Sene Dolta – Lễ báo hiếu của người Khmer

| 15/09/2015 | 0 Comments

Bài và ảnh: Thu Hồng

Hàng năm, ngoài Tết Chôi Chnam Thmây vào giữa tháng Tư dương lịch, người Khmer Nam Bộ còn hai lễ hội văn hóa dân gian là Sene Dolta (cuối tháng 8 âm lịch) và lễ Oóc Om Boc cổ truyền (rằm tháng 10 âm lịch).le-bao-hieu-Khmer Về chữ nghĩa, Sene Dolta có nghĩa là cúng ông bà. Đây là lễ cổ truyền lớn thứ hai sau Tết Chôi Chnam Thmây của dân tộc Khmer Nam Bộ. Mỗi năm, đồng bào Khmer lại tổ chức lễ Sene Dolta là để con cháu trong gia đình biết ơn bà “chà đôi” và ơn ông “chà ta” đã có công nuôi dưỡng sinh thành. Lễ nghi này mang đậm nét văn hóa phi vật thể, ánh hưởng tín ngưỡng triết lý Phật giáo của dân tộc thuộc hệ văn minh lúa nước vùng Đông Nam châu Á. Theo thuyết luân hồi nhân quả của Đức Phật Thích Ca lưu truyền: “Kiếp này, con người sống ở trần gian làm nhiều điều ác khi chết sẽ bị giam cầm nơi địa ngục âm phủ…Hàng năm, cứ vào thời gian từ 15 đến 30 tháng 8 âm lịch thì Diêm vương xá tội vong nhân, những vong hồn đói khát này sau khi rời ngục tối tìm đến chùa chiền để hưởng vật thực của con cháu cúng kiếng. Đây là mùa lễ Sene Dolta, mọi người Khmer trong phum sóc mang thức ăn và bánh trái ngon đến chùa, nhờ nhà sư tụng kinh cầu nguyện cho vong hồn người thân quá cố sớm siêu thoát, đầu thai kiếp khác đượcgiàu sang sung túc hơn”. Theo phong tục của người Khmer trước đây, lễ Sene Dolta cổ truyền kéo dài chừng nửa tháng, khi công việc gieo cấy ngoài đồng đã xong . Những ngày lễ Sene Dolta, buổi sáng từng nhà mọi người chuẩn bị mâm cơm cùng thức ăn và bánh trái ngon mang đến chùa, tổ chức thành lễ hôi chung của phum sóc, nhờ sư sãi tụng kinh cầu nguyện mọi đều tốt lành cho vong hồn những người thân ở cõi vĩnh hằng, để tỏ lòng báo hiếu và tri ơn ông bà tổ tiên.le-bao-hieu-Khmer

Ngày nay, đồng bào Khmer Nam Bộ tổ chức lễ Sene Dolta (cúng ông bà) chỉ trong ba ngày theo phong tục cổ truyền như sau:

Ngày cúng tiếp đón: Buổi sáng, mọi người trang hoàng lại bàn thờ Phật trong nhà, dọn dẹp một giường thờ với mùng, mền, chiếu, gối và bộ quần áo mới để rước ông bà về dự. Khi dọn xong mâm cơm cùng thức ăn và bánh trái ngon, rượu, trà với bốn chén cơm và bốn đôi đũa để bốn góc giường thờ, gia chủ mời họ hàng thân tộc trong phum sóc đến thắp nhang đèn cúng bái. Quanh mâm cơm cúng, đàn bà ngồi xếp chân sang một bên, đàn ông ngồi chồm hổm, cùng chắp tay lạy và tụng kinh cầu nguyện cho vong hồn những người thân quá cố về hưởng vật thực ngon nhất của con cháu cúng kiếng. Sau ba lần rót rượu và trà khấn vái, chú nhà gắp thức ăn mỗi món một ít, rót một chút rượu và trà cúng lên bốn chén cơm, xong đem đi đổ ở bốn góc rào chung quanh nhà, mỗi nơi cắm một nén nhang mời vong hồn ông bà về dự lễ cùng con cháu. Buổi chiều, mọi người trong nhà ăn mặc đẹp, dọn mâm cơm cùng thức ăn mới cúng ông bà, đủ ba lần rót rượu và trà khấn vái, chủ nhà mời linh hồn ông bà cùng đến chùa nghe nhà sư tụng kinh cầu siêu và thuyết pháp cho đến tối. Buổi tối, các vị achar lấy những nắm cơm vắt đựng trên mâm cúng Tam bảo, mời sư sãi tụng kinh cầu siêu cho vong hồn những người quá cố, rồi đem ra ngoài để chung quanh chính điện cho những vong hồn cô đơn đang đói khát ăn, không có con cháu đến chùa dâng cúng. Các trò chơi dân gian, văn nghệ và thể thao được tổ chức tại sân chùa, thu hút đông đảo bà con trong phum sóc đến vui chơi trong các ngày lễ Sene Dolta.

Ngày cúng chính: Người Khmer quan niệm, vong hồn ông bà mình đã ở chùa từ tối hôm qua, đến trưa ngày hôm sau thì mọi nhà chuẩn bị mâm cơm cùng thức ăn và bánh trái ngon mang vào chùa tổ chức lễ cúng chính, mọi người tham dự mời sư sãi tụng kinh cầu siêu cho vong hồn ông bà của tất cả mọi nhà trong phum sóc. Sau khi các vị sư độ cơm xong, bà con Phật tử trong bổn sóc cùng ăn, trao đổi kinh nghiệm trong công việc đồng áng và vui chơi tại chùa. Buổi chiều, rước vong hồn ông bà về nhà, làm mâm cơm mới cúng và mời vong hồn ông bà ở lại chứng kiến cuộc sống sung túc của con cháu. Cúng xong, họ hàng thân tộc cùng bà con láng giềng trong phum sóc mời nhau ăn uống từ nhà này đến nhà khác, họ cùng nhau vui chơi múa hát theo điệu nhạc và tiếng trống cho đến đêm tối. Có nơi, gia chủ mời anh chị sui gần xa để thắt chặt tình thông gia hai họ, mời bạn bè người Kinh và người Hoa, cả khách vãng lai có mặt tại địa phương đến nhà chung vui vào buổi chiều ngày cúng chính, để tỏ lòng vị tha mến khách và tăng thêm tình đoàn kết trong cộng đồng phum sóc.

Ngày Cúng tiễn: Mỗi nhà làm một mâm cơm cùng thức ăn và bánh trái ngon, đặt bốn chén cơm với bốn đôi đũa ở bốn góc giường thờ, mời vài vị sư sãi cùng họ hàng thân tộc trong phum sóc đến nhà tụng kinh cầu siêu để tiễn đưa vong hồn ông bà và những người thân quá cố. Sau ba lần rót rượu và trà khấn vái, chủ nhà gắp thức ăn mỗi thứ một ít vào chén, xong đổ bốn chén này vào chiếc thuyền làm bằng bẹ chuối, gắn thêm hình nộm cá sấu và treo cờ phướn hình tam giác, có nơi người ta còn để thêm các gói đậu mè, muối, bánh trái..mỗi thứ một gói nhỏ để ông bà có thức ăn dự phòng và tránh tai nạn xảy ra dọc đường, thắp một nén nhang rồi thả chiếc thuyền này xuống sông rạch gần nhà để tiễn đưa ông bà trở về thế giới bên kia. Cúng xong mọi người lại mời nhau ăn uống và chung vui cho đến tối. Kết thúc ba ngày lễ, chủ nhà thu xếp mùng, mền, chiếu, gối và bộ đồ mới trên giường thờ cất vào tủ để năm tới đón lễ Sene Dolta.■

Tạp Chí Văn Hoá Phật Gíao số 88

(Visited 343 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Thu Hồng, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *