Rắn trong đời sống tâm linh người Tây Nam Bộ

| 13/05/2016 | 0 Comments

MINH THƯƠNG ++

ran-trong tam linh

1Rắn là động vật máu lạnh, được xếp vào ngành có xương sống, thuộc lớp bò sát – cùng lớp với các loài có vảy như thằn lằn, tắc kè – nhưng   không có chân. Toàn thân rắn được bao bọc bằng một lớp da có các vảy cứng che phủ. Rắn con đang thời kỳ tăng trưởng thường phải thay da một năm từ ba đến năm lần nhưng rắn già thì chỉ lột xác chừng hai lần. Phần lớn các loài rắn đều sử dụng những chiếc vảy chuyên biệt ở bụng để bám lấy các bề mặt trong lúc di chuyển.

Rắn có loại hiền, có loại có nọc độc. Người ta phân biệt nhiều loại rắn: rắn hổ mây, hổ ngựa, hổ hành hổ đất; rắn ri cá, ri voi; rắn lục, lục cườm; rắn trun… Thức ăn chính nuôi sống rắn hổ là chuột, vì thế nơi nào có nhiều chuột đồng thì nơi đó có thể có nhiều rắn hổ để làm cân bằng môi trường sinh thái. Rắn hổ mây rất hiếm, chúng to lớn nhứt, được dân gian coi như là rắn thần; rắn hổ ngựa mình có sọc đen dài hai bên hông với màu da xanh lá cây hoặc xanh da trời nhạt, phóng nhanh chạy nhanh không thua ngựa sải; như tên đã đặt, rắn hổ hành dù còn sống hay đã chết, lúc nào cũng có mùi hành phát tiết ra ngoài; còn rắn hổ đất (còn gọi là hổ mang) là loài dữ nhứt, nhưng vào ban ngày lại chậm lụt, lù đù hơn, màu da đen xam xám, mướt láng, thân hình dài to; các loại rắn hổ khi tức giận đều ngóc đầu lên và phùng mang ra, dân miền Tây gọi là “phùng bàn nạo”, nhìn rất kinh khủng, và cũng cực kỳ nguy hiểm! Rắn lục là loài rắn độc có màu xanh lục thường sống trên cành cây cao, da nó tiệp hẳn với màu lá cây nên rất khó phát hiện… Rắn trun con nhỏ cỡ ngón chân cái, chậm chạp, đuôi tròn có kim chích để tự vệ, nhưng ít độc…

Rắn có loại sống thuần trên cạn, có loại chỉ sống dưới nước, cũng có loại được gọi là lưỡng thê, sống ở cả hai môi trường cạn, nước. Có loại ăn thịt được (rắn nước, rắn trun, hổ hành, hổ đất, ri cá, ri tượng…), có loại không ăn được (rắn lục, rắn mai gầm, rắn hổ lửa…).

2Đến các ngôi chùa Khmer chúng ta bắt gặp nhiều tượng điêu khắc rắn Nagaraja. Rắn ngự trên các mái chùa, các đầu đao để xua đuổi tà ma và bảo vệ đạo Phật. Ngoài ra cũng có hình tượng rắn Nagaraja được chạm trổ bằng xà cừ uốn lượn quấn quanh những cánh cửa chùa, cột cờ, hay trên những chiếc tủ đựng kinh sách, trên những chiếc xe tang đưa người chết đến nơi hỏa thiêu tượng trưng cho vị thần đưa linh hồn người tốt lên cõi Niết-bàn. Hình tượng rắn này được thể hiện gần giống như rắn hổ đất với cái “bàn nạo” phình ra rất to. Tùy theo vị trí, rắn có thể được tạc với hình dạng có chín đầu, bảy đầu hay năm đầu. Các nhà sư Khmer giải thích rằng rắn thần Nagaraja có nguồn gốc từ truyền thuyết của đạo Bà-la-môn.

Naga trong tiếng Phạn có nghĩa là rắn lớn, nhằm chỉ con rắn hổ mang, loài rắn mà nộc độc của nó có thể giết chết một con voi trưởng thành. Loài rắn hổ mang còn tượng trưng cho thần Siva (đấng phá hoại) vì chúng bao hàm cả hai ý nghĩa hủy diệt và tái sinh. Thần Nagaraja có cốt là rắn bảy đầu hoặc chín đầu, tương truyền là tổ tiên của hoàng gia Campuchia, người Khmer Tây Nam Bộ còn gọi đó là Nék Crít (vua rồng – Long vương). Truyền thuyết Khmer kể rằng có một người Bà-la-môn tên là Kaudinya, đi thuyền từ Ấn Độ hay Indonesia đến vùng đất của người Khmer, chiến thắng một nữ vương hay một nàng công chúa có tên là Soma hoặc Nagini, là con của vua rắn Naga, rồi lấy người phụ nữ này làm vợ và sinh ra dòng dõi các vị vua Khmer.

Người Khmer tin rằng chính Kaudinya đã truyền cho họ những bí quyết về nghề trồng lúa và công việc thủy lợi. Còn các vị vua Khmer sau này thì được tin là đã giao phối với một Nagini xinh đẹp để duy trì dòng dõi hoàng gia. Trong tác phẩm Chân Lạp phong thổ kí, tác giả Châu Đạt Quan viết rằng: hàng đêm quốc vương đều có đến ngủ với một nàng tiên rắn… Trong mỗi triều đại, các vị vua Khmer đều cho xây dựng các cung điện và các đền thờ khổng lồ bằng đá, mà rắn Naga được xem là vị thần canh giữ nơi thiêng liêng đó, vì vậy chúng luôn xuất hiện trên cầu thang, trên các lối đi, trên ngưỡng cửa hoặc trên các mái tháp để xua đuổi tà ma.ran-trong-tam-linh

Trong Bà-la-môn giáo, rắn Naga không những là vị thần Mưa mà còn là vị thần dẫn dắt tín đồ ngoan đạo lên cõi Niết-bàn (Nirvana).

Còn theo Phật thoại thì cuộc đời của Đức Phật từ khi Ngài mới Đản sinh cho đến khi nhập cõi Niết-bàn đều có liên quan ít nhiều đến rắn Naga. Câu chuyện đầu tiên khi hoàng hậu Ma-da hạ sinh Ngài tại vườn Lâm-tì- ni, Thái tử Tất-đạt-đa được một vua rắn Naga chín đầu phun nước tắm, tích này được người Trung Hoa mô tả bằng đề tài điêu khắc Tượng Cửu Long, với hình tượng chín con rồng bao quanh Đức Phật sơ sinh.

Một câu chuyện khác lại kể rằng, rắn Naga chính là vị thần Hộ pháp (Dvarapala) canh giữ viên ngọc của mọi điều ước, viên ngọc ấy cũng tượng trưng cho Tam bảo của nhà Phật (Buddha: Phật; Dhamma: Pháp, Sangha: Tăng). Trong tập Bổn Sanh kinh (Jataka) cũng có những câu chuyện kể về tiền kiếp của Đức Phật Gautama (Cồ- đàm) trong kiếp hóa thân của một con rắn Naga.

Câu chuyện nổi tiếng nhất có ảnh hưởng sâu đậm trong văn hóa Khmer là chuyện Đức Phật tọa thiền trên mình rắn Naga. Tích này kể rằng: Bảy ngày tu đầu tiên của Đức Phật, khi Ngài đang đang tọa thiền dưới cội bồ-đề (bodhi) thì bỗng xuất hiện một cơn mưa trái mùa như trút nước dội xuống thân thể Ngài, đúng lúc đó một vị vua rắn Naga liền bò ra khỏi nơi trú ẩn của mình, cuộn mình thành bảy vòng tròn, nâng Đức Phật lên khỏi dòng nước đang chảy xiết và dùng bảy chiếc đầu của mình làm thành một chiếc lọng che chở cho Đức Phật. Con rắn vốn loài ác thú bởi nó có nọc độc nhưng đã phục tâm hướng thiện, theo hầu Phật Tổ. Chính đức độ cao quý của Phật đã cảm hóa được nó.

3Với người dân miền Tây Nam Bộ, bên cạnh hổ, cá sấu… thì rắn cũng là đối tượng phải dè chừng, đối phó và chinh phục. Có lẽ vì thế mà ngày nay vẫn lưu truyền nhiều câu chuyện, giai thoại về rắn. Người ta sợ rắn, muốn cầu thân với rắn và do thế, thờ rắn. Tại xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày, Bến Tre có một ngôi đình rắn, tại đây vẫn lưu truyền về đôi rắn thần khổng lồ, hiền lành.

Ở Bãi Xàu, Sóc Trăng, có câu chuyện dân gian kể nhằm lý giải cách gọi địa danh này. Chuyện do Vương Hồng Sển thuật lại trên báo Chọn lọc, số 7, phát hành tại Sài Gòn, năm 1965 như sau: Vào đời xưa, tại vùng đất này người thưa, rừng nhiều, gần bên miếu nhỏ thờ ông Ba Thắc (thần Pra Sak của người Khmer) có một cái hang lớn là nơi ở của cặp rắn hổ mình lớn như cột nhà, đầu có mồng đỏ chót. Một buổi chiều nọ có anh dân quê vào rừng mót củi, không dè gặp được ổ trứng rắn, anh cởi áo bọc trứng đem về. Anh bắc lửa lấy chảo lớn nấu cơm rồi bỏ vô luộc chờ bạn bè trong xóm tới thưởng thức món đặc biệt. Chặp sau cặp xà tinh hay mất trứng đánh hơi theo tìm. Hai con rắn bò nhanh hơn ngựa chạy, cây cối đùng đùng ngã rạp, thiên hôn địa ám. Cả xóm hồn kinh, mạnh ai nấy chạy, đến khi trời êm gió lặng mới dám quay về. Cảnh tượng kinh khiếp, trời đất tối hù, củi lửa tắt queo tự lúc nào và không tìm đâu ra một trứng rắn nào. Chảo cơm sống nhăn nhưng mọi người vẫn cố nuốt cho qua bữa đề phòng xà tinh quay lại. Đánh dấu nạn dữ đã qua, dân gian gọi vùng ấy là Srock Bai xau (xứ cơm chưa chín). Người kể chuyện này còn nêu một dẫn chứng thực tế: kế bên tòa cổ miếu có gốc cổ thụ tàng che tối đất, phía dưới là hang của rắn thần! ■.

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 196

(Visited 204 times, 1 visits today)

Tags: , , , , , ,

Category: Minh Thương

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *