Ngồi nhìn mây trắng mọc

| 03/05/2014 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 31 |  NHẬT CHIÊU

ngoi-nhin-may-trang-moc

Mây trắng bay hoài trong thơ Tố Như. Đã bao lần nhà thơ ngồi nhìn mây trắng “đối bạch vân”?

Đã bao lần đáy mắt mây bay nhìn thế sự (nhãn để phù vân khan thế sự).

Đã bao lần gõ kiến ca hoài trước bạch vân?

Đã bao lần say, nhìn đời như mây nổi đáng thương? (Thế sự phù vân chân khả ai)

Mây trắng là gì?

Đó có thể là hương, một cội nguồn xa xôi diệu vợi.

Đó có thể là giấc mộng muôn đời.

Đó có thể là cái hư ảo, cái không thể đuổi bắt.

Hay đó chỉ đơn sơ là cái đẹp.

Khi Tố Như nhìn mây trắng mọc, ông đưa thơ ca vào một cuộc chơi. Dưới mây trắng, tất cả đều xao động. Tất cả đều nở rộ như hoa đang nở. Tất cả đều rơi rụng như lá rụng rời. Đó là câu chuyện trước mắt. Và thơ ca đùa chơi với những điều ấy. Vì thơ ca trong sáng như gương.

Và trái tim cũng đùa chơi với những điều ấy. Mà trái tim thì trong sáng như gương.

Điều đó làm nên Thanh Hiên Thi Tập. Trong ấy, ta nghe được những lời ca này:

Thiên lý bạch vân sinh kỷ tịch

Nhất song minh nguyệt thưởng cầm thư

Diệp lạc hoa khai nhãn tiền sự

Từ thời tâm kính tự như như.

Những lời kỳ diệu ấy mà có thể chuyển ngữ ư? Thì thôi, với một chút tự do, ta sẽ chuyển vào tiếng Việt như thế này:

Giường chiếu ta ngồi mây trắng mọc

Sách đàn bên cửa bóng trăng soi

Trước mắt mình hoa nở lá rơi

Mà gương tâm ấy tứ thời như như.

Trước hết, mây trắng sinh từ đâu vậy? Quanh ghế và chiếu ta ngồi, tại sao mây trắng ngàn dặm lại sinh ra, lại mọc?

Hay ta mọc lên từ mây trắng?

Câu thơ ấy của Tố Như có thể vẽ thành một bức tranh siêu thực:

Người ngồi trong mây trắng.

Tố Như thường nhìn đời qua mây trắng. Nói cách khác: thế sự hóa thành mây trắng trong đáy mắt của Tố Như.

Thì cũng như nói: trong đáy mắt của thơ, thế sự hóa thành mây trắng.

Như thế sự chỉ hóa thành cái mà nó vẫn là. Mây trắng là nó. Thế thôi.

Cũng là mây trắng trong mắt thi Phật Vương Duy:

Hành đáo thủy cùng xứ.

Tọa khan vân khởi thì.

(Đi đến cùng suối nước

Ngồi nhìn mây trắng lên).

Mây trắng Vương Duy mọc lên từ suối nước chăng?

Thủy cùng là nơi nào?

Dường như, đối với Nguyễn Du, nước cùng với mây là hai cái vô tận trên đời. Trong bài “Giang đầu tản bộ”, Tố Như viết: Bạch vân lưu thủy đồng vô tận (Mây trắng nước trôi đều vô tận)

Ở nơi nước đi đến cùng, nó sẽ thành mây, thành vô tận. Cùng tận cũng là vô tận vậy.

Thơ ca đi đến tận cùng sẽ hóa thành mây trắng vô ngôn. Chính vì thế Vương Duy ngồi nhìn mây trắng khởi lên. Chính vì thế Nguyễn Du nhìn mây trắng mọc dậy. Nhưng Nguyễn Du nhìn mây mọc dậy ngay từ trên chiếc chiếu mình ngồi, nhìn mây trong những sự vật bình thường nhất: cái ghế (kỷ) và manh chiếu (tịch).

Nhờ mây trắng thơ ca, đàn và sách cũng thế, dường như có ánh sáng tiêng và trở nên ảo diệu như trăng.

Nhà thơ haiku Nhật Issa cũng bắt gặp mây trắng, vào một buổi sáng, mùa Hạ. Lúc ấy, ông đang nhìn một bầy kiến đang di động thành một hàng dày đặc. Ông hiếu kỳ đi tìm xuất phát điểm. Thì thấy rằng nó xa hơn cả hàng giậu. Vậy là từ đâu? Tưởng tượng thơ ca của Issa là như thế này:

Từ mây trắng ư?

Một đàn kiến ấy

Xuống đây từ từ?

(Ari no michi

Kumo no mine yori

Tsuzukiken).

Kiến từ chỗ mây đi xuống hay mây từ chỗ kiến đi lên. Ai ngoài Issa có thể đặt mây trên trời và kiến dưới đất lẫn vào nhau như vậy.

Mây vẫn là mây và kiến vẫn là kiến nhưng có gì là cao, có gì là thấp?

Nhà thơ Issa đang ngồi nhìn đàn kiến đi hay đang ngồi nhìn mây trắng mọc?

Vương Duy đi đến tận cùng một suối nước để nhìn mây trắng lên. Nguyễn Du ngồi nhìn mây trắng mọc lên trên chiếu. Issa qua hết một đàn kiến để nhìn mây trắng bay. Đó là cái nhìn của thơ ca. Không nhìn vào sự kiện mà nhìn vào điều huyền bí.

Như lời nhà bác học Albert Einstein: “Cái điều đẹp nhất đời mà ta có thể trải nghiệm là điều huyền bí. Ai xa lạ với cảm xúc ấy, không còn biết lặng người ngạc nhiên hay đắm mình kinh thán thì cầm bằng như đã chết”.

(The most beautiful thing we can experience is the mysterious. He to whom this emotion is a stranger, who can no longer pause to wonder and stand rapt in awe, is as good as dead).

Mây trắng là huyền bí. Cả suối nước, manh chiếu, con kiến cũng là huyền bí. Cuộc đời huyền bí. Thơ ca cũng thế.

Và hoa nở lá rơi trước mắt. Đó là huyền bí. Nó làm ta xao xuyến.

Nhưng ta biết nó là như vậy. Không thể khác.

Hoa lá và cả cuộc đời này đều hành qua trái tim ta bốn mùa. Như thế trái tim là một tấm gương.

Và nó là như thế. Cho dù “bốn mùa như gió, bốn mùa như mây”, trái tim vẫn thế.

Trái tim chơi trò chơi của gương, bốn mùa, không bao giờ biết đến già nua.

Không phải ta ngừng chơi vì già, ta già vì đã ngừng chơi”.

(We don’t stop playing because we grow old, grow old because we stop playing).

Đó là lời của G.B. Shaw.

Mây trắng lúc nào cũng chơi. Nhìn mây trắng chơi cũng là chơi. Nguyễn Du, Vương Duy, Issa đang chơi đùa với mây trắng, với hư vô.

Thơ Vương Duy có câu:

Bạch vân hồi vọng hợp

Thanh ái nhập khan vô.

Có thể chuyển vào tiếng Việt thế này:

Mây trắng quay nhìn tụ hợp

Khí xanh vào thấy hư vô.

Những nhà thơ ấy lẫn vào mây trắng và khí trời xanh trên con đường thơ ca.

Mây vẫn thế

Sớm chiều vẫn biến đổi theo lãng đãng bóng mây trôi.

Như một câu thơ của Tố Như:

Du du vân ảnh biến thần tịch.

NHẬT CHIÊU

(Visited 314 times, 1 visits today)

Tags: , , , ,

Category: Nhật Chiêu, Tản mạn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *