Dũng, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *