Hạnh phúc

| 25/06/2013 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 34 | Tỷ kheo THÍCH CHƠN THIỆN

Độc lập, Tự do, Hạnh phúc” là những khái niệm gắn liền với quốc hiệu của nước ta hiện nay. Đây cũng là những khái niệm căn bản thuộc nhân quyền. Hòa thượng Thích Chơn Thiện đã có bài viết về vấn đề này với cái nhìn mới so với cách hiểu thông thường về các khái niệm trên. VHPG trích phần nói về “hạnh phúc” để giới thiệu với độc giả.

Hạnh phúc

Hạnh phúc là mục tiêu của đời sống con người. Mọi người đều có khát vọng tìm cầu hạnh phúc. Con người sinh ra là để hạnh phúc, mà không phải để phiền muộn khổ đau. Là chủ thể của văn hóa, giáo dục, nên con người hẳn là xây dựng nền văn hóa, giáo dục vì khát vọng hạnh phúc. Nói khác đi, tiêu chuẩn của các giá trị phải là hạnh phúc, và linh hồn của văn hóa, giáo dục phải là tính chất nhân văn, dân chủ (bình an, tình người, hạnh phúc của cá nhân và tập thể).

Thế nên, từ ngữ hạnh phúc thiêng liêng gắn liền với quốc hiệu là một sự biểu hiện tính nhân văn, dân chủ cao cả nhất.

Về kinh nghiệm hạnh phúc ở đời, nhiều nhà tư tưởng, văn hóa lớn của nhân loại từng xem hạnh phúc là đạo đức, là lẽ thiện.

Tiêu biểu như quan điểm về hạnh phúc của Aristote (Aristotle), một đại triết gia Hy Lạp thế kỷ thứ IV trước kỷ nguyên Tây lịch, mà Will Durant đã viết trong tác phẩm Câu chuyện triết lý (The Story of Philosophy) của ông ta rằng:

“Aristote chấp nhận một cách thẳng thắn rằng mục đích trực tiếp của cuộc đời không phải là cái hay, cái đẹp, mà chính là hạnh phúc. Aristote nói rằng người ta tìm kiếm tiền tài, danh vọng, khoái lạc vì người ta tưởng rằng những thứ đó đem đến hạnh phúc. Tuy nhiên cần phải biết hạnh phúc thật sự là gì và con đường nào đưa đến hạnh phúc. Aristote trả lời câu hỏi này bằng cách tìm những đặc điểm phân biệt loài người và những loài vật khác. Ông cho rằng hạnh phúc là sự phát triển hoàn toàn đầy đủ các đức tính của con người…Điều kiện của hạnh phúc do đó là sự phát triển khả năng suy luận. Đạo đưc tùy thuộc vào sự suy luận chính xác, sự kiểm soát tinh thần, sự quân bình lòng ham muốn…Con đường đi đến mục đích đó là ý niệm trung dung”.

(Bản dịch: Trí Hải, Bửu Đích, 1971, tr.91-92)

Với Phật giáo Đức Phật dạy: “Ta chỉ nói khổ và con đường diệt khổ”. Điều này nói rõ giáo lý nhà Phật tập chú vào việc vượt thoát khổ đau, và đi vào hạnh phúc trong từng bước đi. Như thế, Phật giáo là một con đường, một nếp sống đạo đức rất nhân văn, rất thiết thực, và rất trí tuệ. Như thế, văn hóa Phật giáo là cốt lõi của nền văn hóa, giáo dục dân chủ nhân văn.

Hạnh phúc biểu hiện ở đời thì qua cảm xúc, cảm nhận và có điều kiện: đó là cảm xúc, cảm nhận qua các quan năng mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý tưởng (tư tưởng). Khi các quan năng tiếp xúc với các đối tượng sắc tướng, âm thanh, hương, vị, xúc chạm, và các ý niệm, ảnh tượng. Vì cảm nhận hạnh phúc là có điều kiện nên thường thay đổi, biến đổi, tan rã, và để lại đằng sau một cảm xúc mới với tần số rung động yếu hơn, khó chịu, và ngậm ngùi khổ đau. Do vậy, cảm nhận hạnh phúc thường kéo theo cảm nhận khổ đau khiến các cá nhân ngỡ rằng hạnh phúc vắng mặt.

Hạnh phúc tuyệt đối là cảm nhận thoát khỏi điều kiện (cause, condition); nó có mặt trong trí tuệ giải phóng (trí tuệ cảm nhận). Nơi nào, lúc nào trí tuệ này có mặt, thì hạnh phúc có mặt. Nếu trí tuệ thường có mặt, thì toàn cõi hiện hữu là toàn cảnh giới hạnh phúc. Nó ở ngoài dục vọng, và ngoài các ý niệm hiện hữu.

Hạnh phúc tương đối thì tùy thuộc vào cảm xúc của chủ thể; mỗi người đón nhận theo cách thế và điều kiện riêng của mình (“nhà giàu đứt tay ăn mày đổ ruột”) nên rất khó có cơ sở để trao đổi, thảo luận. Thế nên, không ai, không một quốc gia nào thật sự có thẩm quyền đặt ra các tiêu chuẩn hạnh phúc, tiêu chuẩn nhân văn, hay tiêu chuẩn dân chủ (bởi hạnh phúc biểu hiện tính dân chủ, nhân văn rõ ràng và cao nhất). Do vậy, qua sự khảo sát lịch sử, văn hóa cận đại và hiện đại của Trung Quốc và Việt Nam, Giáo sư Tiến sĩ Luật Jean Luc Pérez, trên trang web của CRN, đã nhận định:

“Trung Quốc và Việt Nam không phải nhận bài học nào về dân chủ”

(“La Chine et le Vietnam n’ont pas de lecon à recevoir sur la Démocratie”

(Trích Người Đại Biểu Nhân Dân số 1130, 22-4-2007)

(Visited 140 times, 1 visits today)

Tags: ,

Category: Cuộc sống, Thích Chơn Thiện

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *