Hiểu để chung sống và phát triển (tiếp theo)

| 01/08/2013 | 0 Comments

 NGUYỄN ĐẮC XUÂN |Bên tách trà – Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 35

( Trò  chuyện với  TS NGUYỄN BÁ CHUNG)

Ts-va-cong-suNĐX: Anh em VN tiếp xúc với Mỹ đều qua sự phiên dịch của anh. Anh thấy những anh em VN đó có rút ra được bài học  gì về phía Mỹ hay không?

NBC:  Qua những lần WJC tổ chức cho anh em VN qua đây, tạo một cánh cửa sổ đầu tiên và hầu như duy nhất để anh em nhìn nước Mỹ như một nước anh em, bạn bè chứ không phải với lăng kính thuần túy đối nghịch trong chiến tranh. Theo cái nhìn của tôi, nước Mỹ không phải chỉ là một, mà có nhiều nước Mỹ. Ba trăm triệu người là 300 triệu thế giới. Cơ bản là có hai nước Mỹ. Một là nước Mỹ của chính người dân Mỹ, đã tạo nên qua hệ thống  luật lệ để phát triển, tạo nên một xã hội dân sự, một nước mà người dân so với nước khác có quyền tự do ở cấp bực cao. Đó là sự tiến bộ của nhân loại, chứ không phải riêng của nước Mỹ. Nó bắt đầu từ truyền thống bên Anh Quốc liên hệ với cuộc Cách mạng 1789 của Pháp. Đó là những gì mình phải trân trọng coi đó là thành quả của nhân loại. Chúng ta phải học hỏi cái quá trình đó. Nước Mỹ thứ hai là nước Mỹ của các chính quyền. Chính quyền Mỹ không hẳn là  những chính quyền luôn luôn đại diện thực sự cho quyền lợi của đa số dân chúng Mỹ. Có lúc chính quyền Mỹ  là đại diện cho những thế lực tài phiệt, những đại công ty có quyền lợi trên khắp thế giới, nhất là những nước  thuộc thế giới thứ 3, và là những nguồn tài trợ khổng lồ giúp các chính khách đắc cử. Quyền lợi của những thế lực tài phiệt mang tầm vóc quốc tế này đã dẫn đến các cuộc chiến tranh. Và những cuộc chiến tranh đó có thể đã bị chính những người dân Mỹ lên án kịch liệt. Bởi những cuộc chiến tranh đó không phản ảnh đúng những giá trị nhân bản mà  người Mỹ trung thực đãtranh đấu hàng thế kỷ. Người Mỹ đã tự mình tranh đấu giải phóng cho người da đen, đưa tới sự bình quyền của người da đen, tranh đấu giải phóng cho người phụ nữ, quyền được đi bầu, được bình quyền với nam giới và giải phóng cho tất cả các tôn giáo ngay trên đất nước Mỹ, quyền lợi tự do phát triển v.v.. Đó là những thành tựu cao quý  của nhân loại chứ không riêng gì của  nước Mỹ.

Còn cái nước  bí mật lật đổ Thủ tướng Iran Mossadegh, Allende ở Chile, hoặc  Aristide ở Haiti thì đó là một nước Mỹ khác. Khi các nhà văn, nhà thơ lần đầu tiên đặt chân lên nước Mỹ đã tiếp xúc với người dân Mỹ, sống với người dân Mỹ và thấy được cái xã hội dân sự của nước Mỹ  thì đó là những tiếp xúc đầu tiên để các anh em đó thấy  có hai nước Mỹ. Tôi nghĩ đó là điều  giúp cho anh em thấy được những cái mà nước ta, một nước đang phát triển đã trải qua quá nhiều chiến tranh có thể học được.

NĐX: Tôi được biết WJC đã in ấn nhiều sách dịch thơ văn VN qua tiếng Anh, xin anh cho biết đã dịch được bao nhiêu tác phẩm?

NBC: Đã in khoảng 5,6 tác phẩm. Đa số là những tuyển tập có nhiêu tác giả. Cuốn đầu tiên là cuốn Viết giữa hai dòng (Writing Between  the Lines) bài của những người đã từng tham dự các cuộc gặp mặt, gặp gỡ, hội thảo hàng năm vào mùa hè ở WJC, trong đó có các nhà văn, nhà thơ người Việt. Cuốn thứ hai là cuốn tuyển tập chuyên về thơ văn VN: Sông núi (Mountain, river- Vietnameses Poetry From the Wars – 1948-1993) gồm những bài thơ  VN thời chiến tranh từ những năm 1948 đến 1993, mở đầu bằng bài “Nguyên tiêu” của Hồ Chí Minh và kết với một bài thơ của thế hệ sau chiến tranh – bài “Những ví dụ”  của Nguyễn Quang Thiều, khoảng trên 40 nhà thơ với 80 bài thơ. Sau đó đến tuyển tập Đường Xa của Nguyễn Duy, chọn lọc những bài được coi là có giá trị nhất của tác giả. Tiếp đến là tuyển tập “Sáu nhà thơ Việt Nam” (Six Vietnamese Poet) với 3 nhà thơ nữ và 3 nhà thơ nam. Gần đây nhất là tuyển tập tam ngữ Hán-Việt-Anh “Thơ Thiền Lý Trần” (Zen Poems From Early Vietnam),và một số tuyển tập khác. Ví dụ như tạp chí  Manoa- chuyên về văn chương thế giới của Đại học Hawaii. Họ dành 2 số nhờ ông Kevin Bowen và tôi làm chủ biên. tho-thien-Ly-Tran

NĐX: Tôi thấy những hoạt động của WJC có tính cách nhân bản và đặc biệt nó quan hệ tới việc đặt con người làm trọng tâm. Với cái nhìn của người Phật tử VN,  anh có thấy những hoạt động của WJC có gần gũi, hay nói cách khác là có gặp gỡ với Phật giáo hay không?

NBC: Trước hết tôi xin thưa đây là quan điểm của cá nhân tôi, không phải của chủ trương WJC. WJC hoạt động trên cơ sở pháp lý, văn học và văn hóa. Nó không dựa trên cơ sở của bất cứ tôn giáo nào. WJC hoạt động trong truyền thống rất tiến bộ của người Mỹ. Từ khi lập quốc (1632) đến ngày nay, nó có nhiều dòng, trong đó có những dòng bảo thủ, có những dòng tiến bộ cũng như tất cả mọi nước. WJC hoạt động trong cái dòng chủ lưu tiến bộ. Chính những người lãnh đạo Trung tâm và những nhà văn, nhà thơ cộng tác với Trung tâm, hàng năm khoảng trên 20 người đều là những nhà văn nhà thơ thanh danh ở Mỹ, họ đã từng trải qua cuộc chiến tranh và với tư cách là con người, họ đã thấy được cuộc chiến tranh đó là cuộc chiến tranh vô cùng tàn bạo. Họ đã tham chiến không phải vì họ chủ động  mà vì do đất nước họ quyết định. Từ đó họ rút được bài học là không phải lúc nào quyết định của nhà nước đều là đúng cả. Khi nhận thức vấn đề đó, họ muốn nước Mỹ hiểu rõ những tàn phá của chiến tranh gây ra cho các dân tộc khác. Hơn nữa, không những cho các dân tộc khác mà còn cho chính nước Mỹ. Người Mỹ đã phải bắn vào những người vô tội, không có lý gì để bị tàn sát. Đó không phải là phản ứng nhân bản tự nhiên của con người. Từ đó đưa đến vấn đề chống  lại bạo động, chống lại chiến tranh. Theo ý kiến  riêng của cá nhân tôi, những điều đó vô cùng phù hợp với Phật giáo, phù hợp với các quan điểm từ bi và bất bạo động của Phật giáo, cũng như quan điểm tiến bộ của Thiên Chúa giáo về lòng bác ái và vị tha. Mình phải hoạt động  để làm giảm sự khổ đau trên thế giới và nếu có thể được đem lại niềm vui dù rất nhỏ cho những người chung quanh. Bạo động không bao giờ giải quyết được bất cứ vấn đề gì. Trên cơ sở đó, con đường đi của WJC là con đường rất phù hợp  với trào lưu tiến bộ của nhân loại hiện nay,

NĐX:  Thưa anh, những hoạt động của WJC gần gũi với Phật giáo như thế, cá nhân anh và WJC có gặp khó khăn và bị hiểu lầm hay không?

NBC: Trong quá trình hoạt động, WJC bị hiểu lầm rất nhiều. Cá nhân tôi bị coi là cán bộ nằm vùng của cộng sản, và ông Kevin Bowen  và những cộng sự của ông cũng bị coi là  những kẻ bị cộng sản tuyên truyền hoặc xỏ mũi. Trong các cuộc tranh luận, họ thường lấy cớ là chỉ có chúng tôi sống trong chế độ cộng sản thì chúng tôi mới hiểu được , còn những người Tây phương thì không thể nào hiểu được chủ nghĩa cộng sản. Đó là một cách nhìn mà chúng tôi rất hiểu. Vì tôi là  người xuất thân trong cái nôi chống cộng, gia đình tôi di cư từ Bắc vào Nam từ năm 1955, tôi đã từng có một quan điểm cực kỳ bảo thủ và coi cộng sản là một cái gì  vô cùng phi nhân. Đến khi tôi sang nước Mỹ du học, và bắt đầu đọc những tác phẩm do người ngoại quốc viết về chiến tranh VN khởi đầu với sự xâm lăng của Pháp thì tôi mới bắt đầu thay đổi cách nhìn về cuộc chiến tranh VN. Tôi đã đi qua tiến trình đó nên tôi nghĩ là tôi hiểu những người chưa đi qua. Và không những thế, tôi còn hiểu cái mặt trái khủng khiếp hơn nữa – từ phía tả cũng như từ phía hữu. Vấn đề ở đây không phải là vấn đề ý thức hệ mà là vấn đề trách nhiệm  của các nước lớn khi  can thiệp nội tình của những nước nhỏ, như là một phương tiện để tiếp tục bảo vệ quyền lợi của mình. Họ sẵn sàng hy sinh tính mạng của hàng triệu người để duy trì quyền lợi của nước lớn. Nó nằm trong tổng thể lớn hơn rất nhiều về nỗi đau khổ của người này hay người khác, do hoàn cảnh lịch sử tạo ra, khi những nước lớn muốn bảo vệ quyền lợi của phe nhóm mình…Tôi rất thông cảm, rất hiểu tình trạng  của một số người đứng ở bên này hay ở bên kia.

Một lần nữa, đây chỉ là ý kiến cá nhân của tôi, không phải quan điểm của WJC. Đây không chỉ là trường hợp của chúng tôi, mà tôi thấy thầy Nhất Hạnh qua các hoạt động của thầy cũng bị lên án từ hai phía như WJC. Lúc đầu làm với VN, WJC bị một số các vị an ninh trong nước nghi ngờ. Chúng tôi đã từng được  các người bạn nói thẳng cho biết WJC là một hình thức của CIA. Bởi vì tôi là con  người hay tìm hiểu và hay gặp gỡ những người có quan điểm khác thường. Nên tôi rất thông cảm với các vị an ninh trong nước khi họ có thể nghi ngờ tôi là thành viên của cơ quan tình báo. Bởi vì không những tôi làm việc với WJC, mà hồi đó tôi còn làm hoàn toàn tự nguyện với tổ chức về nghệ thuật tạo hình của ông David Thomas. Nên khi về VN tôi đi gặp rất nhiều người. Không ai giao trách nhiệm cho tôi. Tôi có một cái nhìn rất tò mò, cái gì tôi không hiểu thì khi có dịp tôi muốn tìm hiểu. Tôi bỏ tiền của mình về VN thăm gia đình rồi đi gặp rất nhiều người như  vậy thì người ta đặt câu hỏi “Chắc có người nào đứng đàng sau, tài trợ cho tôi” chứ làm sao tôi đi làm như thế. Vì thế tôi rất hiểu chuyện đó. Với một cuộc chiền tranh không phải 10 năm hay 15 năm mà là cuộc chiến tranh kéo dài một thế kỷ, bắt đầu từ khi  người Pháp đem quân  vào Đà Nẳng năm 1858. Cuộc chiến tranh lâu dài như thế nó tạo ra một đật nước bị phân hóa bởi những luồng khác nhau, nhiều hoàn cảnh khác nhau, quyền lợi khác nhau. Nghĩ như vậy nên tôi không chê trách ai cả. Nếu mình sinh ra trong một môi trường như thế thì mình cũng nghĩ như vậy. Cho đến bây giờ, các luồng đó vẫn giữ quan điểm chỉ có cái luồng của mình là đúng, phủ nhận tất cả những luồng khác. Tôi nhận thấy Thiền sư Thích Nhất Hạnh lúc nào cũng đứng trên mọi luồng, vì thế có khi không dễ dàng thuyết phục mọi luồng mà còn bị  mọi luồng chung sức   đối kháng. Họ nghĩ nếu thầy Nhất Hạnh không theo mình tức là đối thủ của mình. Quan điểm độc đáo nhất của Phật giáo là không liên kết với một luồng nào cả mà luôn luôn tìm mọi cách hiểu hết  mọi luồng để đi đến một giải pháp mọi luồng có thể chung sống và phát triển. Chọn con đường như vậy là chọn con đường vô cùng chông gai, bởi vì mình luôn luôn là kẻ độc hành.

NĐX: Theo tôi biết, đến nay Quỹ Rockfeller tài trợ cho WJC cũng đã hết. WJC đang hướng các hoạt động của mình  đến những lĩnh vực nào?

NBC: Chương trình Ford tài trợ cho WJC lâu dài, chưa có cái tài trợ nào lâu dài đến thế. Sau đó đến Rockfeller. Ford tài trợ cho hai khóa là 8 năm. Thường thường người ta chỉ tài trợ một khóa 4 năm. Đặc biệt họ tài trợ  hai khóa đến 8 năm, thể hiện sự đánh giá rất cao nỗ lực của WJC, vượt lên những cái xung khắc nhất thời do hoàn cảnh chính trị tạo ra. Tuyển chọn năm nay sẽ là năm cuối cùng của chương trình 8 năm đó. Hơn nữa, Rockfeller cũng đã chuyển đổi chiến lược về vấn đề chọn lựa những mục tiêu để mình nghiên cứu. Bộ phận đã từng tài trợ cho WJC cũng đã hoàn toàn thay đổi. Một trong những mục tiêu của WJC hướng tới để hiểu cho được chiến tranh thì không phải chỉ giới hạn về số người đã bị tử thương, về những người đã bị thương tật, về những hậu quả ngay sau chiến tranh mà sắp tới phải hiểu được cái hậu quả không những chỉ  kéo dài hàng thập niên mà hàng nửa thế kỷ sau chiến tranh, hiểu cái nguy hại vô cùng to lớn của nó, nếu theo đúng công pháp quốc tế phải thực hiện. Nếu phải tốn kém như vậy thì các nước lớn chịu trách nhiệm sẽ thấy không dễ dàng quyết định gây chiến  ở các nước khác nữa.

NĐX: WJC có nghĩ đến việc phát triển hơn nữa không hay vẫn giữ lại  một bộ máy như cũ?

NBC:  Vấn đề ấy tùy thuộc vào vấn đề tài trợ. Đây là một tổ chức của nhà nước, ngân sách hoạt động của nó do Quốc hội tiểu bang cấp. Những việc anh vừa hỏi tôi không phải là việc chính của WJC. Ngân sách chính của Quốc hội cấp để làm những việc có liên quan cựu binh Mỹ mà thôi. Tất cả những chuyện xưa rồi chỉ là những việc mà WJC làm thêm ngoài cái nhiệm vụ chính của Trung tâm. Vừa rồi làm được là nhờ xin được tài trợ. Muốn phát triển gì thêm, việc đầu tiên là phải xin được tài trợ. Có thực mới vực được đạo. Có tài trợ mới có thể phát triển thêm được.

NĐX:  Xin cám ơn anh đã trả lời phỏng vấn cung cấp được những thông tin mà độc giả VN muốn biết . Kính chào anh.

                                        Thực hiện ở Belmont, MA

                                           Ngày 22.4.2007

                                        ( Tựa đề của VHPG)

 NGUYỄN ĐẮC XUÂN |Bên tách trà – Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 35

(Visited 88 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Giao Lưu, Nguyễn Đắc Xuân, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *