Nguyên Phi Ỷ Lan

| 20/04/2015 | 0 Comments

PHƯỚC CẢNH

Cách đây ngót mười thế kỷ, tại làng Thổ Lỗi xứ Kinh Bắc ( nay là làng Sủi thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội ), có một thôn nữ nết na thùy mị, bố mẹ mất sớm nên phải sống với người dì ghẻ, tháng ngày tần tảo với ruộng lúa nương dâu. Một lần vua Lý Thánh Tông ngự giá qua đây, trai gái trong làng nô nức đi xem, riêng nàng vẫn phải chăm chỉ ra đồng, nép mình ở khóm cỏ lan bên vệ đường trông theo xa giá mà cất tiếng hát. Tiếng ca trong trẻo, mượt mà ấy đã khiến đức vua phải dừng kiệu lắng nghe, rồi …sắm xe song mã rước nàng về cung …

Nguyen-Phi-Y-Lan

Cô thôn nữ ấy về sau trở thành Nguyên phi Ỷ Lan, người đã từng thay Lý Thánh Tông nhiếp chính, khi vua bận xuất binh dẹp loạn Chiêm Thành ở tận phương Nam. Và chính bà đã sinh ra cho đất nước một vị minh quân lãnh đạo thiên tài, vua Lý Nhân Tông, mà về sau Đại Việt sử ký toàn thư ca ngợi là “ Lý triều chí thịnh chúa”.

Tại phường Suối Hoa, thành phố Bắc Ninh hiện có một con đường dài khoảng hơn 1km nối liền phố Ngô Gia Tự và Lý Thái Tổ, được mang tên Ỷ Lan ; và con phố này cũng chỉ mới được thành lập chừng dăm bảy năm nay, kể từ khi Bắc Ninh tách tỉnh. Ngay trên quê hương của bà, mãi cuối năm 2005, phố Ỷ Lan mới được thành lập theo quyết định của UBND thành phố Hà Nội.

Hiện người dân lưu vực sông Hồng còn truyền tụng rất nhiều giai thoại về Nguyên phi Ỷ Lan. Những giai thoại này, đến năm Cảnh Hưng thứ 20 ( 1759 ) thời nhà Lê, đã được Thị Nội cung tần Trương Thị Ngọc. Trong sưu tập và ghi lại thành truyện “ Lý triều đệ tam Hoàng thái hậu cổ lục thần tích quốc ngữ diễn ca”.

Hầu hết các bộ chính sử nước ta khi nhắc đến Nguyên phi Ỷ Lan đều dành những lời trân trọng để ca ngợi đức hạnh và tài kinh bang tế thế của bà. Vào năm Quý Mùi (1103), chính bà đã xuất hiện trong kho nội phủ để được những người con gái nhà nghèo bị bán làm con ở, đem về gả cho những người đàn ông góa vợ. Dân gian quen gọi đền thờ của bà là Bà Tấm, vì cuộc đời thôn nữ hiền thục này từ tấm bé cũng gặp lắm gian truân như cô Tấm trong truyện cổ tích. Và goị bà là Quan Âm Nữ, tức con gái Bồ Tát Quan Âm, vì bà luôn quan tâm chăm sóc cuộc sống cơ cực của dân nghèo và thường ra tay tế độ những mảnh đời bất hạnh. Bà cũng hằng chuyên tâm nghiền ngẫm nghĩa lý kinh sách thánh hiền và ưu tư thế cuộc.

Có lần vua Lý Thánh Tông hỏi về kế sách trị nước, Ỷ Lan không ngần ngại tâu : “Muốn dân giàu nước mạnh, điều hệ trọng là biết nghe lời can gián của bậc trung thần, Lời nói ngay khó nghe nhưng có lợi cho quốc sự ; thuốc đằng khó uống nhưng chữa được bệnh. Phải xem quyền lực là điều đáng sợ, vì quyền lực và danh vọng thường làm thay đổi con người. Tự mình tu đức để giáo hóa dân thì sâu hơn mệnh lệnh; dân bắt chước người trên thì còn nhanh hơn pháp luật. Nước muốn mạnh, Hoàng đế phải nhân từ với muôn dân. Phàm muốn xoay cái thế của thiên hạ, chính là ở tại lòng nhân chứ không phải bạo lực. Hội đủ những điều kiện như thế, nước Đại Việt sẽ vô địch”.

Sau khi Lý Thánh Tông qua đời, triều đình muôn vàn rối ren, vua Lý Nhân Tông còn quá nhỏ, được sự phò tá của Lý Thường Kiệt, Nguyên phi Ỷ Lan đã buông màn nhiếp chính để thực hiện bằng được tâm nguyện đó. Đặc biệt, bà rất quan tâm đến sự phát triển của nền Phật học nước nhà. Ngoài việc tôn tạo cảnh già lam, Ỷ Lan còn nhiều lần thỉnh Quốc sư Thông Biện vào triều để tham vấn về giáo lý, về lịch sử truyền thừa cũng như sự phát triển các tông phái của Phật giáo Việt Nam lúc bấy giờ.

Bà mất ngày 25/7 năm Đinh Dậu, nhằm niên hiệu Hội Tường Đại Thánh thứ 8 (1117), hưởng thọ khoảng 70 tuổi. Và bài kệ ngộ đạo “Sắc không” rất nổi tiếng của bà hiện còn được sách Thiền Uyển tập anh ghi lại.

Cùng với Bà Trưng, Bà Triệu, Nguyên phi Ỷ Lan được xếp vào hàng những trang liệt nữ tài danh của dân tộc. Bà từng gắn bó cả cuộc đời và hết lòng vun đắp cho sự phồn vinh của mảnh đất Thăng Long.■

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 14

(Visited 432 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Nhân Vật, Phước Cảnh

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *