Dựng lại những gì đã ngã

| 08/03/2015 | 0 Comments

THẢO VYdung-lai-nhung-gi da nga

  1. Nhà thơ Đỗ Trung Quân (ĐTQ) đã đưa vào thơ ca câu hỏi của một em bé: “quê hương là gì hở mẹ”. Câu hỏi này cũng khó trả lời, ĐTQ trả lời thông qua các hình ảnh đồng quê, về cánh diều, về con đò trên dòng sông, về hoa cau rụng trắng thềm trong một đêm trăng tỏ. Rồi ông kết luận: “Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người”. Điều này dường như là một sự thật hiển nhiên được phát biểu thành thơ. Bài thơ kết thúc ở đây. Tuy nhiên, là một người được nhà trường uốn nắn theo kiểu lý lẽ của khoa học Tây phương, tôi cũng hơi thắc mắc: nếu cậu bé (hay cô bé) trẻ thơ kia mà “hồn nhiên hỏi tiếp: “thành người là sao hở mẹ” hay là “tại sao không nhớ quê hương thì không trở thành người” thì tôi cũng chưa hình dung được bà mẹ sẽ trả lời ra sao. Nhưng thắc mắc ấy chắc có người cho là “vớ vẩn”, nhưng chẳng phải Newton thấy một trái táo “vớ vẩn” rớt xuống mà phát minh ra Định luật Vạn vật hấp dẫn đó sao?
  1. Đại Bát Niết Bàn kinh có nói tới một loại hành vi đặc biệt của các vị Bồ tát: suy nghĩ trong trẻo như trẻ thơ (anh nhi hạnh). Các câu hỏi hồn nhiên dzậy chớ mà khó trả lời. GS. Thái Kim Lan có nói tới một cô vận đồ jeans nhưng lại tự nhận: “uống, ăn, thở Việt Nam”. Chưa biết là “thở Việt Nam” ấy là thở đều đặn hay thở gấp gáp, hay lúc đều đặn, lúc gấp gáp một cách tuần hoàn… Lỡ gặp một “anh nhi” hỏi: “thế nào là thở Việt Nam” thì chắc là phải mở một hội nghị quốc tế để bàn cho ra vấn đề.
  1. Tà áo dài của phụ nữ Việt Nam đã được xem như một loại áo truyền thống. Vì thế, cách đây vài năm, các trường trung học phổ thông đã ra quy định đồng phục áo dài cho các nữ sinh. Những “tà áo bay bay” được ca ngợi trong thơ, nhạc.Rồi trải qua vài năm sau, sau khi cơn hào hứng qua đi, lại có nhiều trường muốn đổi sang loại đồng phục khác. Các em chỉ mặc áo dài trong những ngày đặc biệt trong tuần, chẳng hạn khi chào cờ đầu tuần. Có những phụ huynh, trước đã phải lo may áo dài cho các em, nay phải thêm vài bộ đồng phục mới. Vậy thì, việc quay trở lại truyền thống theo kiểu “phong trào” đã là gánh nặng chất thêm cho các phụ huynh nghèo.
  1. Rất nhiều trường học kẻ lại khẩu hiệu: “Tiên học lễ, hậu học văn”. Học sinh mà hỏi “thế nào là lễ” thì người bị hỏi sẽ bị một “trường khó khăn”. Người lớn luôn dạy các “anh nhi” : đi phải thưa, về phải trình, gặp người lớn phải chào hỏi. “Anh nhi” nào mà mở miệng hỏi: “tại sao lại phải kính trọng chào hỏi người lớn?” thì coi chừng sẽ bị mắng: “vớ vẩn, trứng đòi khôn hơn vịt”. Bố mẹ mà có con không biết chào hỏi sẽ bị đánh giá là không biết dạy con. Thế nhưng, câu hỏi của “anh nhi” thì lại không phải là câu có thể trả lời được dễ dàng. Bàn về truyền thống và hiện đại với các “anh nhi” xem ra cũng không phải dễ.
  1. Có một trưởng giả ngày nào cũng ra lễ bái sáu phương trời. Ngày kia gặp một “anh nhi” là Đức Phật. Ngài hỏi ông lễ bái như vậy có nghĩa gì? Các “anh nhi” trong nhà của ông chắc không dám hỏi một câu “vớ vẩn” như vậy. Ông thú thật, tổ tiên làm sao thì ông làm vậy chứ còn ý nghĩa nó như thế nào thì ông không biết. Thật ra, mọi người trong chúng ta đều có những hành động, suy nghĩ mà không biết ý nghĩa của nó là gì. Đức Phật đã giảng giải cho ông ý nghĩa của việc lễ bái đó.
  1. Truyền thống khi khởi đầu thường mang lại lợi ích cho cộng đồng xã hội. Nhưng rồi nó trở thành hình thức ràng buộc con người. Ngày sabát dành cho con người, nhưng rồi sau đó con người phải sống cho ngày sabát. Cuối cùng, “truyền thống” chỉ trở thành truyền thống thực sự nếu ta nắm được cái tinh thần phát khởi của nó. Vì thế mà khi đối diện với câu hỏi: “dùng công án cũ để làm gì”, vua Trần Nhân Tông đã trả lời: “mỗi lần nêu ra một lần mới”. Cũng vì thế mà kết thúc các bài kinh trong các bộ Nikaya thường có câu tán thán gần như công thức về Đức Phật. Ngài dựng lại những gì đã bị ngã đổ, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những người có mắt có thể nhìn rõ sự vật. Chỉ có thể làm được điều ấy nếu biết chấp nhận câu hỏi “tại sao” của các “anh nhi”.■

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 26

(Visited 129 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Thảo Vy, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *