Đất nước chùa vàng

| 09/05/2012 | 0 Comments

Trần Đức Tuấn | Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo 7

dat nuoc chua vang

Ba bộ phim tài liệu “Mê Kong ký sự”, “Trung Hoa du ký” và “Những nẽo đường Trung Hoa” đã đưa đoàn làm phim của Đài Truyền hình TP. HCM (HTV) chúng tôi rong ruỗi khắp các miền đất của 6 quốc gia: Myanmar, Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam (6 nước tiểu vùng sông Mê Kong). Trên những nẽo đường mà chúng tôi đi qua ít nhiều đều mang dấu ấn Phật giáo, hay đạo Phật là tôn giáo lâu đời, giữ vai trò chủ thể văn hóa ở những quốc gia này. Dòng sông Mê Kong dài 4.880 cây số, phần lớn chảy qua các miền đất Phật như thế nên có thể gọi đó là “dòng sông Phật giáo”.  Xin mời quý độc giả cùng đi dọc dòng sông này từ đất nước Myanmar, đất nước Chùa Vàng…

Nếu như Campuchia, Lào, Thái Lan là 3 quốc gia Phật giáo Nguyên thủy rất điển hình về sự  sùng tín của Phật tử, về mật độ chùa chiền, về sự phổ cập tu hành của nam giới, về phong cách kiến trúc tôn giáo và về tỷ lệ áp đảo của dân chúng theo đạo Phật thì ở Myanmar, các mặt đó được nâng lên thêm một bậc…

ĐẤT NƯỚC CHÙA THÁP

Cụm từ  này dân ta vẫn quen dùng để chỉ đất nước Campuchia, một xứ sở dày đặc chùa chiền Phật giáo, với niềm kiêu hãnh về Angkor vĩ đại. Tuy nhiên, nếu có dịp ghé thăm Myanmar, chắc chắn bạn sẽ gắn khái niệm này cho miền đất Myanmar huyền bí. Xưa nay, người ta thường gọi Myanmar là “đất nước Chùa Vàng” vì ở Yangon có ngôi chùa Shwe Dagon vĩ đại mạ vàng và có rất nhiều chùa tháp mạ vàng lộng lẫy khác rải rác khắp đất nước. Thế nhưng hình ảnh kiến trúc thống trị ở đây không phải là “chùa vàng” mà là “chùa tháp”, vì số lượng tháp chùa ở xứ  sở này vượt xa tất cả mọi quốc gia Phật giáo khác. Chúng nhiều đến nỗi rất khó có thể thống kê nổi. Chỉ riêng một ngôi chùa dưới chân đồi Mandalay ở cố đô đã có tới 730 tòa tháp, hay một vườn tháp cổ ở ngoại ô thành phố này đã có tới trên 2.000 ngôi tháp. Người ta ví tháp chùa ở Myanmar như nấm mọc trong rừng, chúng tồn tại hàng ngàn năm nay trên khắp đất nước và vẫn còn đang tiếp tục “mọc lên như nấm” ở mọi lúc, mọi nơi, trong mọi hoàn cảnh. Có thể nói chùa tháp và tượng Phật là những vật thể nhân tạo nhiều vô kể ở đất nước này, nó cuốn hút sức lực và niềm đam mê của toàn xã hội.

Ở Myanmar, chùa gắn liền với tháp, chùa chính là tháp, vì vậy loại hình kiến trúc tôn giáo này đã trở thành một đặc trưng “rất Myanmar”. Việc xây chùa tháp là trách nhiệm tinh thần và ước nguyện của mọi tầng lớp, từ vua chúa, quan lại, nhà giàu cho tới các làng xóm dân cư. Việc xây chùa tháp cũng diễn ra liên tục, bền bỉ bằng tất cả niềm say mê và lòng tôn kính, là biểu hiện lý tưởng sống của con người, và cũng là cơ hội để thể hiện tài năng nghệ thuật của họ. Mức sống của người dân Myanmar còn rất thấp, thậm chí phần lớn là nghèo khổ song chùa chiền thì phải khang trang lộng lẫy, vì đó là nơi mới lưu giữ tâm hồn của người dân, cũng là ngôi nhà thứ hai của họ. Không thể hình dung nổi biết bao tiền của đã được huy động và đóng góp tự nguyện để xây dựng chùa tháp và tượng Phật trong hàng ngàn năm qua, và vẫn đang được tiếp tục…Có thể nói biểu tượng của Myanmar chính là kiến trúc tôn giáo, và Đức Phật là vị lãnh tụ tinh thần tối cao của họ.

CHÙA VÀNG VĨ ĐẠI SHWE DAGONChua vang

Đây là một công trình kiến trúc tôn giáo nổi tiếng thế giới, một di sản văn hóa khổng lồ của nhân loại. Trước khi tới Yangon, những người nước ngoài đều đã có khái niệm sơ bộ về kỳ quan này qua sách báo, phim ảnh hoặc lời kể. Điều đáng nói là khoảng cách giữa khái niệm và thực tế là rất lớn, điều này tạo ra niềm hứng thú và cảm phục cho mọi người như khi chính ta đang đứng trước Angkor vĩ đại.

Shwe Dagon nằm trong khu phố quý tộc rộng lớn của thủ đô Yangon, như khu Ba Đình của Hà Nội, rất gần khách sạn lưu trú của chúng tôi. Từ khách sạn, thấp thoáng qua tán cây rừng, tòa tháp vàng khổng lồ, cao 99m, rực rỡ vươn thẳng lên bầu trời, hiện ra trước mắt du khách như niềm kiêu hãnh về khả năng sáng tạo của con người. Không phải ngẫu nhiên, chúng tôi đã dành cho Shwe Dagon tới 2 cuộc viếng thăm, ghi hình: một vào ban ngày và một vào lúc hoàng hôn, bởi chỉ có thế mới khám phá được phần nào tầm vóc nguy nga tráng lệ của công trình, cũng như vẽ đẹp huyền bí của nó vào lúc chiều tà.

Quần thể kiến trúc to lớn này tọa lạc trên đỉnh một khu đồi lớn với nhiều hệ thống bậc thang trải dài xuống tận chân đồi và một hệ thống thang máy hiện đại. Từ xa, chúng tôi đã thấy Shwe Dagon như một trái núi, và khi lên đến đỉnh đồi, tất cả đều bàng hoàng như lạc vào cung điện của Ngọc Hoàng vậy. Trước mắt chúng tôi là một quần thể kiến trúc vĩ đại, lung linh huyền ảo và vô cùng tráng lệ, với khoảng 1.000 đơn thể hoàn chỉnh, muôn màu muôn vẻ trên một sân nền bằng phẳng, sạch bóng, sang trọng với ngôi tháp vàng cao lớn, lộng lẫy ở chính giữa như điểm trọng tâm của vũ trụ. Khách hành hương nhiều vô kể. Tất cả đều quần áo chỉnh tề. Công việc của họ là dâng hương hoa, lễ vật tại 1.000 đơn thể chùa, tháp quần tụ chung quanh ngôi tháp chính, trong đó có việc múc nước tắm cho các tượng Phật, rồi khoác lên trên cổ tượng Phật những vòng dây hoa lài tinh khiết, thơm phức với lòng tôn kính và mản nguyện. Sau các nghi lễ cầu nguyện, họ tìm cho mình một chỗ trên nền sân rộng mênh mông, cạnh một tòa tháp, một bức tượng hoặc một ngôi chùa nào đó để ngồi tụng kinh và lần tràng hạt. Không ai được đi giày dép trên sân chùa bóng sạch, luôn có người lau chùi liên tục này. Phật tử tới lễ chùa hàng ngàn người nhưng không phải mua vé. Khách du lịch nước ngoài mua vé với giá 5USD.

Toàn bộ khuôn viên chùa Vàng có kích thước hình chữ nhật, 214mx275m, cao hơn mặt bằng thành phố 20m. Từ 4 hướng chính có 4 dãy cầu thang có mái ngói che phủ. Dãy cầu thang dài nhất có 175 bậc, dãy ngắn nhất 104 bậc. Hai bên các dãy bậc thềm là hàng loạt các nhà nghỉ cho khách hành hương. Cổng phía Nam có một đôi tượng sư tử khổng lồ, cao 9m, hướng về trung tâm thành phố. Tháp chính cao 99m, thuộc trường phái kiến trúc tháp”Hạ Miến”, có hình thú vươn cao và tinh tế hơn kiến trúc tháp”Thượng Miến”. Tháp”Hạ Miến”thường được bao quanh bằng hai hoặc ba hàng tháp nhỏ. Tháp Thượng Miến được bao quanh bằng 4 tòa tháp khá lớn ở bốn góc. Trong tất cả 1.000 đơn thể bao quanh tháp vàng trung tâm có 72 ngôi chùa bằng đá có thờ tượng Phật bên trong. Xen giữa các ngôi chùa là vô số các tượng và hình khắc sư tử, voi, thần Nát và quỷ dữ. Tầng nền dưới cùng là hàng loạt tượng quái vật mình người đầu thú, canh giữ 64 tòa tháp cao 4m và các lối lên tầng trên.

Tháp trung tâm là một tuyệt tác nghệ thuật không chỉ to lớn mà còn rất cân đối về mặt tỷ lệ, chuẩn xác trong chi tiết, uy nghi, hài hòa trong hình dáng. Trong chiều cao 99m có phần đỉnh cao 10m là bộ phận có cấu trúc rất công phu, gồm 7 vòng đai được dát vàng. Toàn thân 10m đó, ngoài phần dát vàng, toàn khối tháp còn được phủ kín bằng 9.300 lá vàng có kích cỡ 30cmx30cm với tổng khối lượng 500kg, và được trang điểm bằng hàng ngàn viên đá quý, hàng trăm viên kim cương, hồng ngọc(ruby) với hàng trăm chiếc chuông vàng. Trên cùng là cờ đuôi nheo, có búp tròn là một quả cầu vàng, đường kính 25cm. Riêng cờ đuôi nheo được làm hoàn toàn bằng vàng, khảm kín 5.448 viên kim cương, 2.317 viên đá quý. Đỉnh tháp treo tất cả 1.065 chiếc chuông vàng và 421 chiếc chuông bạc.

Lịch sử ngôi chùa vĩ đại này có thể tóm lược như sau: Năm 1372, vua Pegu Hantavardi là Binya U đã khôi phục lại ngôi tháp cổ đã có từ trước trên đồi Dagon. Từ đó tháp có tên là Shwe Gagon (tức Dagon vàng). Lúc đầu tháp chỉ cao có 20m. Từ các thế kỷ XVI đến XX có 8 trận động đất gây hư hại cho Shwe Dagon. Mỗi lần tu bổ, chiều cao của tháp lại một lần được nâng lên. Trong thời gian từ thế kỷ XIV đến XV, tháp đạt được chiều cao 90m. Dưới thời nữ hoàng Shinsobu (1455-1462) sân nền được hình thành, có tượng và lan can bao quanh. Cuối thế kỷ XVII tổng thể chùa Vàng vẫn chưa hoàn chỉnh như hiện tại, nhưng hình hài và kích cỡ thì ổn định từ thế kỷ XVI . Chiều cao hiện nay (99m) có được sau một lần tu sửa của vua Ava là Shibiushin năm 1774.Toàn khối tháp được bao phủ bởi một lớp vàng, tổng cộng 90 tấn, không kể một lượng vàng lớn khác được dát lên hàng loạt các hạng mục công trình trong quần thể kiến trúc.

Về sự tích ra đời của ngôi tháp, một truyền thuyết nổi tiếng trong dân gian kể lại như sau: khoảng 2.500 năm trước, có hai thương nhân của thành phố Yangon sang Ấn Độ, được chính Đức Phật trao cho 7 sợi tóc. Trên đường về, họ bị một quốc vương lấy mất 2 sợi, Long Vương lấy mất 2 sợi, chỉ còn đem về được 3 sợi. Một ngày hội lớn đón tóc Phật được tổ chức, có cả Đế Thích và thần Nát xuống dự. Khi mở hộp, kỳ lạ thay vẫn còn nguyên 7 sợi tóc. Ngoài 7 sợi tóc còn có thêm  cả những thánh tích còn lại của 3 Đức Phật, trước Đức Phật Thích Ca. Đột nhiên 7 sợi tóc Phật bay lên cao, tỏa ánh hào quang làm cho người câm nói được, người điếc nghe được, người mù nhìn được, người què đi được…,kèm theo một trận mưa báu vật. Khi 7 sợi tóc rơi lại vào hộp, Đế Thích đậy lại rồi dựng lên một ngôi tháp vàng cao 20m để cất giữ hòm xá lợi, chung quanh còn dựng thêm 6 ngôi tháp khác bằng bạc, thiếc, đồng, chì, sắt và đá hoa cương. Truyền thuyết phản ảnh trí tưởng tượng của người Myanmar, cũng như nói lên tâm hồn của họ hoàn toàn hướng về Đức Phật, cùng với sự sùng tín giáo lý của Ngài. Truyền thuyết kể trên có một giá trị văn hóa và lịch sử nhất định, đồng thời cho ta thấy một phần nào đó của sự thật, tức việc xây tháp và cất giữ xá lợi trong đó.

Chùa Vàng Shwe Dagon là niềm kiêu hãnh của đất nước Myanmar, là thành tựu vĩ đại của con người trong công cuộc lao động và sáng tạo, là niềm vinh quang của thành phố Yangon. Đó là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo kỳ vĩ nhất trên thế giới, có thể sánh với Angkor ở Campuchia và cung điện Potala kỳ bí trên đất Tây Tạng.

Shwe Dagon chỉ là một trong hàng trăm công trình tôn giáo trên bờ sông Irra Waddy huyền bí, dài 2.100 cây số, bắt nguồn từ phía Nam Hy Mã Lạp Sơn. Irra Waddy cũng chỉ là 1 trong 3 đại trường giang hùng vĩ chạy dọc theo đất nước Myanmar, nơi mà tinh thần Phật giáo là linh hồn của cuộc sống. Khi hoàng hôn buông xuống, cả xứ sở này chìm trong tiếng chuông chùa. Đó cũng chính là lúc mà tiếng tụng kinh râm ran bất tận, lan tỏa khắp núi đồi, thảo nguyên, làng mạc, đô thị và mặt nước mênh mông của Irra Waddy, Salween và Mê Kong vĩ đại…

(Visited 222 times, 1 visits today)

Category: Danh Thắng, Trần Đức Tuấn, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *