Đói nghèo không phải do người nghèo tạo ra

| 23/11/2012 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo  số 22   | Điểm nhìn |

   Nobel Hòa Bình – Giáo sư Muhammad Yunus  |   Ngọc Hiền

Giáo sư Muhammad Yunus đã từng tâm sự trên tạp chí Văn Hóa Phật Giáo: “Gần 3 thập kỷ qua , tôi vẫn đang bàn về việc xây dựng một thế giới không có đói nghèo, không phải bởi vì thế giới sẽ công bằng khi không còn nghèo đói mà vì tôi hoàn toàn tin vào những kinh nghiệm làm việc với người nghèo của mình, rằng họ có thể tự mình thoát khỏi nghèo đói nếu chúng ta cung cấp cho họ những cơ hội tương tự như chúng ta đã cung cấp cho người khác

doi-ngheo-khong-phai-do-nguoi-ngheo tao ra

 

Qua tâm sự về người nghèo của giáo sư Muhammad Yunus, mọi người lại nhớ đến giải Nobel Hòa Bình cách đây 36 năm. Vào năm 1970, giải Nobel Hòa bình chính thức được trao cho một chuyên gia nông học người Mỹ-ông Norman Borlaug-người đã tìm ra giống lúa mì mới có sản lượng cao, giúp nhiều nông dân ở những nước nghèo thoát cảnh nghèo đói. Kể từ năm 1901 đến nay đã có 94 cá nhân và 19 tổ chức được trao giải Nobel Hòa bình, nhưng chỉ có hai giải gần đây nhất liên quan trực tiếp đến vấn đề người nghèo.

Trong 191 người được đề cử “Nobel Hòa bình  2006”, Giáo sư Muhammad Yunus và Ngân hàng Grammen do ông sáng lập đã chính thức được Ủy ban Nobel quyết định trao giải Nobel Hòa bình 2006 vào ngày 13-10. Mọi hô hào “nóng lạnh”về dân chủ, tu do, nhân quyền trên thế giới có vẻ như lắng xuống khi giải Nobel Hòa bình 2006 có chủ. Mặc dù giải năm nay khi được trao cũng nhận được một số phản ứng và những bình luận khác nhau, nhưng gần như không ai muốn nói rằng những người đấu tranh cho hòa bình, tự do, dân chủ hay cái gì đó ồn ào là vẫn chưa đủ sức thuyết phục. Phải chăng cái điều thiết thực nhất cho hòa bình đã được một tiền lệ nhắc lại, để mọi người hiểu sâu hơn về giá trị đích thực của hòa bình trong mối liên hệ sâu sắc giữa hòa bình và nghèo đói? Thế giới chưa đến lúc phải quá bi quan nhưng sự thật người nghèo đang càng ngày càng mất dần đi những cơ hội thực sự để có thể thay đổi cuộc sống của họ. Hầu hết các thành phố lớn trên thế giới đang ở tình trạng quá tải, thậm chí khủng hoảng vì nạn di dân tràn lan, ô nhiễm môi trường sống (cả về vật chất lẫn tinh thần) và người thất nghiệp chiếm tỷ lệ cao.

Ủy ban Nobel nhận định: “Ông Yunus và Ngân hàng Grameen đã chứng tỏ được rằng ngay cả những người nghèo nhất cũng có thể tự phát triển”, “hòa bình lâu dải không thể đạt được nếu như  các cộng đồng dân cư không thoát được cảnh nghèo đói. Tín dụng nhỏ là một phương tiện để làm được điều đó”. Giáo sư Yunus từ lâu đã xem việc người nghèo tự làm chủ đời sống của mình là giải pháp thiết thực để thoát nghèo trong khi trông chờ vào những đổi thay từ các thể chế và hệ thống kinh tế. “Đói nghèo không phải do người nghèo tạo ra, vì thế chúng ta không nên nhìn họ với cái nhìn đầy cáo buộc”

Ý tưởng về tín dụng vĩ mô hình thành khi ông tốt nghiệp tiến sĩ kinh tế học tại Đại học Vanderbilt ở Mỹ, trở về giảng dạy tại Đại học Chittagong vào năm 1972, lúc miền Đông Pakistan trở thành Bangladesh. Lúc đầu ông tự bỏ khoảng gần 30 đô la tiền túi ra cho 42 phụ nữ làm nghề đan rỗ rá vay. Thời gian sau đó, ông lấy danh nghĩa của mình để bảo đảm cho người đi vay. Cũng có khi ông tự đứng tên vay tiền và mang về cho họ làm vốn. Từ đó, ông nhận được sự tín nhiệm của những người nông dân nghèo làm nghề đan rổ , nuôi gà, làm đồ gốm, dết bông sợi, trồng rau, nuôi dê lấy sữa…

Năm 1983 , ông được Ngân hàng trung ương Bangladesh chấp nhận cho mở Ngân hàng Grameen. Grameen không ngồi chờ người nghèo đến vay tiền. Nhân viên Grameen đích thân tới gặp các thân chủ trong các buổi họp hàng tuần , tập hợp các thân chủ của từ 6 đến 8 nhóm trong cùng một làng để cho họ góp tiền trả nợ hàng tuần và xin vay nợ mới. Sau đó, mỗi thân chủ trình bày về công việc làm ăn của mình tiến triển ra sao. Nhân viên Grameen có trách nhiệm theo dõi sát việc kinh doanh của họ và có sự tư vấn, hỗ trợ kịp thời.

Kết quả, tháng 3-1995, Ngân hàng Grameen đạt số tiền cho vay 1 tỷ USD. Năm 1997 là 2 tỷ USD. Đến nay, Grameen vẫn tiếp tục theo đuổi mục tiêu truyền thống của mình, từ bỏ các thủ tục phức tạp, tạo ra một hệ thống ngân hàng dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau, có tinh thần trách nhiệm, khuyến khích sự tham gia của mọi thành phần sáng tạo, trở thành điểm sáng trên thế giới trong lĩnh vực phát triển doanh nghiệp nhỏ, cung cấp tín dụng cho người nghèo và đặc biệt được coi là cỗ máy thúc đẩy tiến trình phát triển kinh tế xã hội.

Vào ngày 13-7-2006, Grameen đã giải ngân 5,6 tỷ USD cho khoảng 6,5 triệu người nghèo , trong đó 96% là phụ nữ nông thôn, Grameen cũng đã thu được khoảng 5 tỷ USD tiền thanh toán, tỷ lệ thu hồi nợ đạt 98%. Điều đáng nói, những người vay từ ngân hàng, sau một năm thì được quyền mua cổ phần. Đến nay, có khoãng 94% số cổ phần là do các nông dân nghèo làm chủ, và các cổ đông bầu lên 9 quản trị viên trong số 13 người trong hội đống quản trị, ngoài ra có các đại diện của chính phủ. Ngân hàng cũng đã dành 891.000 khoàn vay cho các doanh nghiệp nhỏ, trị giá khoảng 310 triệu USD, trong đó 204 triệu USD-chiếm 66%-đã được thanh toán. Ngoài ra, ngân hàng còn cấp vốn cho dự án xây 637.000 ngôi nhà và phát triển giáo dục. Ngân hàng có tổng cộng 2.211 chi nhánh, đặc biệt trong đó hơn 1.065 chi nhánh có lượng tiền gửi nhiều hơn tiền cho vay.

Sự thành công của mô hình ngân hàng Grameen đã khuyến khích cho các mô hình ngân hàng tương tự tại các nước đang phát triển và các quốc gia công nghiệp, trong đó có Mỹ. Hiện trên thế giới có khoảng 168 bản sao của Ngân hàng Grameen tại 44 quốc gia. Người ta dự đoán, mỗi tuần, một bản sao mới của Grameen có thể đang được ra đời ở một nơi nào đó. Chiến lược của Grameen là cho vay tín dụng cho khoảng 1,3 tỷ người nghèo nhất thế giới cho đến năm 2025.

Bên cạnh những thành công đó, Giáo sư Muhammad Yunus vẫn được mọi người nhắc đến như một nhà nhân bản, vì ông giúp người nghèo không phải bằng cách cho không mà xây dựng cho họ một đời sống tự lập, làm quen dần với kinh tế thị trường, và điều quan trọng hơn cả là giá trị nhân phẩm của họ được tôn  trọng và đề cao. “Ông không có gì nổi bật ngoại trừ diện mạo tinh thần của ông. Đó là diện mạo tinh thần của một con người có đời sống tinh thần mạnh mẽ và phong phú. Dường như ông có khả năng  cảm thông và chia sẽ lớn với tất cả…” (VHPG số 5, năm 2005). Ngân hàng Grameen do ông sáng lập đã trở thành mô hình tiêu biểu đáng học tập và nhân rộng ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới cùng vì lẽ đó. Người ta cũng đánh giá ông như một người hiểu biết về “động cơ kinh tế” và tôn trọng các quy luật thị trường.

Ngay sau khi biết tin mình được trao giải, giáo sư Yunus cho biết, ông sẽ dùng số tiền thưởng của mình vào các mục đích tốt đẹp như: tài trợ cho một dự án sản xuất thực  phẩm dinh dưỡng cho người nghèo, một bệnh viện mắt, một dự án nước uống và một chương trình y tế. “Tôi sẽ tặng hết số tiền thưởng của mình cho những doanh nghiệp trên. Tất cả đều là các doanh nghiệp xã hội, không phải tổ chức vì lợi nhuận”. Tinh thần đó luôn hiện diện trong ông: “Mỗi con người sinh ra trong thế giới này được trang bị đầy đủ không chỉ để quan tâm đến chính bản thân mình (tất cả các dạng sống khác đều có thể làm được như vậy) mà con người còn đóng góp mang niềm hạnh phúc đến cho mọi người (đây mới chính là vai trò đặc biệt của con người ( Tạp ChíVHPG số 6, năm 2005).

Ông cho rằng, thể chế chính sách và hệ thống kinh tế xã hội do những “khối” thiết kế cho thế giới mới chính là nguyên nhân tạo ra đói nghèo. Hội nghị Thượng đỉnh năm 2000 tổ chức tại Mỹ khẳng định mục tiêu táo bạo nhất trong những mục tiêu phát triển thiên niên kỷ chính là xóa bỏ một nữa đói nghèo trên thế giới vào năm 2015. Một viễn cảnh tươi đẹp của thế giới loài người đã được vẽ lên qua nhiều lời tuyên bố to tát của những nhà lãnh đạo thế giới. Nhưng từ đó đến nay, gần một nữa thời gian kể trên, thế giới người nghèo vẫn chưa có nhiều cải thiện. Giáo sư Yunus xác nhận : “Một cảm giác đang rõ dần trong tôi mỗi ngày chình là có rất ít người thực sự quan tâm đến việc đạt mục tiêu xóa một nữa đói nghèo vào năm 2015. Các nhà lãnh đạo, những người đưa ra lời thông báo quan trọng này đã trở về với những lời cam kết quan trọng khác của họ…, và rất có khả năng những mục tiêu thiên niên kỷ đầy can đảm này giống như lại giống như những mục tiêu cao quý được thiết lập trong quá khứ nhưng chưa từng đạt được”(VHPG số 6, năm 2005).

Được biết ở Việt Nam có hai tổ chức đang áp dụng cách thức mà Ngân hàng Grameen đã đi, đó là Quỹ trợ vốn cho người nghèo tự tạo việc làm ở TP. HCM (CEP) và Quỹ tình thương dành cho phụ nữ nghèo của Trung ương HLHPNVN. Hai quỹ này đã nhân rộng mô hình Grameen tại 16 tỉnh thành trên khắp cả nước. Qua 15 năm vận dụng sáng tạo mô hình này, Quỹ CEP đã có trên 600.000 lượt người vay vốn với doanh số phát vay trên 1.500 tỷ đồng. Hiện quỹ CEP quản lý tổng nguồn vốn trên 11 triệu USD. Quỹ CEP đã được nhân rộng ở Bà Rịa-Vũng Tàu, Long An, Bình Dương, Đồng Tháp, Kiên Giang. Giáo sư Yunus luôn quan tâm theo dõi sự phát triển của chương trình tín dụng vì người nghèo và luôn sẳn sàng giúp đào tạo cán bộ, chia sẽ kinh nghiệm và quảng bá hình ảnh của Việt Nam. Mọi người vẫn ghi nhớ câu nói của ông: “Vế tới Quỹ tình thương, tôi càm thấy như về nhà mình vậy, các bạn đã làm việc rất chăm chỉ và người nghèo đã có cơ hội thay đổi cuộc sống”.

Việt Nam hiện nay mặc dù đã thành công đáng kể trong việc tăng trưởng và xóa đói nghèo, nhưng vẫn là một quốc gia nghèo với GDP đạt 550 USD/bình quân đầu người/năm (thống kê năm 2004); một phần tư trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng; đại bộ phận nhân dân có mức thu nhập chỉ trên ngưỡng nghèo không đáng kể nên rất dễ bị tái nghèo nếu có những chấn động kinh tế từ bên ngoài. Nghèo khổ dặc biệt phổ biến ở các vùng nông thôn, nơi hơn 90 phần trăm người nghèo của đất nước sống và làm việc. Nông nghiệp là một khu vực đặc biệt nhạy cảm, chiếm 69% lực lượng lao động của Việt Nam, nhưng điều đáng nói là 45%dân nông thôn sống dưới mức nghèo. Bình quân một đơn vị canh tác hộ gia đình chỉ có 0,7 hecta. Các nhân tố như mất mùa hoặc giá nông sản bị tụt giảm do cạnh tranh của hàng nhập khẩu là những mối đe dọa tiềm tàng ảnh hưởng đến thu nhập của hàng triệu nông dân. Báo cáo phát triển Việt Nam 2004 cảnh báo, tăng trưởng đang trở nên kém hữu ích cho những người sống trong cảnh nghèo.

Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào ngày 7-11-2006. Sự hội nhập này tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam bắt kịp tốc độ của những nước phát triển, nhưng vấn đề đời sống người nghèo vẫn còn là một thách thức. Mô hình ngân hàng vì người nghèo của giào sư Muhammad Yunus sẽ được nghiên cứu thêm và triển khai rộng như thế nào trong những ngày tháng sắp tới?

Chúng ta điểm qua một vài phát biểu liên quan trực tiếp đến đời sống của người nghèo khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên của WTO. “Những nước có nền kinh tế phát triển  thấp được hưởng lợi ích hơn. Ở mỗi quốc gia  Một bộ phận dân cư được hưởng lợi ít hơn, thậm chí còn bị tác động tiêu cực của toàn cầu hóa; nguy cơ phá sản một bộ phận doanh nghiệp và nguy cơ thất nghiệp sẽ tăng lên, phân hóa giàu nghèo sẽ mạnh hơn” (Thủ tướng Nguyễn  Tấn Dũng)

“Có ba khía cạnh mà WTO thực hiện rất chủ động hướng tới những người nghèo.

Thứ nhất, 3/4 số thành viên vủa WTO là những quốc gia đang phát triển và mọi quyết nghị của WTO được thực hiện trên cơ sở đồng thuận.

Thứ hai tiếng nói và kinh nghiệm của các nước đang phát triển đã tăng lên đáng kể trong mười năm qua thông qua việc hình thành các nhóm như G20.

Và cuối cùng là cuộc đàm phán của WTO không được tiến hành biệt lập mà được gắn liền với  các mục tiêu thiên niên kỳ và các chiến lượcxóa đói giảm nghèo” (Tổng Giám đốc WTO   Pascal Lamy).

“Theo dự tính, trong 5 năm (2006-2010), Việt Nam sẽ có thêm khoảng 5 triệu người tham gia thị trường lao động, trong đó mỗi năm sẽ có khoảng 1,2 triệu thanh niên tìm việc làm. Bên cạnh đó, lao động dôi dư từ các doanh nghiệp nhà nước khi chuyển đổi sở hữu cũng tham gia vào thị trường lao động. Điều này có nghĩa là, vấn đề giảm thất nghiệp cho số lao động này và tăng việc làm, thời gian lao động cho người lao động tại các vùng nông thôn vẫn là thách thức lớn của Việt Nam trong những năm sắp tới” (Ông Ng Gek Boo, Giám đốc Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) khu vực châu Á-Thái Bình Dương).

“Có những ước tính cho thấy khoảng đến 35-40% lực lượng lao động nông thôn bị dư thừa, và năng suất lao động nông thôn cực kỳ thấp. Một trong những hậu quả là tỷ lệ dân số cư trú tại nông thôn và thành thị hầu như không thay đổi đáng kể trong hai thập kỷ qua, và chênh lệch thu nhập bình quân đầu người giữa người giàu (chủ yếu ở thành thị) và người nghèo (chủ yếu ở nông thôn) ngày càng tăng lên (từ 4,6 lần năm1993 tăng lên 5,5 lần năm 1998, con số này đã, và còn cao hơn nữa trong những năm gần đây)” (TS.Phan Minh Ngọc – Đại học Kyushu Nhật Bản).giai-thuong-Muhammad

Đói nghèo không phải do người nghèo tạo ra”. Giáo sư Yunus đã nói như vậy, bởi ông có một niềm tin vào người nghèo: “Tôi rất lac quan cho dù phải thấy những điều không tốt đẹp. Tôi tin rằng, nghèo đói không phải là vấn đề quá khó như các chuyên gia cảnh báo, bởi vì đây là vấn đề con người. Tôi không thấy bất kỳ khả năng nào mà yếu tố con người lại trở thành một “vấn đề” cho việc giải quyết những vấn đề liên quan đến chính đời sống của họ”(VHPG số 6, năm 2005).

Chính sụ hiện diện của giáo sư Yunus và hệ thống ngân hàng vì người nghèo ở nhiều quốc gia đã lớn hơn mọi phần thưởng. Thế nên câu hỏi “liệu chính trị có ảnh hưởng đến giải Nobel Hòa bình năm 2006 không chỉ tôn vinh ông và Ngân hàng Grameen mà còn tôn vinh những người nghèo biết vượt lên số phận của chính mình, không ỷ lại, không chấp nhận sự cho không trong khi khối óc và đôi bàn tay của họ còn có thể làm việc được. Hy vọng người nghèo Việt Nam cũng sẽ tự tin vươn lên bằng chính tinh thần đó.

Nobel Hòa Bình – Giáo sư Muhammad Yunus  |   Ngọc Hiền

(Visited 345 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Muhammad Yunus, Ngọc Hiền

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *