Gánh Hàng Rong Thời Toàn Cầu Hóa

| 09/04/2013 | 0 Comments

NGUYÊN CẨN| Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 28

Lời người viết: Khi đất nước đã hội nhập WTO, sân chơi mới mở ra, thị trường sẽ đầy ắp hàng hóa sản xuất trong nước và nhập khẩu kèm theo những phương thức bán buôn trên mạng, những dịch vụ được tối ưu hóa, tiện nghi nhất cho người mua, chúng ta có còn thấy những gánh hàng rong trên những hang cùng ngõ hẻm, còn có được nghe tiếng rao hàng thân quen hôm sớm?

Gánh hàng rongTin tức gần đây về thị trường bán lẻ khiến ta không khỏi suy nghĩ về số phận của họ khi Saigon Coop chuẩn bị khai trương hàng loạt siêu thị, ít nhất là 10, cùng hợp tác với Satra (Tổng Công ty Thượng mại Sài Gòn), rồi G7 với hệ thống 10.000 cửa hàng khắp cả nước, chưa kể Vinamikl với hệ thống V – mart, ngoài ra còn phải kể đến những tập đoàn siêu thị hùng mạnh của nước ngoài đang ồ ạt đầu tư như Métro, Big C, Lotus…

Nhờ vào công nghệ thông tin, e – commerce đã bắt đầu được sử dụng. Một số nhà sách lớn và các cửa hàng kim khí điện máy đã rao hàng trên mạng. Chúng ta có thể ngồi ở nhà mà mua sách hay đồ điện tử, máy tính mà không cần phải đi đâu.

Đấy là phía khách quan, còn phía chủ quan thì sao? Đã có một vài quyết định ở một số địa phương về cấm bán hàng rong, bán dạo, quà vặt… từ việc cấm bán trước cổng trường cho đến cấm bán dạo trên phố. Có hữu hiệu chăng khi ta ra lệnh cấm và thực thi những biện pháp trật tự vỉa hè là giải quyết được?

Toàn cầu hóa và gánh hàng rong

Những con số GDP tăng trên 8% năm trên phạm vi cả nước hay 11, 12% ở một địa phương nào đó nói lên điều gì? Những con số ấy có phản ánh mức sống ngày càng được nâng cao của người dân không? Chúng ta cần nhớ rằng, tăng GDP có thể bao gồm tăng công ăn việc làm, tăng tổng thu nhập quốc dân… nhưng không có nghĩa là tăng thu nhập đồng đều cho toàn dân nếu GDP không được phân phối một cách công bằng và những phúc lợi công cộng như y tế, giáo dục, đường sá, môi trường, an sinh xã hội, không được nâng cao.

Hơn nữa, toàn cầu hóa cũng đem đến sự gia tăng phân hóa giàu nghèo. Theo Ngô Vĩnh Long, thì “ngay ở Mỹ, châu Âu và Nhật, 20% những hộ gia đình giàu nhất đã thu nhập gấp 15 đến 25 lần những hộ gia đình nghèo nhất. Ở Trung Quốc, tốc độ phân hóa giàu nghèo tăng rất nhanh. Đầu năm 1997, chỉ sau mười mấy năm mở cửa mà 20% những hộ gia đình giàu nhất đã chiếm 56% tài sản cả nước trong khi 20% hộ nghèo chỉ chiếm 4%. Ở Thái Lan, con số cũng gần như vậy. Còn ở Việt Nam, theo tài liệu của IMF và World Bank thì 20% số hộ gia đình giàu nhất đã chiếm 43% tài sản trong nước”. Không biết con số này có đúng không nhưng chắc cũng không xa sự thật, nhất là khi có một số người giàu lên nhanh chóng qua cổ phần hóa, bán chứng khoán… Một con số thống kê chỉ số phát triển con người (HDI – Human Development Index) gồm ba tiêu chuẩn giáo dục, lợi tức và tuổi thọ công bố bởi Chương trình Phát triển kinh tế Liên Hiệp Quốc (The United Nations’ Economic Development Program: Human Dvelopment Report) xếp Việt Nam vào hạng 122, sau Thái Lan (59), Malaysia (60) Indonesia (96), Philippines (98). Việc xóa đói giảm nghèo được các cấp chính quyền kêu gọi và hô hào nhưng hiệu quả dường như chưa cao, phần lớn nhờ vào nỗ lực chung của cả cộng đồng đi theo sự tăng trưởng kinh tế với những cơ hội việc làm mang tính chất tự phát, thiếu kế hoạch.

Khi thu nhập nâng cao, sẽ chẳng còn ai chịu dãi dầu hôm sớm để gánh hàng rong đi bán dù còn đó những người mua vẫn muốn có người phục vụ tận nơi ở cửa của mình.

Gánh hàng rong: giải quyết từ đâu?

Hiển nhiên không thể chỉ là cấm đoán và dẹp lòng lề đường vì ở tầm vĩ mô điều đó có thể thực hiện nhưng chỉ là giải pháp khiên cưỡng, thiếu thuyết phục, nhất là khi chúng ta luôn tự hào là “Chính phủ của người nghèo”. Đây là vấn đề của thời gian vì về mặt lịch sử gánh hàng rong đã là một phần không thể tách rời trong quá trình phân phối hàng hóa đến tận tay người tiêu dùng. Đấy là hình thức ban đầu của phương thức “door – to – door service”. Chúng ta phải cảm ơn tô mì gõ, chén tàu hũ, những tờ báo bán dạo vì nó đã giúp ta giải quyết những nhu cầu hàng ngày và tiết kiệm thời gian hay công sức cho ta, chưa kể đến giá cả vào loại bình dân nhất. Ở đây không đề cập đến vấn đề chất lượng hay vệ sinh, vì nó không thuộc phạm vi bài viết này. Cũng về phương diện lịch sử, nó là một trong những cách chuyển giao thông tin, liên lạc kín đáo của những người hoạt động cách mạng ngày xưa. Nên hãy để cho lịch sử tự khép lại những gì cần phải thay đổi. Ta nên nghĩ đến sau lưng gánh hàng rong ấy là những gia đình đang chờ đợi cơm áo, là những đứa trẻ đang còn ăn học, là cả tương lai trải dài trước mặt chúng. Người ta cho rằng để giải quyết tốt quá trình phân hóa giàu nghèo chỉ có thể qua các con đường: tự do hóa thương mại, tự do tài chính và tư nhân hóa. Trong các phương án đó thì tự do hàng hóa thương mại bao gồm cả việc san sẻ những điều kiện và cơ hội giáo dục cho mọi người vì trong khi phát triển, những kẻ có tri thức bao giờ cũng nằm ở giai tầng có thu nhập cao. Cũng theo Ngô Vĩnh Long thì “giáo dục là một trong những việc làm có hiệu năng nhất để xóa đói giảm nghèo”. Những đứa trẻ có bố mẹ là những người bán hàng rong chắc chắn phải mơ đến và vươn tới ước vọng thoát cảnh nghèo đói của chúng thông qua con đường giáo dục, tích lũy tri thức.

Cái vòng luẩn quẩn đói nghèo và dốt nát sẽ mãi mãi bám theo thân phận của họ nếu những người lãnh đạo thiếu tầm nhìn và những chương trình hành động cụ thể hữu hiệu. Chúng ta sẽ không khỏi giật mình khi cứ đòi dẹp những gánh hàng rong trong khi đầu tư quá ít cho giáo dục, chỉ vào khoảng 14 hay 15% tổng chi ngân sách, chưa kể tệ nạn mua bán bằng cấp, chưa kể chất lượng đào tạo không cao. Chúng ta không khỏi giật mình khi biết tỷ lệ trẻ bỏ học ở đồng bằng sông Cửu Long, một vùng đất trù phú của Tổ quốc, tỷ lệ trẻ “ngồi nhầm lớp” ở khắp nơi, chúng ta sẽ còn giật mình nhiều thứ nữa nếu như không biết bắt đầu chống đói nghèo từ đâu. Hãy cho người ta cần câu chứ đừng cho con cá – ai chẳng biết điều ấy nhưng chúng ta chỉ muốn cho cá và đòi dẹp cần câu, dẹp hàng rong, xe thồ xe ôm chỉ làm tăng bất bình đẳng, làm tăng tỷ lệ gái lấy chồng Đài Loan hay làm những nghề không cần đào tạo nhiều như massage, hớt tóc…, làm tăng lực lượng cửu vạn biên giới  chở hàng lậu! Hãy nghĩ cho rốt ráo về khởi điểm và “background” của cả nền kinh tế, cả lịch sử bản thân chúng ta. Đã có bao nhiêu quan chức hôm nay được ngồi xe hơi ngay từ khi chào đời? Chúng ta cũng đi lên từ gánh hàng rong tảo tần của mẹ, từ quốc xe thồ còm cõi của cha, thế nên hãy tôn trọng lịch sử và hãy cố gắng thay đổi nó bằng con đường giáo dục, hiện đại hóa. Có như thế, mới kéo gần lại hố ngăn cách giàu nghèo, và phát triển an sinh xã hội. Ngay  ở những nước gần chúng ta, GDP gấp nhiều lần chúng ta như Singapore, Thái Lan và cả Hàn Quốc vẫn còn những xe mì, xe hủ tíu ở những khu dành riêng cho họ. Hãy nhớ điều mà cách đây gần 30 năm, Tiến sĩ Nguyễn Đình Ngọc – một con người cách mạng chân chính, trong một lần nói chuyện với giảng viên, sinh viên Trường Đại học Tổng hợp TP.HCM đã nói: “Xưa trong kháng chiến chúng ta đi bộ nên thấy người nằm vỉa hè mà cảm động nay hòa bình lập lại, ngồi trong xe hơi của mình chỉ thấy xe của người khác chạy kế bên hình như bóng hơn xe mình (!)”.

Kinh tế phát triển theo quy luật, dân phải giàu thì nước mới mạnh. Muốn dân giàu, và mức sống không quá chênh lệch thì phải thực hiện bằng được những điều đã bàn trên; nếu không thì  mục tiêu “xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” chỉ thuần túy là khẩu hiệu, và gánh hàng rong vẫn cứ mãi là biểu tượng của một thời dù đáng quên hay đáng nhớ.

NGUYÊN CẨN| Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 28

(Visited 132 times, 1 visits today)

Tags: ,

Category: Nguyên Cẩn, Tản mạn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *