Câu chuyện đầu năm học

| 20/09/2016 | 0 Comments

NGUYÊN CẨN |  Văn Hoá Phật Giáo số 257

cau-chuyen-dau-nam-hoc

Ni bun hoa phượng

Lại một năm học nữa vừa chính thức bắt đầu. Nói chính thức vì các cháu đã đi học rồi, học trước ngày khai giảng. Điều này nghe cũng ngồ ngộ, cũng như các cháu phải biết chữ rồi mới vào lớp một, hay có người còn suy diễn giống việc làm quan rồi mới đi học… bổ túc kiến thức. Một điều khác năm nay, mùa hè của các em dài hơn mọi năm vì Bộ Giáo dục chủ trương cho các em thực sự có những ngày nghỉ đúng nghĩa. Nói vậy chứ mùa hè dài ngắn còn tùy vào địa phương. Ví dụ như mùa hè ở Quảng Nam hay Đà Nẵng dài hơn mùa hè Hà Nội đến mấy tuần khiến nhiều phụ huynh bức xúc!

Nay thì vừa bước vào năm học mới. Ngổn ngang bao chuyện – mà điều gây âu lo nhất có lẽ là về các khoản tiền sẽ phải đóng. Nhiều phụ huynh không tránh khỏi mất ngủ những ngày đầu tháng 9 mỗi năm. Rồi còn đó những trăn trở về việc không áp dụng điểm số đánh giá bậc tiểu học; việc áp dụng mô hình dạy và học mới ở Việt Nam, viết tắt là VNEN (Vietnam Escuela Nueva). Thậm chí có địa phương như Nghệ An, Hà Tĩnh, nhiều phụ huynh kéo đến trường kịch liệt phản đối vì cho rằng học theo VNEN, các học sinh ngồi không đúng tư thế, vẹo cột sống, giảm thị lực (?), hạn chế năng lực tiếp thu, đặc biệt là với những em trình độ yếu. Nhiều dư luận trái chiều về vấn đề này khi có người cho rằng đây là mô hình tiên tiến, rất thành công ở nhiều nơi… Mô hình này lấy học sinh làm trung tâm trong khi giáo viên chỉ là người hướng dẫn; nội dung học liên quan đến cuộc sống hàng ngày; học sinh được phân thành nhóm có mức phát triển tương đồng…

Nhưng có nhà giáo dục nào khi đưa ra chủ trương, kế hoạch gì hỏi xem, tìm hiểu xem đối tượng được nhắm đến có thích thú, có hưởng ứng hay không? Ở đây là các học sinh. Chúng ta đã lãng quên các em?

Thế nên có người nêu ý kiến: “Điều đầu tiên tôi hỏi lại con là có thích VNEN hay không, cụ thể là có thích ngồi theo nhóm, được “trao đổi” với các bạn cùng nhóm mà không bị ghi vào sổ đầu bài không? Có thích gọi bạn lớp trưởng là Chủ tịch hay không? Có thoải mái với cách dạy của thầy cô trên lớp?” (Đông Kinh – báo VHTT ngày 29/8/2016).

Nghĩa là phải lấy học sinh làm trung tâm cho mọi quyết sách liên quan đến giáo dục. Chúng ta không thể nghĩ giùm, làm hộ các em hay thậm chí tưởng tượng ra cái chương trình các em cần phải học mà không quan tâm đến phản hồi của các em.

Tâm sự thầy cô

Ấy là nói chuyện trò, sang chuyện thầy cũng đầy ắp “tâm trạng”. Ngoài những băn khoăn thường niên như chuyện học hành, phân lớp, đánh giá thì nổi cộm lên trong năm học này là chuyện dạy thêm, cụ thể là ở TP.HCM. Trong khi Thông tư 17 của Bộ Giáo dục và Quyết định 21 trước đây của Ủy ban Nhân dân thành phố cho phép thì vừa qua, UBND thành phố đã kiến nghị Bộ thay đổi Thông tư 17 nhằm cấm dạy thêm nhưng Bộ từ chối, và cho biết việc cấm hay cho phép là tùy từng địa phương. Thế nên giáo viên TP mới bức xúc. Rất nhiều giáo viên đã lên tiếng trên mạng, trên báo… Tựu trung, họ nhấn mạnh đến ba vấn đề:

Thứ nhất: Nhu cầu học thêm là có thật. Một số em học kém, mất căn bản, theo không kịp bài trên lớp cần học và làm bài tập nhiều hơn. Ngoài ra chương trình những lớp cuối cấp như lớp 9 hay lớp 12 khá nặng, các em cần học nhiều giờ ở ngoài hơn mới đủ sức đáp ứng đòi hỏi kiến thức và kỹ năng của kỳ thi tốt nghiệp trung học cơ sở và trung học phổ thông (có thể dùng để xét tuyển vào đại học).

Thứ hai: Là cuối giờ học, nhất là bậc tiểu học, học sinh thường tan trường vào lúc 16g hoặc 16g30. Nhưng giờ đó nhiều phụ huynh không thể đến đón con, họ gửi con tại trường đến 17g30 hoặc trễ hơn. Và có trường “tổ chức cho các em học tập trong thời gian này: em nào thích hoạt động thì học võ thuật, cẩu lông, aerobic…, em nào không thích hoạt động thì ngồi trong lớp, giáo viên- sẽ hướng dẫn các em ôn bài đã học trong ngày” (Trường Tiểu học Thực hành Sư phạm Phan Đình Phùng, quận 3), hay “… nhà trường tổ chức các câu lạc bộ bóng đá, bóng rổ, đàn tranh, cờ vua, rèn chữ giữ vở… cho học sinh tham gia tùy vào sở thích và năng khiếu của các em” (Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận 1).

Thứ ba: Tại sao bác sĩ được mở phòng mạch, làm thêm ngoài giờ mà giáo viên lại bị cấm dạy thêm. Mặc dù họ cũng hiểu lý do tại sao lãnh đạo thành phố muốn cấm dạy thêm – học thêm trong trường phổ thông. “… đâu đó cũng có trường hợp giáo viên ép học sinh phải học thêm với mình; hoặc có trường đã yêu cầu học sinh phải học thêm, mặc dù các em không có nhu cầu. Điều này gây bức xúc không ít cho phụ huynh, học sinh và xã hội. Tuy nhiên, đó chỉ là vài trường hợp cá biệt” (Ông Nguyễn Văn Lợi, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thực hành Sư phạm Phan Đình Phùng, Q.3, TPHCM – phát biểu tại buổi khảo sát của Ban Văn hóa – Xả hội Hội đồng Nhân dân TPHCM về tình hình dạy thêm, học thêm vào chiều 23-8). “Tôi cho rằng trước một vấn đề nên nhìn đến cái chung, đến số đông những nhà giáo tâm huyết, chứ đừng nhìn vào vài trường hợp riêng lẻ. Lệnh cấm như một sự đánh đồng tất cả giáo viên dạy thêm đều ‘không ra gì’. Vì vậy, quyết định không cho dạy thêm trong nhà trường là chưa thuyết phục, gây tổn thương, ấm ức cho đội ngũ giáo viên” (Cô Nguyễn Thị Thu Cúc – Phó Hiệu trưởng Trường Nguyễn Bỉnh Khiêm). Các nhà giáo bênh vực việc dạy thêm cho rằng hoạt động này vừa đáp ứng nhu cầu của học sinh cần được ôn tập, rèn luyện kỹ năng, vừa giúp tăng thêm thu nhập cho giáo viên. Mà thu nhập giáo viên hiện nay tròm trèm từ 3 đến 5 triệu thì làm sao kham nổi với vật giá tại những thành phố lớn, thậm chí nông thôn, chưa kể ốm đau, bất trắc trong đời sống, nói gì đến việc nâng cao trình độ chuyên môn. Và hoạt động này không chỉ nâng cao đời sống cho những giáo viên trực tiếp đứng lớp, mà còn giúp tăng thu nhập cho tất cả cán bộ, nhân viên (qua quỹ phúc lợi); giúp chi tiền thưởng trong các dịp lễ Tết.

Ngoài ra, phải thừa nhận rằng học phí ngoài giờ trong trường thường rẻ hơn so với các trung tâm bên ngoài. Họ mong rằng các cấp lãnh đạo đừng xem việc dạy thêm là một tệ nạn mà là một việc bình thường. Họ cho rằng không học thêm rất khó đậu vào đại học, và việc cấm dạy thêm trong nhà trường phổ thông sẽ làm sụt giảm chất lượng giáo dục của thành phố vì vẫn còn rất nhiều những nhà giáo đi dạy thêm là vì học trò chứ không hẳn vì miếng cơm manh áo. Về điểm này cũng có những tranh luận, khi có người nêu vấn đề “Vậy giáo dục ở Việt Nam là hàng hóa hay phúc lợi?”. Chúng ta nghĩ gì khi người dân phải bỏ tiền cho con học chính khóa rồi học thêm trong khi vẫn luôn tuyên bố đó là sự nghiệp chăm lo cho thế hệ mai sau của nhà nước?

Câu chuyện này đến nay vẫn chưa có hồi kết…

Vòng xoáy giáo dục

Không hiểu nên gọi là vòng xoay hay vòng xoáy vì mỗi năm chúng ta thi vào đại học một kiểu khác nhau, và năm nào cũng cuốn thí sinh cùng phụ huynh vào vô số chuyện dở khóc dở cười!

Cách đây một năm, chúng tôi đã nhận định về kỳ tuyển sinh đại học năm 2015 như là một “đấu trường sinh tử” với tất cả ưu khuyết điểm của nó trong bài viết “Thí nghiệm giáo dục” mà thiết nghĩ cần phải trích lại một đoạn để xem năm nay (2016) mình có tránh được vết xe đổ không?

“Mục tiêu của kỳ thi THPT quốc gia năm nay (2015) như đã nói trên là tiết kiệm được một kỳ thi nữa cho nhà nước và nhân dân. Tuy nhiên, những ngày qua người dân chỉ thấy tốn kém và đau đầu thêm: bao nhiêu em cùng cha mẹ từ quê ra thuê trọ mấy ngày ở thành phố để nộp, rút hồ sơ, xong lại chạy sang trường khác để nộp rút, tốn kém sao kể?

Nhiều cơ quan ngôn luận yêu cầu Bộ Giáo dục Đào tạo phải có một lời xin lỗi. Đêm qua, 21 tháng 8 năm 2015, Bộ trưởng Bộ GDĐT cũng đã lên tiếng thừa nhặn trách nhiệm để “một bộ phận” thí sinh và phụ huynh tất tả ngược xuôi và hứa rút kinh nghiệm tổ chức kỳ thi được tốt hơn trong những năm tới. Nhưng với những gì thực tế diễn ra, chúng tôi nghĩ Bộ GDĐT cần phải thành tâm hơn với một lời xin lỗi sâu sắc hơn chân thành hơn vì không chỉ “một bộ phận” mà có đến hàng trăm ngàn thí sinh và ngần ấy phụ huynh đã trải qua những ngày tháng kinh hoàng!

Bộ GDĐT chỉ ra nguyên nhân chính là việc thí sinh thay đổi nguyện vọng liên tục; thời gian đăng ký kéo dài 20 ngày; thí sinh có 4 nguyện vọng để đăng ký xét tuyển trong một trường… Nhưng thử hỏi vì sao các em lại làm như thế? Liệu rằng chúng ta có phải tìm lại nguyên nhân của “mọi nguyên nhân” là chính sách, là đường lối, là triết lý giáo dục” (NC – Thí nghiệm giáo dục – VHPG tháng 8-2015).

Năm nay thì sao? Nếu năm ngoái lùm xùm chuyện thay đổi nguyện vọng chọn trường, gây nên hiện tượng “rút ra nộp vào”; năm nay là chuyện trường nào cũng tuyển không đủ số sinh viên theo chỉ tiêu.

Kết thúc xét tuyển đợt 1, lần đầu tiên các trường tốp trên thiếu thí sinh trầm trọng. Bước vào đợt xét tuyển bổ sung, các trường thi nhau hạ điểm để mong tuyển đủ cả ngàn chỉ tiêu nên phát sinh nghịch lý thí sinh điểm cao vẫn trượt, thí sinh điểm thấp lại đỗ. Dường như đổi mới tuyển sinh đang ngày càng rối hơn! ông Nguyễn Đức Hinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội nhận định, đây là lần đầu tiên Đại học Y xảy ra hiện tượng này. Theo ông “Phương thức tuyển sinh năm 2015 vẫn là khả thi hơn cả(!!!); dù có một chút xáo trộn nhưng thí sinh cuối cùng vẫn chọn được ngành mình thích và các trường không lo ảo”.

Còn năm nay, các trường tốp trên đau đầu vì lọc ảo, các trường tốp dưới lo sợ vì không tuyển đủ chỉ tiêu thì các thí sinh lại phải đắn đo giữa lựa chọn trường tốp trên với rủi ro cao hơn rất nhiều và lựa chọn trường tốp dưới không được như ý muốn. Năm nay, Bộ không bắt buộc các trường quy định điểm chuẩn đợt sau phải cao hơn đợt trước khiến cho cuộc chiến giành sinh viên càng gay cấn hơn.

Trước hiện tượng này, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bùi Văn Ga cho biết: “Trước mắt các trường phải thực hiện đúng quy chế tuyển sinh, không cho phép bất kỳ thí sinh nào được rút giấy chứng nhận kết quả để tránh sự lộn xộn. Sau khi đã làm xong công tác tuyển sinh, nếu trường thấy cần thiết phải điều chỉnh một số trường hợp trong nội bộ của chính trường mình thì có thể báo cáo để Bộ xem xét”.

Có thể thấy, đợt tuyển sinh năm nay đã bộc lộ khá nhiều bất cập như tỷ lệ ảo nhiều, thí sinh đạt điểm cao vẫn trượt, trong khi tuyển sinh đầu vào các trường giảm chất lượng.

Các nhà giáo dục cho rằng việc hạ điểm sẽ mang lại nhiều hệ lụy. Thứ nhất, gây sự mất công bằng cho các thí sinh. Thứ hai, ảnh hưởng tới những trường cùng tham gia tuyển sinh chung với mình, gây rối loạn hệ thống. Việc Bộ có ý cho các trường sau này có thể điều chỉnh hồ sơ giữa các ngành trong trường cũng sẽ rất bất hợp lý. Nhiều chuyên gia phân tích nếu điểm chuẩn đợt xét tuyển bổ sung quá thấp, chênh lệch đến 2-3 điểm so với điểm chuẩn đợt 1 thì sẻ hình thành hai mặt bằng trình độ khác nhau của sinh viên trong cùng một ngành học, đồng thời ảnh hưởng đến thương hiệu và chất lượng đào tạo của trường. Đó là chưa kể tỉ lệ ảo của đợt bổ sung này rất lớn, do thí sinh được đăng ký cùng lúc ba trường. Như vậy chúng ta thấy những đổi mới tuyển sinh trong hai năm qua chưa thực sự hiệu quả, mà chỉ dừng ở chỗ vì muốn đổi mới phương thức tổ chức thi và làm theo kiểu sai đâu, sửa đó (trial and error), chứ chưa cải tiến phương thức kiểm tra, đánh giá học sinh một cách căn bản, chính xác.cau-chuyen-dau-nam-hoc

Khoảng trống sau lưng – chân trời phía trước

Trở lại vấn đề của mọi vấn đề: chúng ta thiếu hay không có một triết lý giáo dục vững vàng, một chiến lược phát triển giáo dục căn cơ, một dự án nghiêm chỉnh xuyên suốt, một hệ thống thi cử đồng bộ, thống nhất từ thấp đến cao. Chưa kể những sai lấm trong hoạch định như chúng ta cần bao nhiêu lao động cao cấp, trung cấp, sơ cấp; bao nhiêu thầy, bao nhiêu thợ… Hãy nhớ rằng vì thiếu chiến lược tổng thể nên người ta đã cho phép các trường đại học mở ra tràn lan, số lượng đầu ra thừa, chất lượng kém; dẫn đến hơn 200 nghìn cử nhân thạc sĩ hoặc phải làm những việc không đúng với chuyên môn đào tạo hoặc thất nghiệp, gây lãng phí rất lớn cho gia đình và xã hội! Đại học từ lâu đã không còn là con đường duy nhất vào đời nhưng học sinh không có những lựa chọn khác? Chúng ta đào tạo bằng những gì mình có thể làm mà không quan tâm đến nhu cầu thực sự của xã hội. Chưa kể chương trình đã lạc hậu, chú trọng nhối nhét kiến thức nhiều hơn là phát huy sáng tạo, nghiên cứu khoa học như các trường đại học trên thế giới. Khuynh hướng trọng bằng cấp, xem nhẹ thực học lây lan nhanh trong mọi tầng lớp thanh niên. Họ không chú tâm tìm tòi cái mới, chỉ giỏi sao chép, vụng về hay khéo léo, từ bài làm trong lớp đến luận văn tốt nghiệp.

Thực trạng cung lớn hơn cầu được thể hiện rất rõ qua nhu cầu tuyển sinh lần này cũng là hệ lụy của nhiều năm trước tích lũy lại. Có người đã cảm thán: “Xót xa thay, đại học bây giờ chỉ là… học đại. Tấm bằng cử nhân không còn là niềm tự hào mà đã trở thành gánh nặng vô hình đè lên suy nghĩ của những người sở hữu nó là phải được coi trọng, được trọng dụng… nhưng thực tiễn xã hội đã dội những gáo nước lạnh vào suy nghĩ ấy khiến không ít bạn trẻ rơi vào khủng hoảng (Trương Khắc Trà – Sự khác biệt đại học xưa và nay – www.giaoduc.net.vn).

Để đại học hết “học đại” cần rất nhiều nỗ lực không chỉ từ ngành giáo dục mà còn từ quyết tâm của chính quyền và toàn xã hội, và phải xem là quốc sách hay

chiến lược con người. Nói cụ thể, là phải xây dựng nền quốc học từ nền móng ban đầu trên một chiến lược tổng thể gồm dạy Người, dạy nghề, dạy chữ… từ cấp mẫu giáo cho đến sau đại học.

Về mặt tổ chức, chúng ta tự hào nền giáo dục chúng ta theo định hướng XHCN nhưng nhìn sang Thái Lan hay Malaysia, chúng ta thấy nền giáo dục của họ mới chính là hình ảnh bước đầu của CNXH khi miễn toàn bộ học phí cho học sinh đến hết bậc trung học phổ thông. Học sinh không phải đóng bất kỳ một khoản phí nào và cha mẹ không có lý do gì để không cho con em mình đi học. Họ sẽ bị trừng phạt nếu để con mình thất học!

Một xã hội có văn hóa phải bắt đầu từ giáo dục cấp thấp nhất. Từ đó xây dựng nên nền Quốc học. Nói về quốc học, cụ Phan Khôi ngày xưa khẳng khái nhìn nhận: “Sự học tức là sự tri thức, nó chuyên khuynh hướng về lý trí mà không nên xen vào một chút tình cảm… nghĩa là phải thành ý. Khi nói về cái học của một người đã vậy thì khi nói về cái học của một nước cũng vậy. Nếu nước ta quả không có quốc học thì dầu nó là một sự nhục cho mình đi nữa cũng phải chịu, không nên vì tình cảm mà nói có, cho thành ra dối mình. Dối mình là một cái hại lớn lắm, cho người cũng như cho nước. Bởi vì, nếu không mà nói có, ai nấy tin rằng có, sẽ sanh ra lòng tự phụ, mà tự phụ một cách hư ngụy, rồi không lo tu tấn nữa, nhơn đó cõi học trong nước lại càng tối tăm thêm.

Do lẽ ấy, trước khi muốn người nước mình bắt đầu từ ngày nay lập nên một nền học thuật, chúng tôi phải khai thiệt ra cho ai nấy biết cái tình hình trong cõi học nước ta từ trước ra thế nào; thấy không có thì chúng tôi phải nói không có, đó là chỗ trung hậu thành khẩn của chúng tôi, cũng như một nhà kia, ông cha nghèo thì phải khai thiệt là nghèo, không có một cục đất nào thì phải khai thiệt là không có một cục đất, hầu cho con cháu lo mà làm ăn vậy” (Phan Khôi – Luận về quốc học – Phụ nữ tân văn, Sài Gòn, s.94 ngày 6.8.1931, Đông tây, Hà Nội, s.96 ngày 12.8.1931, s.97 ngày 19.8.1931).

Nay chúng ta phải thừa nhận là nước ta vẫn chưa có nền quốc học hoàn chỉnh, đồng bộ, thống nhất và vững vàng. Triết lý giáo dục của chúng ta vẫn là một bầu trời mông lung huyền ảo, nhiều mây và thiếu những ngôi sao định hướng. Thiếu cả một khẩu hiệu để làm “motto” cho chúng ta. Đã có thời chúng ta nêu lên là “khai phóng, nhân bản và dân tộc”, vậy thì nếu chúng ta không hoặc chưa nghĩ ra một phương châm nào khác để thúc giục mình thắp sáng bầu trời mờ ảo kia trên bước đường xây dựng, kiến thiết lại nến giáo dục hay nền quốc học, với một triết lý minh định, vững vàng thì sao không dùng lại?

Đừng ngồi đó mà trăn trở:

Tôi khóc những chân trời/ không có/ người bay/ Lại khóc những người bay/không có/chân trời” (Trần Dần).

Khi chân trời còn xa phía trước mà chúng ta lại chẳng chịu bay. ■

NGUYÊN CẨN |  Văn Hoá Phật Giáo số 257

(Visited 149 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Giáo Dục, Nguyên Cẩn, Xã Hội

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *