Trò chuyện với con cái

| 31/01/2016 | 0 Comments

VĂN HÓA | CAO HUY HÓA

tro-chuyen-voi-con-cai

Con người từ khi sinh ra cho đến khi trưởng thành, lớn lên rất nhanh và được đánh dấu bởi các mốc thời gian, cũng như cây qua từng giai đoạn, nẩy mầm, ra lá, vươn cao, trổ nhánh…

Cũng như vậy cần môi trường tốt để phát triển, con người cần đủ tố chất và môi trường để hoàn thiện nhân cách, nhất là trong giai đoạn trải qua các mốc thời gian và các biến cố trong những mốc thời gian đó.

Bậc cha mẹ có con bước qua các mốc thời gian, như vượt cấp từ tiểu học lên trung học, từ trung học cơ sở lên trung học phổ thông…không khỏi vừa mừng vừa lo: mừng vì con mình biết nhiều, chóng lớn “trổ mã”; lo vì con có những biểu hiện khác thường, vì ngại con mình thoát ra ngoài vòng cương tỏa của gia đình. Nhà trường và thầy cô giáo đón nhận sức xuân vươn lên phơi phới của học sinh, nhưng ngược lại không khỏi đau đầu vì những hiện tượng cá biệt, khó dạy.

Xã hội càng tiến lên trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì thời gian mà các thành viên trong gia đình dành cho nhau ngày càng ít đi: cha mẹ vất vả công việc ở cơ quan, đơn vị, xí nghiệp, nhiều khi phải làm thêm cho đủ trang trải nhu cầu gia đình, con cái thì ngoài học chính khóa, còn học ngoại khóa, rồi học thêm, luyện thi, học Anh Văn, hưởng ứng phong trào, sinh hoạt tập thể, rồi party, sinh nhật, Valentine’s day, chat, game…choán hết thời gian, với những trẻ em nghèo thì ngoài giờ học còn phải bươn chải kiếm sống, đỡ đần cho cha mẹ. Mỗi người trong gia đình lần hồi có thế giới riêng, người này không hiểu người kia, tình thương và niềm vui không mấy khi tỏ lộ. tất nhiên, có không ít mái ấm gia đình có cha mẹ vui vẻ thành đạt trên đường đời, con cái học hành tử tế, bữa ăn rộn rã tiếng cười, nhưng không phải là ít những ngôi nhà vắng lặng, hoặc gay gắt,căng thẳng, hoặc nghiêm trọng hơn vì cha mẹ ly thân, ly dị. Trong hoàn cảnh không may như thế, trẻ dễ dãi tìm đến bạn bè bên ngoài, bắt chước theo trào lưu, thị hiếu mà không biết chọn lựa, và con đường rời xa sách vở, mất hứng thú học tập tất yếu xảy ra.

Xã hội tiêu thụ ngày nay cũng mang tính toàn cầu, được định hướng từ những nước phát triển cao, nhất là ở Âu Mỹ, đặc biệt là sản phẩm nghe nhìn,thời trang, giải trí…kể cả ma túy và rượu, kể cả tình dục sớm. Ở Âu Mỹ, luật lệ rất nghiêm khắc, đối với những tệ nạn ma túy và rượu, và sau này có cả thuốc lá, nhưng những thứ này vẫn tiếp tục phá hoại cuộc sống người nghiện, trong đó có không ít thanh thiếu niên.

Làm sao cho tuổi hồng, tuổi xanh vươn lên tươi tốt dưới ánh mặt trời, tránh khỏi bóng ma của tệ nạn xã hội, khỏi rượu và ma túy? Xã hội và nhà trường phải hướng mọi nỗ lực tổng hợp để giải quyết vấn đề này, nhưng hơn ai hết cha mẹ có trách nhiệm cao nhất đối với con mình. Đứa con chưa vẫn hết bé bỏng vì còn trong gia đình, và chính cha mẹ cần phải chiêm nghiệm xây dựng mái ấm như thế nào, đối xử với con bằng trách nhiệm và tình thương ra sao. Hiện nay, các kiến thức về giáo dục gia đình, các kiến thức về tâm, sinh lý lứa tuổi vị thành niên, các thông tin về tệ nạn xã hội đã phổ biến rất nhiều, trên sách cũng như trên mạng, tuy nhiên, những vị cha mẹ có hoàn cảnh khó khăn do con cái có vấn đề về lối sống, về tệ nạn xã hội, thì thường thường tự giải quyết, mà thiếu tư vấn.

Trang web Time to talk (www.timetotalk.org) của mạng Yahoo! Groups là một diễn đàn cho những bậc cha mẹ như thế. Trang web có mục đích hướng dẫn và đề nghị lời khuyên cho các bậc cha mẹ nói chuyện với con như thế nào để giúp con sống lành mạnh và xa rời ma túy, đồng thời mở diễn đàn để những người làm cha mẹ đưa ra tình huống về khó khăn của tuổi teen và cùng nhau góp ý giải quyết. Để giúp cho cha mẹ thấy được vấn đề, trang web đã có bài chủ đạo: Transitions and Teens, A guide for parents (Sự chuyển tiếp và tuổi teen, một hướng dẫn cho cha mẹ). Người viết bài này xin giới thiệu bài chủ đạo nóitrên.

Trước hết, cha mẹ cần phải nhận ra sự chuyển tiếp và khó khăn của con trẻ khi bước qua giai đoạn chuyển tiếp. Một số trường hợp cụ thể:

1/ Con bạn chuyển lên bậc học mới (từ tiểu học lên trung học cơ sở, từ trung học cơ sở lên trung học phổ thông). Những trẻ này giống như con cá lớn trong ao nhỏ bõng trở thànhcon cá nhỏ trong ao lớn. những đứa lớn hơn và lầm lì có thể làm cho người khác khó chịu. Một số nam sinh cảm thấy gai gai khi bạn nữ đồng tuổi nay có vẻ lớn hơn và kết thân với nam sinh lớn tuổi, học lớp cao hơn.

2/ Gia đình bạn chuyển đến định cư tại một thành phố khác. Con bạn có thể bị quấy rầy khi gặp những người mới và kết bạn trong môi trường không thân thiện. Nhóm học sinh trường mới muốn kết thân với con bạn, nhưng nó còn cảm thấy khó chịu hay thiếu tự tin.

3/ Con bạn đang trải qua tuổi dậy thì. Sự biến đổi rất rõ nét về thể chất, về hormon khiến nó có khi thể hiện thái độ khác thường. Đặc biệt, bé gái có thể cảm thấy bất tiện hay bối rối về chuyển biến cơ thể. Dậy thì là chuyện bình thường, nhưng phần đông trẻ cảm thấy là khác thường, và rất sợ liệu có gì sai trái không.

4/ Con bạn sớm biết mùi yêu đương. Bạn có thể nhún vai, xem đó là trò lăng nhăng trẻ con, nhưng con bạn cảm thấy điều đó có gì khác thường mà ý nghĩa quan trọng ghê lắm. Học sinh trung học,trong trường hợp này, tự phán xét chúng qua cách ngườilớn nhìn về chúng như thế nào; vì thế khi quan hệ kết thúc, đứa trẻ có cảm giác bị hất hủi thẳng thừng. Khi mọi sự xấu đi, chuyện tình cảm tại trường có thể kéo theo chuyện không hay bên ngoài và lời đồn tai hại.

5/ Gia đình bạn chịu một biến cố lớn, tức thời, ví dụ cái chết, ly dị hay tái hôn. Khi toàn bộ gia đình thay đổi, con trẻ chịu sức ép điều chỉnh nhiều nhất. Nơi ăn chốn ở mới, những quy tắc sinh hoạt, những đối xử mới với mọi người. Con trẻ phải chịu một thời gian dài đau khổ khi cha hoặc mẹ mất đi, cha mẹ ly dị.

Trong quá trình chuyển tiếp, lý do gì khiến trẻ dùng ma túy?

– Chống lại cô đơn, lo âu, suy nhược, thiếu tựtin.

– Gia đình quở trách, nhà trường phiền muộn.

– Giải tỏa bực dọc trong hoàn cảnh xa lạ.

– Tỏ vẻ lãnh đạm hay muốn thay đổi hình ảnh hoặc tiếng tăm.

– Thích nghi với môt nhóm bạn ưa ý, và nhóm này có dùng ma túy.

Vậy thì bạn làm thế nào để giúp trẻ?

Bạn có thể chú ý đến cảm xúc, lo lắng và nhu cầu của con bạn. Hãy để hết tâm trí vào cuộc sống của con bạn trong thời kỳ chuyển tiếp khó khăn là điều quan trọng nhất. Làm được như thế chinh là bạn giữ cho trẻ khỏi sa vào ma túy và rượu. thức tế, chỉ có 18% trẻ trong trường hợp này chơi những trò nguy hiểm cao như tình dục không an toàn và ma túy.

– Có nên đối thoại với con? Cần quá, nếu con gái bạn cho rằng nó không thể kể nó cảm xúc như thế nào , nhưng nó thích nói chuyện tại một nơi nào khác cho thoải mái và khuây khỏa. Ngay cả nếu bạn sợ những gì bạn sẽ nghe, hãy lưu ý con bạn rằng nó có thể nói với bạn (hay một người lớn khác) về bất cứ gì mà không bị phán xét.

– Có nên để dành thời gian ràng buộc gần bên nhau? Nếu gia đình bạn vừa trải qua một sự chuyển tiếp chấn động, ví dụ như di chuyển chỗ ở hay ly dị, con bạn cảm thấy bị thờ ơ. Bạn hãy chứng tỏ tình thương bằng cách đưa con đi mua hàng, chơi bowling hay đi ăn kem. Sự quan tâm đặc biệt này nhắc nhở nó rằng, bạn vẫn chú ý những gì diễn ra trong đời con bạn.

– Có nên bàn với con về nguy hại của ma túy và rượu? Cho dầu con bạn đã nghe chuyện này một triệu lần, thì chẳng có gì tổn thương khi nói cho con hậu quả của ma túy và rượu. Hãy thử động viên con bạn nói một cách thành thật về kinh nghiệm của nó với những chất khác nhau bằng cách hỏi: “Này, con có nghe đứa nào ở trường hút thứ gì không?”, “Con có ý kiến gì về mấy đứa trẻ dùng viên thuốc lạ lạ?”.

– Có kiểm tra và truyền đạt nữa hay không? Hỏi con những câu có vẻ xoi mói có thể làm con bực mình, nhưng có thể giữ nó an toàn. Nếu bạn nhận được câu trả lời không như mong đợi hoặc vô nghĩa, thì coi chừng mọi sự đã xuống dốc. Bạn hoàn toàn đúng khi hỏi con về những bạn thường chơi với nó, chúng có kế hoạch làm gì, dự định đi chơi đâu. Bạn có quyền kiểm soát con gái về những cuộc điện thoại qua đêm. Số trẻ không được giám sát dùng thuốc nhiều hơn 4 lần so với số trẻ được giám sát. Nếu con bạn có cách cư xử quấy rầy, hoặc có các triệu chứng như giảm hay tăng cân, chán ăn, ngủ bất thường, bạn nên nhờ bác sĩ giúp đỡ.

Vài lời tâm tình với con

Khi bạn bị stress, con bạn cũng bị stress. Theo khảo sát hiện nay, stress là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ sa vào ma túy. Vì vậy, nếu hiện tại bạn mất việc hay có sự cố gì làm thay đổi lối sống của gia đình bạn, bạn thử nói những lời sau đây với con bạn:

“Cha (mẹ) biết đây là chuyện buồn khi chúng ta không có đủ tiền cần dùng. Nhưng đây là hoàn cảnh tạm thời, gia đình chúng ta có thể vượt qua. Ngay cả nếu chúng ta không thể mua những thứ trong thời gian gần đây nhất, cha mẹ luôn luôn cho con và các anh chị con nhiều thứ cần thiết. Và nói thật ngay thẳng, tiền không phải là thứ quan trọng nhất trên đời. Chúng ta rất may mắn vì có đủ sức khỏe và nhiều thứ khác nữa!”.

“Cha (mẹ) không muốn cho con biết nhiều chi tiết hơn con muốn biết về tình hình tài chánh của gia đình, nhưng hãy nhớ rằng cha (mẹ) luôn vui lòng trả lời bất cứ câu hỏi nào của con. Con không cần ước đoán hay lo lắng về hoàn cảnh hiện nay. Cha vui sướng nói với con về tiền, và cha cũng đứng đây để nghe con quan tâm chia sẻ”.

Những chuyện trên đây là chuyện của cha mẹ con cái bên Mỹ, nhưng đại thể các vấn đề nêu trên của xã hội Mỹ vẫn không xa lạ với Việt Nam. Chỉ có điều cần phân tích, nếu lý do khiến tuổi teen đụng đến ma túy và rượu ở Mỹ như đã nói ở phần trên, thì ở Việt Nam, ngoài việc vẫn tồn tại những lý do trên, đặc biệt là cảm giác cô đơn khi gia đình ghẻ lạnh (mất người thân, cha mẹ bỏ nhau…) hoặc bị bạn bè xấu rủ rê, ly do quan trọng hơn thường là cha mẹ lắm tiền nhiều của mà không duy trì truyền thống gia đình tốt đẹp, thiếu chăm sóc con cái về tinh thần và nếp sống, thiếu quan tâm việc học của con, chi biết chi tiền cho con để con phung phí, từ đó con cái lơ là học tập, học càng ngày càng mất căn bản, hậu quả là không thiết tha học, dẫn đến bê tha ở những môi trường không lành mạnh. Hiện tượng này càng phổ biến ở các thành phố, và nói lên mặt tiêu cực của một xã hội tiêu thụ tác động đến trẻ vị thành niên: thời trang lố lăng, tụ tập ăn chơi, rượu, thuốc lắc, nhạc kích động, đua xe ngoài đường phố, quan hệ tình dục sớm…

Trò chuyện cùng con với tình thương và trách nhiệm, với hiểu biết về tâm lý lứa tuổi, biết lắng nghe con mà không vôi phê phán, không gay gắt nổi nóng, tự mình phản tỉnh để con cảm nhận tình thương của cha mẹ và trở lại gần gũi với gia đình; đó là giải pháp tối thiểu của bậc làm cha mẹ. Điều có tính cách căn cơ trong thời đại toàn cầu hóa với nhiều cám dỗ vật chất là gia đình phải thực sự là mái ấm tràn đầy tình thương, cha mẹ ân cần chăm sóc con, không phó mặc cho con nhà trường, sống có tình nghĩa với mọi người, dạy con biết quý đồng tiền do lao động chính đáng..những điều đó làm cho con đề kháng với những bệnh tiêu cực của xã hội. Theo kinh Sigala – Dasutta, Trường Bộ kinh (hệ Nikàya) và kinh Thiện Sanh (hệ A Hàm), Đức Phật dạy bậc cha mẹ 5 điều, ngoài 2 điều đề cập đến con lớn (dựng vợ gả chồng cho con nơi xứng đáng; chia gia tài cho con, đúng thời, không thiên vị) thì 3 điều thích hợp nhất với con còn nhỏ:

  1. Ngăn ngừa không cho con làm việc tội lỗi.
  2. Dạy con làm việc lành
  3. Cho con học nghề, có được nghề nghiệp ổn định.

Hạnh phúc thay cho những gia đình theo Phật, vì mỗi người trong gia đình đều có vị thầy chung: đó là Đức Bổn sư Thích-ca Mâu-ni. Mọi người trong gia đình, trước hết là cha mẹ,thực hành Tứ vô lượng tâm trong đời sống hàng ngày, trong việc giải quyết những vấp váp, sa ngã của trẻ, trong trò chuyện giữa cha mẹ và con cái, hầu đem lại sự hòa hợp và an vui trong gia đình.■

Tạp Chí Văn Hoá Phật Giáo số 97

(Visited 114 times, 1 visits today)

Tags: , , ,

Category: Cao Huy Hoá, Giáo Dục, Văn Hoá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *