Phật pháp, đôi điều trăn trở

| 07/07/2015 | 0 Comments

Võ Văn LânPhat-phap-doi-dieu-tran-tro

Những năm gần đây Phật tử Việt Nam nói chung đều hết sức vui mừng, phấn khởi trước việc chùa chiền ngày càng được trùng tu, xây dựng lớn, nhỏ ở khắp nơi; có nơi thật quy mô đồ sộ và người đi chùa ngày càng đông. Trước xu thế cuộc sống ngày càng có chiều hướng đặt nặng vào vật chất, mà hệ quả là tạo nhiều sức ép gây bức xúc, khổ đau, việc con người biết hướng về đời sống tâm linh là điều đáng mừng! Nhưng bên cạnh đó một số vụ việc, hiện tượng mà dư luận cũng như báo chí đã phản ảnh (VHPG số 78) về hình ảnh của người Phật tử, tạo sự ngộ nhận đáng tiếc, đạo Phật-đạo giác ngộ giải thoát-trở thành mê tín dị đoan. Bên cạnh đó diễn ra hiện trạng tuy không rầm rộ nhưng bền bỉ, có những tổ chức sử dụng nhiều biện pháp tinh vi, kể cả dùng tiền bạc vật chất để mua chuộc, lôi kéo Phật tử bỏ đạo, tạo bất ổn trong sinh hoạt văn hóa tâm linh, ảnh hưởng đến mạng mạch Phật pháp. Người quan tâm đến Đạo pháp làm sao không khỏi băn khoăn suy nghĩ! Tin tưởng vào đường lối lãnh đạo sáng suốt của Giáo hội, người viết xin được nêu lên đôi điều trăn trở của một số bạn bè, đồng thời bày tỏ đôi ý kiến về việc tu học của người Phật tử tại gia!

Theo nhận định của một số người mà báo giới cũng đã đề cập, bức tranh khá phổ biến về tình hình tu học của người Phật tử hiện nay là nặng hình thức, mang tính phong trào, có lượng mà ít chất. Theo đó thì người đi chùa những năm gần đây hầu hết là ông già bà lão đển chùa để tìm chỗ nương tựa khi tuổi xế chiều. Còn lại là đàn bà, phụ nữ đến chùa để cầu an, cầu siêu, xin lộc, sám bái, nhương sao giải hạn. Giới thanh thiếu niên, nhất là đội ngũ trí thức, người có học, ít đến chùa. Người đến chùa để thực sự tu tập, vận dụng giáo lý Phật vào cuộc sống lại còn hiếm hoi hơn nữa! Vụ việc, hiện tượng thì nhiều, chỉ nêu lên vài hình ảnh tiêu biểu. Ngôi chùa nơi tôi ở mấy năm trước chỉ vào những ngày lễ lớn Phật đản, Vu lan hay Tết cổ truyền mới có vài chục Phật tử đến lễ bái, cúng dường; ngoài ra ít ai lui tới, trừ mấy vị trong Ban Hộ tự. Nhưng mấy năm lại đây, từ khi có thầy trụ trì, người đi chùa ngày càng đông; nhất là vào dịp Tết, người người đến chùa xin lộc. Cô em tôi là một trong số đó, đi chùa đều đặn. Không hiểu sao Tết năm nay không thấy cô ấy đi chùa.

Thấy lạ, tôi gạn hỏi, cô bảo “Năm trước em xin được cái lộc tốt biết mấy, chính thầy cũng mừng cho em. Nhưng không hiểu sao, năm rồi em gặp toàn chuyện xui xẻo, cháu bị tai nạn rồi cuối năm bị giựt hụi, mất biết bao tiền của!”. Tôi thật sự sửng sốt, người trẻ lại có học như cô, đi chùa bốn, năm năm rồi, lại có thể nhận thức như thế!

Một người bạn là cán bộ ngành giáo dục nay đã về hưu, có cảm tình với Phật giáo, thỉnh thoảng đọc sách báo hay trong sáng tác thơ văn, giao tiếp thường sử dụng các thuật ngữ Phật giáo như vô thường, vô ngã, tâm, chân như…Mồng một Tết năm rồi đến thăm tôi, vừa vào đến nhà, anh đã vội khoe: “Năm mới, tôi đi chùa, được cái lộc tốt quá!”. Vừa nói anh vừa rút trong túi ra, đưa tôi xem một mảnh giấy nhỏ, tôi đọc được trong đó hai câu thơ. Ra về anh xếp cẩn thận cho vào ví và nói năm nay chắc chắn sẽ gặp vận may (được Phật phù hộ!). Tôi lấy làm mừng vì nhiều lần rủ anh đi chùa, lúc nào anh cũng tìm cách từ chối “Thôi, chỉ tu tâm cũng đủ!”. Thấy thế, tôi hỏi đùa anh: “Nhiều người cũng nói như anh, rằng họ chỉ tu tâm, không hiểu anh có biết họ tu tâm là tu như thế nào?”. Anh không trả lời trực tiếp câu hỏi mà chỉ nói: “Chùa chiền bây giờ cũng lắm chuyện, xây chùa, tạc tượng, đúc chuông…tu chi bằng tu nhà, ăn hiền ở lành cũng đủ rồi!”.

Một nhóm bạn nước ngoài gởi về một số tiền, nhờ một người bạn tổ chức cầu an cho bạn bè. Anh đến nhờ thầy trụ trì và được thầy gợi ý nên thêm một số người. Thầy bảo “cầu an càng nhiều càng tốt”. Anh ghi bổ sung tên một người bạn. Anh này tỏ ra phấn khởi và tham gia một cách tích cực, nhưng khi đọc văn sớ, không nghe tên anh. Anh đứng lên bỏ về ngay. Anh bạn tôi giải thích thế nào cũng không được! Một người khác, tuy không thờ Phật nhưng thờ ông bà lâu đời, thỉnh thoảng có đi chùa trong những dịp lễ Tết. Được tin anh làm nhà mới, tôi đến thăm. Nhà chưa hoàn chỉnh nhưng đã thấy treo chiếc thánh giá ngay phòng khách. Thấy tôi tỏ vẻ ngạc nhiên, anh giải thích do đứa con bỏ tiền làm nên phải theo nó. Tôi mới vỡ lẽ…đứa con trai anh ra trường chưa có việc làm ổn định mà nay đã có tiền làm nhà mới.

Lại có chị đi chùa đã hai ba mươi năm, tham gia hai, ba đạo tràng tu Bát quan trai. Thế mà hễ nghe đâu có “thầy hay” là bảo chồng chở đến. Đến đỗi khi bị bệnh nặng nằm bệnh viện cũng mời “thầy” đến cứu! Chị bảo, bất kể hiện tại có ra sao không quan trọng, một mực chỉ cầu chết được vãng sanh về Cực lạc! Không hiểu chị có biết Tây phương Cực lạc ở đâu, và nếu không có lạc nho nhỏ từng ngày từng giờ thì làm gì có lạc lớn (cực lạc). Phật dạy Tây phương Cực lạc có phải cõi nào khác ngoài tâm này. Vì vậy muốn có an vui hạnh phúc, ta phải an trú ngay bây giờ và tại đây!

Câu chuyện còn dài dài, chừng đó cũng đủ làm không ít người đi đến nhận định đạo Phật, đạo giải thoát giác ngộ, nay bị biến thành tín ngưỡng mê tín dị đoan. Người ưu tư đến đạo pháp không khỏi băn khoăn về tình trạng tu học người Phật tử tại gia và trăn trở về mạng mạch Phật pháp. Vì từ đó có người đi đến kết luận “thôi chỉ tu tâm, ăn hiền ở lành cũng đủ”. Nhưng vấn đề đặt ra là ai cũng nói đến tâm, trong đạo Phật phải hiểu tâm là gì và tâm ở đâu, thế nào là lành, thế nào là dữ? Vô thường, vô ngã, nhân quả….đó là những từ ai cũng có thế nói nhưng nếu không tinh tấn tu học, suy xét quán chiếu-văn, tư, tu không được thầy hướng dẫn, có bạn cùng học cùng tu thì hiểu đúng đắn theo tinh thần giáo lý đạo Phật, thật không phải dễ. Và hiểu thấu đáo, thì làm sao hành đúng được! Đúng là tu chùa, tu nhà, tu chợ đều tốt cả, miễn có tu. Còn nói thế để tránh né không tu thì tất sẽ khổ dài dài, cầu nguyện đến mấy Phật cũng không cứu được!

Thời đại công nghiệm xe cộ, điện thoại…chỉ là phương tiện tiện lợi, ai chẳng dùng. Vả lại, không xây chùa, tạc tượng, đúc chuông lấy đâu chỗ tu học, chiêm bái. Nếu trước đây tiền nhân không xây dựng chùa tháp, giờ đây kẻ hậu sinh, chúng ta lấy chi tự hào về những danh lam, thiền tự nổi tiếng như Yên Tử, chùa Hương, Linh Mụ…Vấn đề là có đem lại lợi lạc cho nhiều người hay chỉ phục vụ cá nhân, mới là điều quan trọng! Trong bối cảnh xã hội mang tính thực dụng như hiện nay, không ít người lấy cớ tránh né việc đi chùa để tu học, huân tập điều lành. Một số khác như cô em, mấy người bạn và bao nhiêu người đi chùa, lại không rèn luyện học tập làm sao hiểu và vận dụng được giáo pháp thậm thâm vi diệu của Phật pháp. Họ nghĩ một cách đơn giản hay cho rằng đạo Phật chỉ là một tín ngưỡng, chỗ dựa tâm linh cho những ai kém may mắn bị bệnh tật, gặp rủi ro bất trắc, hay nơi nương tựa cho người khi tuổi xế chiều! Họ biến chùa thành am, miếu cầu xin phước lộc, cầu an, cầu siêu, rước linh, gọi hồn, ký tự cho người quá cố, mua may bán đắt…không được như ý, họ sẽ nghi ngờ sự mầu nhiệm của Phật pháp, nên dễ bỏ chùa, theo đạo khác có lợi trước mắt, cũng là điều dễ hiểu! Chỉ phê phán mà bản thân không tu học thì chẳng lợi gì cho mình cho người, tệ hơn còn mang nghiệp xấu từ thân, khẩu, ý!

Đạo Phật, một tôn giáo đã hòa nhâp với tín ngưỡng dân tộc nhưng là một nếp sống văn hóa tâm linh, một pháp môn dạy cách sống an lạc. Trước cuộc sống xô bồ gây nhiều khổ đau như hiện nay, với đôi cánh từ bi và trí tuệ, đạo Phật trở nên một giải pháp cho mọi bức xúc của con người hôm nay. Do đó, để phát huy tác dụng trị liệu và hóa giải của Phật đạo, người Phật tử phải tinh tấn hành trì Phật pháp, rèn luyện để phát khởi trí tuệ, điều phục tâm ý, huân tập điều lành, trải tình thương đến với muôn loài. Phật dạy: “Tin ta mà không hiểu Ta là phỉ báng Ta!”. Hiểu Phật là hiều và hành theo chân lý Phật đã giác ngộ. Theo đó, do vô minh gây nghiệp, chúng sinh phải thọ quả báo tương ứng theo nghiệp nhân đã tạo tác nên mãi trôi lăn trong vòng sinh tử luân hồi! Không một quyền lực, Thượng đế hay đấng thân linh nào có thể ban phước, giáng họa hay đủ quyền năng quyết định vận mạng của ai.

Đức Phật, bậc giác ngộ chân lý, đã chỉ cho ta con đường để tu học, lấy giới, định, tuệ trừ tham, sân, si-nguyên nhân tạo ra nghiệp, đưa đến khổ đau sinh tử luân hồi-ngay đó được an lạc, giải thoát chứ không chứ không thể cầu nguyện, van xin ai, kể cả Phật, Bồ-tát cứu độ. Phật cũng dạy vạn pháp không ra ngoài chi phối của giáo lý trung đạo, nghĩa là không có gì tồn tại mãi mà cũng không có gì mất hẳn. Thân xác, với tứ đại đất, nước, gió, lửa, một ngày kia sẽ tàn hoai, trở về đất, nước,gió, lửa. Nhưng tâm thức do nghiệp lực chi phối sẽ duyên với một giả hợp, tương ưng, hình thành một thực hữu khác. Tâm thức không có bắt đầu hay kết thúc, do đó nghiệp không có chỗ dứt; trừ phi người giác ngộ đã đoạn trừ sinh tử luân hồi. Bị chi phối bởi quy luật vô thường nên nghiệp thay đổi tùy thuộc vào tác động chủ quan của người tạo tác. Người không hiểu nhân quả, luân hồi cho rằng chết là hết nên chỉ nghĩ đến hậu quả trước mắt mà không biết tác động lâu dài. Người tin vào số mạng hay quyền năng của Thượng đế thì chấp nhận sự an bài của số phận hay sự ban phước giáng họa của đấng bề trên. Họ có thể làm mọi chuyện, bất luận xấu ác đến mấy. Theo quy luật nhân quả, họ sẽ thọ quả báo xấu. Do đó, với giáo lý nhân quả luân hồi, đạo Phật đã khẳng định vai trò làm chủ của con người trước vận mạng. “Thiên thượng thiên hạ, duy ngã độc tôn”, lời tuyên thuyết mang tính cách mạng triệt để của Đức Phật đã xác quyết con người có khả năng giải thoát khổ đau, đạt đến an vui hạnh phúc! Trên cơ sở đó, con người tin tưởng vào chuyển biến tốt đẹp ở tương lai, rằng ăn hiền ở lành, gieo trồng phước đức, người nghèo khổ hiện tại được an vui và ngày sau tất sẽ giàu có, sung sướng. Ngược lại, nếu giàu có mà nghĩ điều ác, nói lời ác, làm việc ác thì hiện tại tâm không yên ổn và một ngày kia ắt gặp bất trắc, chịu khổ đau!

Đức Phật cũng dạy, vạn pháp do duyên sanh duyên khởi, theo quy luật tương tức, tương nhập, cái này có thì cái kia có, cái này sinh thì cái kia sinh, cái này diệt thì cái kia diệt, tức nhận ra thật tính vô thường vô ngã của các pháp.Tất cả nương gá vào nhau mà có mặt! Phật cũng chỉ ra con đường Bát chánh gồm: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Đây khác nào phương thang gồm 8 vị thuốc tốt-dù có hơi khó uống, nhưng thuốc đắng dã tật! –không chịu uống thuốc, cứ vái xin, cầu nguyện làm sao lành bệnh! Suốt bốn mươi chín năm hoằng hóa độ sinh, Đức Phật không những để lại những lời dạy lân mẫn, những bài học quý giá qua tam tạng kinh điển đồ sộ còn lưu truyền, mà quan trọng nhất chính là cuộc đời của Đức Phật, thể hiện một nhân cách vĩ đại, tấm gương trong sáng mẫu mực! Làm sao nói hết, bút mực nào diễn tả hết!

Không ai có thể phủ nhận thành quả, những ưu điểm, thuận lợi trong việc hoằng dương Phật pháp trong những năm gần đây. Trước một số mặt tồn tại nêu trên, mong thay lãnh đạo Giáo hội, chư tôn đức Tăng Ni có biện pháp tạo điều kiện cho người Phật tử, đến chùa và chưa đến chùa, nắm được vấn đề cơ bản của Phật pháp. Hiểu Phật pháp mới có thể vận dụng hữu hiệu vào cuộc sống, người Phật tử sẽ có niềm tin vững chắc vào Đạo pháp. Chắc chắn khi người dân được sống an vui hạnh phúc thì xã hội được ổn định và hiệu quả sẽ tương tác dây chuyền. Đó chính là bản hoàivà cũng là lý do thị hiện của Đức Phật trong cõi trần gian khổ lụy này. Nhờ thế, giáo pháp Phật mới thực sự có ý nghĩa và chính là lý do giải thích đạo Phật tồn tại vững chắc suốt hơn 25 thế kỷ qua, và tỏ ra ngày càng đáp ứng đòi hỏi của con người trong mọi thời đại! ■

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 83

(Visited 140 times, 1 visits today)

Category: Quan điểm, Võ Văn Lân

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *