Văn Hóa Phật Giáo- Mười năm nhìn lại và bước tới

| 04/02/2017 | 0 Comments

NGUYÊN  CẨN |

van-hoa-phat-giao-10-namhd

Con đường lập ngôn

Từ số báo đầu tiên xuất hiện vào mùa xuân năm Ất Dậu 2005, Ban Biên tập ngày ấy đã xác định tôn chỉ: lập ngôn theo con đường văn hóa Việt Nam mà tư tưởng Phật giáo là nền tảng. Thử hỏi, trong suốt dòng lịch sử bốn ngàn năm, luồng tư tưởng nào là chủ đạo cho sự tồn vong và phát triển của dân tộc Việt nếu không là Phật giáo. Có thể khẳng định, Phật giáo không chỉ đồng hành mà là cốt tủy, là suối nguồn của tư tưởng Việt.

Trong bài kệ số 6, phẩm Đạo hành thuộc kinh Pháp Cú Hán tạng, Đức Phật dạy:

Khởi thời đương tức khởi Mạc như ngu phú uyên Dữ đọa dữ chiêm tụ Kế bãi bất tiến đạo.

Nghĩa: Tới giờ thức dậy thì phải dậy, đừng như bọn ngu phu kia cứ muốn che lấp vực sâu, sống đời sa đọa không có dũng khí; sợ mệt thì không thể đi tới được trên con đường Đạo (trích trong Kết một tràng hoa, bản dịch Pháp Cú Hán tạng do Thiền sư Nhất Hạnh thực hiện).

Và Tạp chí Văn Hóa Phật Giáo vẫn can đảm đi trên con đường đã chọn suốt mười năm qua, không sợ sệt, đầy dũng  khí và trách nhiệm, nói lên tiếng  nói của những người con Phật; trên tinh thần thận trọng và giữ ý trong chánh  niệm, cái gì bất thiện thì không nói không làm (Thận ngôn thủ ý niệm; thân bất thiện bất hành).

Cứ thế, tờ báo với chức năng lập ngôn đã luôn trung thành  với tôn chỉ ban đầu, đã đem đến những cái nhìn sâu sắc và xuyên suốt vào tất cả những  sự kiện quan trọng xảy ra trong đời sống xã hội chúng ta, trên đất nước chúng ta; những sự kiện đó luôn được lý giải, phân tích và đưa ra những giải pháp đề nghị dưới lăng kính Phật giáo. Có thể còn có chỗ nông sơ, có chỗ chưa rốt ráo, thấu đáo hết mọi phía; nhưng tựu trung, xuất phát từ thiện ý xây dựng một nền văn hóa nhân bản, khai phóng và dân chủ, bất chấp những xung đột ý thức hệ, nếu có, giữa các chủ thuyết của thời đại vốn chất chứa nhiều mâu thuẫn và độc đoán. VHPG đã đem đến một bữa cơm nhiều món, từ những món chính như những bài xã luận, những trang Phật  học  nghiêm  túc,  đến  những  câu  chuyện  tưởng chừng có vẻ ngoài lề nhưng đầy thú vị như những món ăn dặm, khai vị hay tráng miệng như Lời cảm ơn cuộc sống, câu chuyện chữ nghĩa, những bài tùy bút, những vần thơ nhiều thiền vị. Tất cả đều thanh đạm, đều không chứa phụ gia, hóa chất độc hại như những món ăn mà đa số công chúng  đang phải nếm trên thị trường sách báo, phim ảnh hiện nay. Theo giáo lý Tứ thực, chúng ta biết rằng khi tiếp xúc với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp qua sáu giác quan là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, chúng ta đã tiếp nhận một nguồn thức ăn gọi là xúc thực. Nhưng hiện nay xã hội đang bị bủa vây xung quanh bởi biết bao nhiêu hình ảnh, tin tức hàng ngày, để rồi chúng len lỏi, ám ảnh tâm trí người đọc qua các trang tin điện tử, báo giấy, truyền hình, phim ảnh; nguy hiểm nhất là những thông tin được truyền tải theo kiểu vô trách nhiệm. Chúng ta phải nghe, phải đọc không biết bao nhiêu là những tin giựt gân (hot news) kiểu “tình tiền tù tội”, cha giết con, vợ giết chồng… Các trang web hay trang báo ấy không chỉ dừng lại ở thông tin mà còn khai thác những chuyện bên lề, mô tả tỉ mỉ tội ác. Loại thức ăn nhiễm độc ấy sẽ thâm nhập tâm hồn người đọc nhanh  chóng, nhất là vì trình độ hay kinh nghiệm  còn non nớt của giới trẻ, rất dễ bị cuốn hút. (VHPG có lần đã phê phán hiện tượng báo lá cải). Nhưng cái mà chúng ta cần xây dựng là tư niệm thực  – hay nói cách khác, đó chính là lý tưởng  của chúng ta. “Chừng nào lý tưởng còn, chúng ta còn hạnh phúc; chừng nào ta cảm thấy chán, đánh mất tâm ban đầu, thì lúc đó hạnh phúc không còn nữa” (Thiền sư Nhất Hạnh).

Có lý tưởng thì ta bước đi vững vàng vì biết mình đang đi đâu, về đâu, vì ta biết rõ con đường mình đang đi sẽ dẫn tới đâu. Nhưng để nuôi dưỡng lý tưởng đó, chúng ta cần có một môi trường phù hợp, hay đó chính là nguồn thực phẩm thứ hai, thức thực. Khi làm công việc nhận thức, tâm cũng giống như cơ thể nên nếu tâm chúng ta tiếp nhận những  món ăn độc hại, thì tâm thức ta biểu hiện ra y báo và chánh báo không lành mạnh. Những gì ta thu được qua các giác quan và trí tưởng tượng đều như muôn sông chảy về biển tâm thức. Và thế là những vô minh, hận thù, và buồn khổ của chúng ta đều trở về với biển tâm ta… Vì vậy,  chúng  ta phải biết mỗi ngày chúng ta nhận vào tâm thức của ta những món ăn nào. Nếu với những  phương  tiện  truyền  thông  tràn  ngập thông tin tai hại, chắc chắn tâm thức chỉ toàn là trạo cử, hôn trầm, giải đãi, phóng  dật. Góp phần giáo dục quần chúng độc giả những khái niệm về luật Nhân quả, về Tứ vô lượng tâm, Bát chánh đạo… nhằm phục hưng niềm tin vào thiện căn con người vốn đang  mai một, chìm khuất dưới dục vọng phải là nhiệm vụ của mọi phương tiện truyền thông theo chính đạo. Xã hội chúng ta hôm nay đang đối diện với nhiều vấn đề: sự đổ vỡ niềm tin, lý tưởng sống mù mờ, bạo lực trở thành  một lối hành xử phổ biến trong các va chạm xích mích bất đồng, môi trường nhiễm độc vì những  kẻ mê muội làm giàu bất chấp nhân sinh, tàn phá sức khỏe vật chất và tinh thần của đồng loại. Nhiệm vụ của những người làm báo hay xây dựng ngôn luận là gióng lên tiếng nói trung thực và thuyết phục công luận đứng về phía chân lý hay công lý, là tẩy sạch hay ngăn ngừa sự băng hoại, suy thoái môi trường văn hóa và sinh thái tâm hồn, là xây dựng thiện nghiệp từ trong ý niệm. Con đường chúng ta đi là chánh đạo và là con đường thắng nghĩa.

Mt trận văn hóa cần những thắng nhân thời đại

Chúng ta phải giữ gìn thân và tâm bằng chánh kiến và chánh niệm để các độc tố trong cuộc đời không thể bám lại và tàn phá thân tâm ta. Trong ý nguyện và tinh thần đó, tập thể Ban Biên tập VHPG và những cộng tác viên đã tìm thấy tiếng nói chung trong tập hợp những con người cùng hoài bão, lý tưởng. Tập thể đó, dù chưa phải số đông, cũng đủ để tạo những năng lượng tích cực trong một xã hội, hay suy rộng ra, trong một thế giới nơi mà những thế lực cuồng vọng của cái ác có khi chiếm giữ những vị trí chi phối. Thế nên tờ báo ra đời và được duy trì với những nỗ lực tột bậc trong hoàn cảnh ngặt nghèo bởi những  người nhẫn nại gieo trồng những  hạt giống tốt cho hôm nay, hy vọng gặt hái trên cánh đồng thiện tâm của ngày mai. Trong kinh Pháp Hoa có nêu lời Phật dạy:  “Có những nhân rất nhỏ nhưng chính những nhân ấy đưa ta đến những kết quả rất lớn”.vhpg10nam

Người làm báo, hay nói theo ngôn ngữ thời thượng là chiến sĩ văn hóa, sống trong môi trường đầy cạm bẫy và cám dỗ mà bất kỳ ai cũng phải cảnh giác nếu không muốn  rơi vào vòng xoáy của danh  lợi phù phiếm  hay thậm  chí tội lỗi do làm sai, làm bậy. Là người Phật tử, chúng ta hiểu phải nương tựa vào Chánh pháp, vào sự tu tập của chính mình, để khắc chế những ham muốn đạt được bằng mọi giá bất chấp thủ đoạn… như hàng loạt những vụ việc diễn ra gần đây:

Loài người bị đắm say Trong tài sản, trong dục Họ tham lam điên dại Trong các dục ở đời Không ý thức rõ ràng
Đ
ã quá độ say mê Chẳng khác gì con nai Không thấy đặt bẫy sập Về sau họ khổ đau
Chịu
quả báo ác nghiệp.

(Kinh Thiểu số; Tuyển tập Tương Ưng Bộ)

Trên tinh  thần  đó, trong  mười năm  qua  VHPG  với những cây viết nhiều thành phần, và dù có khác nhau về tuổi tác hay kinh nghiệm, luôn không ngừng  suy nghĩ, phân  tích con người và xã hội hôm  nay nhằm  tìm ra những phương thức khắc chế lòng tham, tâm si muội để quay về Chánh pháp, nhận ra sự bình yên đích thực của lòng mình, của đời mình:

An trú trên Chánh pháp Đời này được tán thán Đời sau được hoan hỷ Trên cảnh giới chư thiên
(Kinh Trở thành giàu; Tuyển tập Tăng Chi Bộ)

Chúng ta hiểu phúc lạc không ai ban cho nên cũng không ai lấy được của ta vì đó là kết quả của công đức, của thiện nghiệp do ta tạo và tích lũy. Nhiều bài viết nhận định rõ rằng “cơ chế thị trường” chỉ tác động  đến lòng Tham nói chung, còn người chấp hữu chính là từng cá nhân, là kẻ thù ghê gớm nhất đang ngồi trong đáy lòng ta, nhất là khi vắng bóng lương tâm. Rõ ràng, không kẻ thù nào nguy hiểm hơn chính TA! Trong mười ác nghiệp thì khẩu và ý chiếm đến bảy. Tờ báo nhằm xây dựng ngôn luận và chuyển biến tâm thức, nghĩa là thay đổi phần lớn hay toàn bộ con người từ trong suy tưởng. Nhà Phật đã chỉ ra rằng khoảng cách giữa thiện và ác vốn rất gần: chỉ một sát-na phóng tâm là tạo nghiệp…

Nhiệm vụ của người làm báo là cảnh giác từ trong ý niệm, từ lúc còn bé, còn rất trẻ, được rèn luyện, huân tập từ trong tâm thức, sao cho tránh ác làm lành, sợ “nhân” hơn sợ “quả”. VHPG đã nhìn thẳng vào nguyên nhân của sự việc và gọi đúng  tên: Sự suy thoái của nền văn hóa  như một tổng thể trong đó có giáo dục. Văn hóa là một trong những rường cột vực dậy xã hội, đất nước. Chúng ta từng có một nền văn hóa tự chủ, độc lập, là nền tảng giúp chúng  ta tồn tại sau ngàn  năm bị Trung Hoa đô hộ. Chúng ta chủ trương phục hoạt lại nền văn hóa với những  giá trị truyền thống  cần gìn giữ trên nền tảng vững chắc để có thể tiếp thu những văn minh của thời đại mới. Và triết học Phật giáo, may thay, mang tính chất vượt thời gian; và chính đặc tính này đem lại sự thích hợp của Phật giáo với mọi thời đại khi con người tiến tới phía trước. Nhiều người thường tự hỏi rằng tại sao Phật giáo lại được gọi là “Akàlika”, nghĩa là “không thời gian” (timeless), một giáo lý đã hiện hữu trong nhiều thế kỷ qua. Càng thấy những thay đổi xảy ra trong Phật giáo, chúng ta càng thấy rõ Phật giáo đã luôn tự điều chỉnh đáp ứng mọi đòi hỏi của các dân tộc khác nhau, các nền văn hóa khác nhau trong những thời đại khác nhau, kể cả mọi cá nhân với những dị biệt và tính cách riêng. Nếu Phật giáo tồn tại và được ứng dụng trong thực tiễn ngày nay, đó là vì tính phi thời gian của Phật giáo bao gồm một hệ thống những giá trị vĩnh cửu. Ngài Hiệu trưởng Trường Cao đẳng  Phật học Mahinda ở Sri Lanka, Giáo sư Frank Lee Woodward (1871-1952), một trong những dịch giả nổi tiếng về lời dạy của Ðức Phật, đã từng nói Phật giáo là “tôn giáo tự thân vận động” (a do-it-yourself religion). Ðiều đó giải thích có hàng trăm ngàn hay hàng triệu người chưa bao giờ nghĩ rằng mình theo đạo Phật, hay vào một ngôi chùa Phật giáo nào, cũng như chưa bao giờ thọ giới, quy y, hay có pháp  danh, và tự nhủ mình chỉ cần sống theo lương tâm trong sáng của mình, không gây hại cho ai, tử tế với mọi người, là đủ. Đó chính là lối sống mà chúng ta, những người làm báo Phật giáo đang  cổ xúy. Vì Ðức Phật đã dạy rất đơn giản, chỉ cần sống tuân thủ năm nguyên  tắc không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, và không uống rượu – những yêu cầu căn bản về giới luật nền tảng của Phật giáo. Đồng thời, cần phải tu tập TÂM vì “Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác”. Ðức Phật nói rằng mỗi người là chủ nhân của chính mình.

Điều quan  trọng  ngày nay cần làm là trang  bị cho mọi người, đặc biệt tuổi trẻ Việt Nam hôm nay, ngoài kỹ năng sống còn là kỹ năng yêu thương và biết đón nhận yêu thương  từ người khác. Đức Phật từng giảng giải về nguyên tắc: nếu hoa sen có thể vươn lên thuần khiết giữa ao bùn thì tình yêu vẫn có thể nảy nở từ trong thực tại đau thương hay bất hạnh. Qua tờ báo, Ban Biên tập Tạp chí VHPG đã không ngừng đăng tải những bài viết hướng về những giá trị nhân bản đã nêu. Từng cá nhân người làm báo, trước khó khăn vật chất của bản thân và nguồn lực hạn chế bên ngoài với rât nhiều gian nan, đã luôn “vượt qua chính mình” để trở thành  những thắng  nhân (self-made man). Đó là tâm huyết của những  bậc minh sư, những cư sĩ trí thức và cả những bạn trẻ đến với tờ báo như những người con, người em, lắng nghe, học hỏi và không nản lòng trước thử thách. Vì mọi người dấn thân trong  nghiệp  báo chí Phật giáo đều tin rằng can đảm bước tới là điều cốt lõi của cuộc sống và là tinh thần Phật tử. Khi viết bài “Nâng cao phẩm chất cuộc sống” trong số

162, chúng tôi có trích một vài suy tưởng về hạnh phúc lấy từ bài viết Hạnh phúc, sự u buồn và… sự thật của tác giả Kỳ Duyên đăng trên trang mạng Tuần Việt Nam của Vietnamnet ngày 23-6-2012. Xin được ghi lại để nói lên tâm sự người làm báo:

Hạnh phúc là không phải đọc những tin hàng chục bé sơ sinh và bà mẹ tử vong chỉ vì sự tắc trách của thầy thuốc.

Hạnh phúc là hai ba người bệnh không phải nằm chung một giường bệnh.

Hạnh phúc là không phải “đạp đổ cổng trường” để xin học cho con.

Hạnh phúc là trẻ lớp Một không phải học thêm, không phải đeo cặp sách nặng oằn vai, tuổi thơ không bị… “đánh cắp”.

Hạnh phúc là ra đường không bị kẹt xe, không gặp phải sự… vô cảm khi cần giúp đỡ.

Hạnh phúc là không phải đọc công ty này thất thoát nghìn tỷ, công ty kia vay nợ nghìn tỷ đều là tiền thuế của dân.

Hạnh phúc là không phải đọc báo chỉ toàn cướp, giết, hiếp, toàn sốc, sex, sến.

Và kết luận: Hạnh phúc của nghề báo đơn sơ lắm. Chỉ có một mong ước, là viết… đúng sự thật. Và chỉ sự thật mà thôi!

Đó là ước mơ của người làm báo. Mong rằng trong tinh thần Phật giáo nhân bản, thực tiễn và khai phóng, mọi người sẽ nhìn nhận cuộc đời với cái nhìn mới mẻ, bao dung và dù có là Phật tử hay không, hãy cứ là một chúng  sinh, nhưng  là một chúng  sinh hạnh  phúc, có kỹ năng  cho đi và tiếp nhận  hạnh  phúc  từ cuộc đời với tâm hồn luôn rộng mở. Được như thế, tờ báo sẽ có thêm nhiều động lực để tồn tại và phát triển. Hãy cùng cầu nguyện cho niềm tin yêu ấy!

Văn Hoá Phật Giáo  218-219 Xuân 2015

(Visited 24 times, 1 visits today)

Tags: ,

Category: Kỷ Niệm, Quan điểm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *