Giữ lấy cành olive

| 28/02/2014 | 0 Comments

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 48  Nguyên Cẩn

Kết quả điểm thi môn Sử trong kỳ thi vào đại học năm 2007 là một dấu hiệu báo động. 4.300 bài thi trong tổng số gần 6.000 bài có điểm dưới 5 và có một số bai điểm dưới 1. Nên nhớ rằng đây là bài làm của thí sinh thi vào các ngành Khoa học xã hội, nghĩa là những người nếu không có thiên hường thì cũng đã tự nguyện đi theo con đường văn, sử…Tại sao và từ bao giờ, môn Sử lại bị xem nhẹ và ai là người gây nên hệ quả ấy? Việc giảng dạy trong các trường hiện nay ra sao? Chương trình thế nào? Tại sao học sinh lại lười biếng đến thế? Các em đang chạy theo xu thế văn minh vật chất, về phía những chiếc Lexus bóng lộn mà quên những cành “olive” bé nhỏ trong vườn nhỏ sau nhà? “Cành olive”mà bao nhiêu dân tộc, bao nhiêu quốc gi đang muốn giữ lấy trong xu thế toàn cầu hóa, chúng ta sao lại sẵn sàng ném đi?

giu-lay-canh-oliveTại sao phải giữ cành Olive?

Hãy nghe Thomas L. Friedman, tác giả của tác phẩm nổi tiếng Chiếc Lexus và cây Olive (The Lexus and the Olive tree) lý giải: “Olive là loại cây quan trọng. Chúng đai diện cho những gì là gốc rể của chúng ta, che chở cho chúng ta và đưa cho chúng ta vào thế giới này – dù cho chúng là tài sản của một gia đình, một cộng đồng, một bộ tộc, một đất nước, một tôn giáo, hay một nơi được gọi là quê hương. Cành olive cho ta mái ấm gia đình, niềm vui cá nhân, sự gần gũi trong quan hệ giữa con người…khái niệm quốc gia không bao giờ mất đi, ngay cả khi chúng suy yéu, cũng chính là cây olive – cách diễn đạt tối thượng nguồn gốc của chúng ta về ngôn ngữ, địa lý và lịch sử. Đứng một mình, bạn không thể nào là một con người hoàn chỉnh. Một mình, bạn có thể là một nhà thông thái. Một mình, bạn có thể là một người giàu có. Nhưng bạn không bao giờ là người hoàn chỉnh nếu đứng một mình. Bạn phải là người có cội nguồn và là phần không tách khỏi của một vườn cây Olive nào đó”.

Friedman nhắc đến tiểu thuyết Trăm năm cô đơn của Gabriel Garcia Marquez khi ông kể về một ngôi làng mà người dân ở đó mắc một chứng dịch kỳ lạ – bệnh quên lây lan. Và mọi người trong ngôi làng ấy đã quên thậm chí cả những vật dụng họ dùng hàng ngày. Một chàng trai may mắn không nhiễm bệnh đã phải lấy giấy ghi tên các đồ vật và gắn lên các đồ vật. Và Marquez đã kết luận: “Bài học tôi rút ra từ câu chuyện này là: chúng ta có thể và chắc sẽ quên đi hầu hết những gì học được ở đời – toán học, công thức hóa học, địa chỉ và cả số điện thoại ngôi nhà ta ởtất cả điều đó không phương hại gì. Nhưng nếu chúng ta quên chúng ta là ai…thì chúng ta đã đánh mất bản ngã sâu sắc của mình”.

Ngay tại Na Uy, người dân nước này đã phản ứng trong cuộc trưng cầu dân ý gia nhập EU vì e sợ rằng “bản sắc Na Uy bị bỏ vào trong nhà bếp châu Âu, nơi quan chức châu Âu sẽ nấu thành món bò kho châu Âu bán ra bằng euro…”, và họ tuyên bố: “Tôi thà là dân quê Na Uy còn hơn, tôi thà bám giữ cây olive của tôi dù về kinh tế có thua thiệt chút đỉnh”. Thế đấy, ở trời Tây người ta còn muốn “gìn vàng giữ ngọc”mà ở ta bản sắc văn hóa theo đà này sẽ trở thành nhạt nhẽo nếu môn Lịch sử không còn ý nghĩa thiêng liêng với các em hay cả với những người làm công tác giáo dục và quản lý giáo dục?

Bài “Hồn nước”trong Văn Hóa Phật Giáo số 36, tác giả Châu Sa đã đề cập đến quyển sách bán chạy thứ nhì ở Nhật Bản sau Harry Potter la Phẩm cách quốc gia của Mashahiko Fujiwara, trong đó tác giả báo động, đánh thức dân Nhật đừng chạy theo văn minh Tây phương một cách mù quáng mà phải quay về với tâm linh, với truyền thống văn hóa tốt đẹp của mình. Dù quan điểm của ông cũng bị một số người phê phán khi kêu gọi mọi người sống lại với luân lý Võ sĩ đạo, điều ấy cũng nói lên nỗi thao thức, băn khoăn trong việc tìm kiếm linh hồn tập thể của người Nhật.

Dân ta phải biết sử ta”, đây là câu nói nổi tiếng của Hồ Chủ tịch lúc sinh thời đã nhấn mạnh rất nhiều lần về việc học sử, bởi lẽ, không chỉ là môn sử mà qua đó ta nhận ra mình là ai trong dòng sinh mệnh của dân tộc, qua đó ta học làm người, ta hiểu và giữ gìn bản sắc không chỉ riêng ta mà cả cộng đồng xung quanh.

Tại sao học sinh không muốn học sử?

Trở lại với câu hỏi trên, một học sinh khi được Đài Truyền hình VTV phỏng vấn, đã nói thật: “Môn học rất khô khan. Cách dạy rất chán! Chỉ học và trả bài thì có học thuộc chúng em cũng quên mau thôi!”. Phải chăng đấy là điều mà PGS. Trần Hữu Tá muốn đề cập trong bài phát biểu của mình? “Chương trình chỉ toàn số liệu, thiếu cái nhìn tổng hợp nên không có sức cuốn hút đối với học sinh”.

Tôi nhớ những năm trung học phổ thông, chúng tôi đã như cuốn hút với những phân tích sâu sắc của các thầy hồi ấy về những chiến công trong lịch sử Việt Nam, nhất là Trần Hưng Đạo và Quang Trung, về Chiến tranh thế giới thứ II, vai trò và thái độ của từng quốc gia như Đức, Hoa Kỳ, Liên Xô trong Thế chiến và nhất là trận Trân Châu cảng, đến nỗi sau đó chúng tôi đã vội vã xếp hàng mua cho bằng được vé đi xem phim “Tora, Tora” (một phim nói về trận Trân Châu cảng). Các thầy cũng phê bình thẳng thắn vua Gia Long (dù trong sách giáo khoa viết khác). Đấy là thái độ cần có của một người thầy, một trí thức, phải có tầm nhìn và quan trọng nhất, phải có kiến văn quãng bác, phải biết “nhiều hơn sách giáo khoa (!). Thầy phải truyền cảm xúc của một con người đi trước, phải khơi lên trong tâm hồn học sinh ý thức về lòng yêu nước. Năm học lớp 12, tôi đã có một bài thơ ngay trong lớp sau khi nghe thầy giảng về chính sách xâm lược của Pháp tại Việt Nam và sự tàn bạo trong các đồn điền cao su…mà đến bây giờ tôi còn nhớ được vài câu:

Đêm nghe Tây bố giặc lùng

U ơ con khóc giữa rừng tịch liêu

Chiều qua chiều lại qua chiều

Lá mười phương đổ quá nhiều gian nan

Quê hương lạnh ngắt tiếng đàn

Mẹ xanh xao giữa thu vàng ru con

Vì lúc ấy cả lớp đã lặng đi khi nghe từng lời giảng với sức thuyết phục rất cao…

Phải làm sao?

Chúng ta phải xem lại chương trình và cả cách thực hiện chương trình hiện nay. Làm thế nào để thầy cô giáo có không gian để gởi trao kiến thức bên ngoài bài giảng, để lồng vào đó cảm xúc chân thực, đồng thời có cái nhìn tổng hợp và phân tích về lịch sử. Chúng ta đã quá khiên cưỡng nhồi nhét thật nhiều số liệu vốn dĩ chưa thật cần thiết phải nhớ hết khiến bài giảng trở thành khô khốc như những trang báo cáo chiến công và thành tích.

Những điều sau đây phải thực hiện ngay:

– Viết lại chương trình sách giáo khoa theo hướng gợi mở nhiều hơn

– Tập huấn và khuyến khích thầy cô đọc sách nâng cao kiến thức và rèn luyện kỹ năng tổng hợp cho các giáo sinh khoa Sử ngay từ trong trường sư phạm.

– Tăng tiết dạy lên ít nhất 3 hoặc 4 tiết/tuần.

– Tổ chức chuyên đề, thuyết trình, thảo luận, hoạt cảnh, kịch; Ví dụ: sao không nhân những vỡ kịch, phim đang công diễn, cho học sinh đi xem và thảo luận như Dòng máu anh hùng, Bí mật vườn Lệ Chi

– Kết hợp với môn văn khi dạy đến Bình Ngô Đại cáo hay Hịch tướng sĩ, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc.

Hãy nghĩ đến  “cành Olive” bỏ quên?

Sở dĩ gọi như vậy vì hiện nay ngoài những học sinh buộc phải học nhưng miễn cưỡng học còn có một loại hình trường lịch sử dân tộc cho con em một cách qua loa.

Người viết đã có dịp trao đổi với một cháu học trường Tây (trường dành cho các cháu quốc tịch Pháp dù bố mẹ là người Việt) và cháu cho biết ngoài tiếng Pháp, các cháu còn được học tiếng Anh, Tây Ban Nha hoặc thậm chí Quan thoại trong khi tiếng Việt chỉ là môn nhiệm ý (optional); còn sử Việt thì hoàn toàn vắng bóng trong chương trình. Hỏi cháu về giai đoạn Pháp đến Việt Nam thì cháu chỉ nói các thầy cô nhắc qua loa và tự hào về những công trình như Tòa Đô chính, chợ Bến Thành, cũng như thành tích xây dựng hành chính buổi đầu tại Việt Nam. Các cháu có lúc cũng không nhận ra mình là ai? Khi được hỏi các bạn cháu ủng hộ ai khi xem ti-vi thấy đội tuyển Việt Nam thi đấu. Cháu cũng mơ hồ không biết ủng hộ ai. Có cần phải yêu cầu môn tiếng Việt hay sử Việt phải được đưa vào chương trình chăng? Cònvề các trường quốc tế hay tự xưng là “quốc tế” thì sao? Hãy nghe bà Nguyễn Thị Thanh Xuân, Phó TGĐ Kinderworld Vietnam”…các trường quốc tế cũng không biết giáo trình mình đưa ra có được chấp nhận hay không vì chẳng ai đưa ra quyết định hay thẩm định vấn đề này”.

Chỉ có các trường song ngữ là dạy theo chương trình của Bộ Giáo dục nhưng nhẹ hơn vì có chọn lọc. Các môn Văn, Sử, Địa dạy bằng tiếng Việt, còn các môn khác thì dạy bằng tiếng Anh. Nhưng vẫn có những băn khoăn còn đọng lại: “Chúng ta đừng để con mình theo học một chương trình mà tiếng nước ngoài chẳng bằng người bản xứ, còn tiếng Việt thì lại kém so với người Việt”. (Bà Nguyễn Thị Hồng Hoa, Phó GĐ Cty Du lịch Tân Đông Dương).

Trở lại với bài “Hồn Nước”đã nói ở trên, tác giả nhấn mạnh đến phong trào đòi thay đổi hệ thống giáo dục ở Nhật để dạy thanh thiếu niên tinh thần ái quốc. Tác giả nhấn mạnh: “Khi một dân tộc dám tự nhận mình thất bại, dân tộc đó rất đáng kính trọng”.

Chúng ta chưa và sẽ không thất bại nếu chúng ta kịp nhìn lại những lỗ hổng trong hệ thống chương trình giáo dục tổng thể và riêng môn Lịch sử và điều quan trọng, phải có can đảm và quyết tâm cải cách toàn diện từ nội dung đến phương pháp và nâng cấp người truyền thụ. Nói như Friedman , bạn phải chăm chút từng cành olive nếu muốn quanh mình là một vườn hoa đẹp. Nếu không, sẽ là có tội với thế hệ tương lai khi chúng ta buông xuôi và đổ mọi lỗi lầm lên đầu con trẻ.

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 48  Nguyên Cẩn

(Visited 348 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Nguyên Cẩn, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *