Dẫn nhập: Trong tứ chúng đệ tử Phật, hàng Tỳ kheo Ni và nữ cư sĩ Phật tử có một vai trò rất lớn. Trong kinh tạng Pāli, bên cạnh những lời dạy chung cho việc tu tập, Đức Phật có nói những bài kinh mà trong đó người nữ được nhắc đến. Tuy không phải dành riêng cho nữ giới nhưng những bài kinh này liên quan và có ý nghĩa với họ hơn. Vì vậy, người viết sưu tầm, làm rõ những lời dạy trong các bản kinh đó và áp dụng chúng vào đời sống và sự tu tập của người nữ trong thời đại hiện nay; cũng là một phần nhỏ giúp nhìn nhận lại vai trò của người nữ trong thời đại và sự bình đẳng trong việc tu tập giải thoát.
Những điều khác biệt
Trong quá trình phát triển xã hội loài người, con người từ chế độ mẫu hệ đặc trưng của thời nguyên thủy dần chuyển sang chế độ phụ hệ. Vì vậy, người nữ có khi bị coi thường và có vai trò thấp bé trong xã hội. Xã hội Ấn Độ cổ đại có sự phân cấp rõ ràng và vai trò người nữ cũng không được coi trọng. Khi Đức Phật thành đạo, Ngài dạy giáo lý giải thoát, không phân biệt giai cấp, xuất xứ, giới tính. Đặc biệt là sự thành lập Tăng đoàn Tỳ kheo Ni đã thể hiện tinh thần bình đẳng tuyệt vời cách đây hơn 25 thế kỷ của đấng giác ngộ. Những gì mà người nữ phải gánh chịu bởi đặc trưng tâm sinh lý và sức ép xã hội bấy giờ cũng được Đức Phật nêu rõ: “Này các Tỳ kheo, có năm đau khổ riêng biệt mà người đàn bà phải gánh chịu, khác biệt với đàn ông. Thế nào là năm? Ở đây, này các Tỳ kheo, người đàn bà lúc trẻ tuổi đi đến nhà chồng, không có bà con. Đây là đau khổ riêng biệt thứ nhất, này các Tỳ kheo, người đàn bà phải gánh chịu điều đó khác biệt với đàn ông. Lại nữa, này các Tỳ kheo, người đàn bà có kinh nguyệt. Đây là đau khổ riêng biệt thứ hai… người đàn bà phải mang thai. Đây là sự đau khổ riêng biệt thứ ba…một người đàn bà phải sanh con. Đây là đau khổ riêng biệt thứ tư, người đàn bà hầu hạ đàn ông. Đây là đau khổ riêng biệt thứ năm, này các Tỳ kheo, người đàn bà phải gánh chịu, khác biệt với đàn ông” [1].
Những đau khổ riêng biệt mà người nữ phải gánh chịu khác biệt với người nam về mặt tâm sinh lý đó là có kinh nguyệt, mang thai, sanh con. Vì thiên chức làm mẹ, người nữ phải chịu đựng những đau khổ kể trên, Đức Phật thấu hiểu và đưa ra những điều như vậy, vào lúc mà xã hội còn thiếu hiểu biết và thiếu chú ý tới những gì người nữ gánh chịu. Đặc biệt là nỗi đau khi sanh nở, đây là một việc rất đau đớn mà những ai làm mẹ phải trải qua, Kinh Angulimàla (M.86) cũng nhắc đến nỗi đau này: “Trong khi đi khất thực từng nhà một ở Sāvatthī, Tôn giả Aṅgulimāla thấy một người đàn bà đang sanh đẻ, rất là nguy kịch và đau đớn. Thấy vậy, Tôn giả suy nghĩ: “Thật đau khổ thay các chúng sanh! Thật đau khổ thay các chúng sanh!” [2]. Những niềm đau này ở thời đại nào, hoàn cảnh nào thì người nữ cũng phải chịu đựng. Ngày nay, những điều này được nhìn nhận và y học có nhiều phương pháp làm dịu đi phần nào nỗi đau ấy. Xã hội và gia đình, đặc biệt là người chồng cần thấu hiểu hơn những nỗi đau này, nhằm thông cảm, góp phần xoa dịu những gì mà người nữ phải chịu đựng.
Khi người nữ theo chồng, rời xa cha mẹ, phải gánh chịu sự cô đơn, khổ đau vì chia lìa người thân thuộc thuở thiếu thời. Chính vì vậy, thân phận con gái hay được ví von là “mười hai bến nước không biết bến nào đục, bến nào trong” mà “trong thì nhờ, đục thì chịu”. Đó là thân phận của người nữ ở xã hội Ấn Độ thời bấy giờ và những nơi còn kém phát triển. Ngày nay, xã hội phát triển, người nữ được tự do hơn trong việc chọn lựa bạn đời, có khả năng từ chối và quyết định số phận của mình. Song, dù thoải mái, tự do hơn, xã hội vẫn cần nhìn nhận và trong hôn nhân cần chú ý tới điều này để bù đắp, ứng xử hợp lý với người làm dâu hay cả người ở rể, hướng đến hôn nhân hạnh phúc bền vững.
Việc người nữ chăm sóc chồng con, gia đình cũng là điều bình thường vì khi đó là hành động xuất phát từ tình cảm yêu thương chân thật. Song nên tránh việc bắt người vợ phải hầu hạ chồng như thời xưa, xem vợ như một vật phụ thuộc, vì đó là tư tưởng phản tiến bộ, không tôn trọng phụ nữ. Ngày nay, công việc chăm sóc gia đình trở nên bình đẳng hơn, vợ chồng cùng chăm sóc gia đình và chăm sóc lẫn nhau, đây là điều đúng đắn mà các gia đình cần xây dựng.
Trên đây là năm nỗi khổ riêng biệt mà người nữ phải gánh chịu so với người nam. Với sự phát triển của xã hội, những nỗi đau trên cũng phần nào được giảm thiểu bởi sự can thiệp của khoa học, thuốc men (đối với nỗi đau sinh lý) hay sự thấu hiểu, chia sẻ (đối với vai trò, bổn phận). Tuy nhiên, đối với Phật giáo, những khổ đau trên chỉ là nỗi khổ tạm thời, hay chỉ một đời. Quan trọng hơn, Đức Phật còn dạy về những nguyên nhân sâu sắc và cần giải quyết triệt để để đời sống an vui, hạnh phúc.
Nỗi khổ đau sâu thẳm
Nỗi khổ cần được giải quyết triệt để đối với Phật giáo là nỗi khổ gốc rễ, gây ra bởi tham, sân, si. Ngoài ba gốc rễ khổ đau chung của chúng sanh, Đức Phật cũng dạy về gốc rễ khổ đau của người nữ trong Kinh Tương Ưng rằng: “Đầy đủ ba pháp này, này các Tỳ kheo, người đàn bà phần lớn sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Thế nào là ba? Ở đây, này các Tỳ kheo, người đàn bà, vào buổi sáng, ở nhà với tâm bị xan tham ám ảnh, vào buổi trưa, ở nhà với tâm bị tật đố ám ảnh, vào buổi chiều, ở nhà với tâm bị dục tham (kàmaràgam) ám ảnh. Này các Tỳ kheo, đầy đủ ba pháp này, người đàn bà phần lớn sau khi thân hoại mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục” [3].
Nỗi khổ đau mang tính gốc rễ, lâu dài, có khả năng đưa đến tái sinh đường dữ ở đời sau và cuộc sống không hạnh phúc được Đức Phật dạy do ba nguyên nhân chính là xan tham, tật đố, dục tham. Ngoài ra, trong các bài kinh liên tiếp trong Kinh Tương Ưng 4, phẩm Trung Lược [4], Đức Phật tiếp tục trình bày các ác pháp, gồm: bất tín, vô tàm, vô quý, phẫn nộ, ác tuệ, hận, tật đố, phạm dâm, ít nghe, biếng nhác, ác giới, thất niệm đều là nguyên nhân đưa người nữ tái sanh trong đường dữ, ác thú, địa ngục. Đó đều là những tâm bất thiện có nguồn gốc từ tham, sân, si thâm căn cố đế của chúng sanh chứ không riêng gì ở người nữ. Tác hại và tâm nào có gốc từ đâu được trình bày rất rõ ràng trong Thành Duy Thức luận và những bản chú giải. Trong bản kinh, chúng đều là nguyên nhân đưa đến khổ đau đáng sợ nhất ở đời và tái sanh trong cõi khổ ở những đời sau.
Và cũng trong Kinh Tương Ưng, năm giới của cư sĩ được Đức Phật nhắc lại khi dạy cho người nữ: “Đầy đủ năm pháp, này Anuruddha, người đàn bà, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Thế nào là năm? Đó là sát sanh, là lấy của không cho, là tà hạnh trong các dục, là nói láo, là say đắm rượu men, rượu nấu” [5]. Năm giới cho Phật tử tại gia là nguồn gốc giữ gìn hạnh phúc cho mọi người chứ không chỉ riêng người nữ. Việc phạm các giới căn bản này cũng đưa đến tác hại là chịu đựng nổi khổ sâu thẳm và lâu dài như đối với các bất thiện tâm kể trên.
(Ảnh: sưu tầm)
Như vậy, nói riêng với nữ giới, những nỗi khổ đau mang tính gốc rễ của đời người cũng rất đáng sợ và rất đáng quan tâm. Đối với những nỗi khổ đau do không giữ gìn năm giới hay có gốc từ những bất thiện tâm, khó phương tiện thuốc men nào có thể hỗ trợ, chính bản thân họ phải tự quyết định và giải quyết chúng, nếu muốn có được hạnh phúc chân thật. Phương pháp giải quyết những nỗi khổ kể trên để có một đời sống hạnh phúc cũng được Đức Phật dạy trong các bản kinh Nikaya.
Xây dựng hạnh phúc
Những phương pháp Đức Phật dạy giúp người nữ có được hạnh phúc trải dài từ việc giải quyết đời sống gia đình, đem lại hạnh phúc thế gian, cho đến giải quyết những gốc rễ khổ đau, đem lại hạnh phúc xuất thế gian. Đối với đời sống gia đình, Đức Phật dạy những gì của người nữ là khả ý với người nam: “Và này các Tỳ kheo, đầy đủ năm đức tánh này, một nữ nhân hoàn toàn khả ý đối với người đàn ông. Thế nào là năm? Có nhan sắc, có tài sản, có giới hạnh, lanh lợi, không biếng nhác, có sanh con” [6] và những gì của người nam là khả ý với người nữ: “Này các Tỳ kheo, đầy đủ năm đức tánh này, một người đàn ông hoàn toàn khả ý đối với nữ nhân. Thế nào là năm? Có nhan sắc, có tài sản, có giới hạnh, lanh lợi, không biếng nhác, có khả năng sanh con” [7].
Đó là những gì tốt đẹp, hấp dẫn của người nữ và người nam tạo nên một sự kết hợp hoàn chỉnh cho đời sống vợ chồng, là nền tảng để gia đình hạnh phúc và cá nhân hạnh phúc. Đối với nhan sắc, người nữ thường được mệnh danh là phái đẹp, cái đẹp của họ được quy định qua từng thời kỳ với những tiêu chuẩn khác nhau, những người khác nhau lại có quan điểm vẻ đẹp khác nhau. Chung quy lại, mọi người nữ đều có vẻ đẹp rất riêng. Có tài sản cũng là một yếu tố được nhắc đến, tiền tài chưa chắc mua được hạnh phúc, nhưng chắc chắn không có một hạnh phúc nào ở thế gian mà không xây dựng trên nền tảng ấm no. Nếu gia đình cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, làm sao có thể hạnh phúc được? Nên việc có một lượng tài sản vừa đủ để trang trải cuộc sống là điều kiện tất yếu của hạnh phúc. Tài sản còn là nền tảng cho việc bố thí, cúng dường, đem lại phước báu – một yếu tố xây dựng hạnh phúc bền vững. Lanh lợi, không biếng nhác cũng là yếu tố quan trọng để cuộc sống có được những giá trị tốt đẹp.
Trong năm đức tánh trên, giới hạnh chính là yếu tố quan trọng và nền tảng, được Đức Phật nhấn mạnh: “Này các Tỳ kheo, người đàn bà không do nhân nhan sắc, không do nhân tài sản, không do nhân bà con hay không do nhân con trai, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Này các Tỳ kheo, người đàn bà do nhân giới hạnh, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh thiện thú, thiên giới, cõi đời này” [8]. Giới hạnh không những là yếu tố tạo nên đời sống hạnh phúc nơi kiếp sống này mà còn là nhân lành để có thể sanh vào các cõi tốt đẹp và trở lại làm người. Khi làm người, muốn sanh trong một nơi có đủ điều kiện để hạnh phúc, người nữ cần thực hành các việc công đức: “Được sanh vào một gia đình thích đáng, được đi đến (làm vợ) một gia đình thích đáng, được ở trong một gia đình không có người địch thủ, được sanh con trai, chinh phục được người chồng! Năm sự kiện này, này các Tỳ kheo, thật dễ cho người đàn bà có làm các công đức có thể thực hiện được” [9].
Ngoài ra, Đức Phật còn chỉ ra bổn phận của người nữ trong gia đình rằng: “Này Visàkhà, đầy đủ bốn pháp, nữ nhân thành tựu sự chiến thắng ở đời này. Thế nào là bốn? Ở đây, này Visakha, nữ nhân có khả năng khéo làm các công việc, biết thâu nhiếp các người phục vụ, sở hành vừa ý chồng, biết gìn giữ tài sản cất chứa” [10]. Việc đồng vợ đồng chồng trong gia đình chính là yếu tố giúp đời sống hạnh phúc và thành công. Riêng với người nữ, họ có một vai trò rất quan trọng, khéo léo chu toàn trong ngoài, hòa nhã, dịu dàng, giữ gìn tài sản, chu toàn công việc và quản lý nhân sự trong nhà. Ngày nay, người nữ cũng bình đẳng với người nam trong mọi công việc, nhưng ở thời Đức Phật, những điều trên được Ngài nêu ra quả là một cuộc cách mạng giúp chứng tỏ tầm quan trọng của nữ giới trong xã hội.
Hạnh phúc bền vững
So với việc xây dựng hạnh phúc gia đình, hạnh phúc thế gian – những gì thuận theo vô thường không bền vững, thì việc tạo ra một đời sống thánh thiện hướng tới mục đích giải thoát cao thượng và hạnh phúc bền vững là điều đáng chú ý hơn cả. Vì vậy, tiếp theo bốn điều Phật dạy về vai trò người nữ ở đoạn kinh trên, Đức Phật tiếp tục chỉ bày bốn điều: “Này Visàkhà, đầy đủ bốn pháp, nữ nhân thành tựu sự chiến thắng ở đời sau. Đời sau rơi vào tầm tay của nàng. Thế nào là bốn? Ở đây, này Visàkhà, nữ nhân đầy đủ lòng tin, đầy đủ giới đức, đầy đủ bố thí, đầy đủ trí tuệ” [11].
Đầy đủ lòng tin chính là tin tưởng vào Phật, Pháp, Tăng. Đầy đủ giới đức tức sự giữ gìn các giới luật theo cấp bậc của nữ cư sĩ cho đến một Tỳ kheo Ni. Bố thí có thể được thực hiện qua hai phương diện chính là tài thí và pháp thí. Cuối cùng, yếu tố quan trọng nhất là thành tựu trí tuệ. Và con đường cao thượng nhất, phù hợp nhất cho việc thành tựu trí tuệ, giải thoát giác ngộ đạt được hạnh phúc chân thật đó là từ bỏ đời sống gia đình thế tục, trở thành một vị Tỳ kheo Ni. Đức Phật đã mở ra một con đường cao thượng, tốt đẹp cho người nữ trong việc thành lập Tăng đoàn Tỳ kheo Ni, cho phép nữ giới tiếp xúc với những điều cao thượng – điều chưa từng được thực hiện trước đó ở xã hội bấy giờ.
Việc trở thành một Tỳ kheo Ni, thực hiện con đường giải thoát, tu tập Giới – Định – Tuệ để tiêu trừ những ác tâm, những ác nghiệp, hướng tới sự giải thoát cao thượng, hạnh phúc chân thật bền vững là điều mà bất kỳ người nữ nào cũng phải hướng đến để không cô phụ tấm lòng từ bi, cải cách xã hội thời bấy giờ của Đức Phật. Và khi trở thành một “người con gái Như Lai”, người nữ cũng cần phải tăng trưởng năm điều: “Tăng trưởng về lòng tin, tăng trưởng về giới hạnh, tăng trưởng về nghe nhiều (sutena), tăng trưởng về thí xả, tăng trưởng về trí tuệ. Này các Tỳ kheo, được tăng trưởng với năm sự tăng trưởng này, này các Tỳ kheo, một nữ Thánh đệ tử được tăng trưởng trong Thánh tăng trưởng” [12].
Không những vậy, việc tinh tấn tu tập, khiêm cung, giữ gìn giới hạnh và sơ tâm ban đầu cũng được Đức Phật nhấn mạnh, so sánh với việc người nữ khi mới về làm dâu nhà chồng: “Này các Tỳ kheo, các thầy cần phải học tập như sau: “Ta sẽ sống với tâm người vợ trẻ khi mới đến nhà chồng” [13]. Người nữ mới về nhà chồng thì tâm lý khiêm cung, siêng năng, một thời gian sau khi quen dần dễ lơ là những việc tốt đẹp. Người xuất gia cũng vậy, sơ tâm dõng mãnh, tinh tấn sẽ dễ bị thối thất qua khoảng thời gian dài sống trong Tăng đoàn. Bởi vậy, phải luôn giữ vững sơ tâm của mình, nhắc nhở bản thân liên tục về lý tưởng cao đẹp, về việc lớn sanh tử phải giải quyết, chớ để luống uổng công xuất gia, phí hoài thân người quý giá.
Kết luận
Người nữ có những nỗi khổ đau riêng biệt so với người nam, thông qua các bài kinh được trích dẫn, người viết đã nêu rõ những điều mà Đức Phật đã dạy cách đây hơn 25 thế kỷ. Cùng với những biến đổi của xã hội và sự phát triển của con người, những nỗi khổ riêng biệt đó phần nào được thấu hiểu và xoa dịu. Tuy nhiên, nỗi khổ quan trọng nhất của người đời, không riêng gì người nữ chính là khổ đau do các bất thiện tâm đem lại và khổ đau lớn lao của sanh tử luân hồi. Những bài kinh được tổng hợp ở đây đã nêu lên phương pháp và Đức Phật dạy có liên quan đến nữ giới trong việc giải quyết những vấn nạn từ đời sống gia đình, đem lại hạnh phúc thế gian cho nữ giới nói riêng và con người nói chung. Quan trọng hơn hết là những lời dạy về việc phải chú trọng giải quyết những bất thiện tâm, tu tập, giữ gìn và tăng trưởng thiện tâm giúp giải quyết gốc rễ khổ đau, hướng tới giải thoát khỏi khổ đau sanh tử muôn đời.
Những gì được trình bày mang tính tổng hợp những bài kinh có nhắc đến nữ giới. Song, đó cũng là bài học chung cho cả nam giới trong việc thấu hiểu những nỗi đau của người nữ để có thể cảm thông, chia sẻ. Đồng thời, chính là thấu hiểu nỗi đau của chính mình và đồng hành cùng nhau trên con đường xây dựng hạnh phúc thế gian. Hơn hết là tích cực tu tập, hướng tới việc dập tắt những đau khổ sâu thẳm, hướng tới hạnh phúc vững bền.
Chú thích và tài liệu tham khảo:
[1] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 2013), Kinh Tương Ưng Bộ, tập II, chương Ba: Tương Ưng Nữ Nhân, phần Một, I. Phẩm Trung Lược, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội, tr.304.
[2] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 2012), Kinh Trung Bộ 2, 86. Kinh Aṅgulimāla, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội, tr.129.
[3] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 2013), Kinh Tương Ưng Bộ, tập II, chương Ba: Tương Ưng Nữ Nhân, phần Một, I. Phẩm Trung Lược, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội, tr.304.
[4] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh.
[5] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.389.
[6] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.384.
[7] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.384.
[8] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.398.
[9] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.400.
[10] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 2005), Kinh Tăng Chi Bộ 3, chương VIII Tám Pháp V. Phẩm Ngày Trai Giới, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội, tr.645.
[11] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 2005), Kinh Tăng Chi Bộ 3, chương VIII Tám Pháp V. Phẩm Ngày Trai Giới, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội, tr.646.
[12] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1991), Kinh Tương Ưng 4, Thiên Sáu Xứ, chương III Tương Ưng Nữ Nhân, Phần I. Phẩm Trung Lược, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.402.
[13] Hòa thượng Thích Minh Châu (dịch, 1996), Kinh Tăng Chi Bộ 1, Chương IV Bốn Pháp VIII. Phẩm Không Hý Luận, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh, tr.703.
wow, awesome article.Really thank you! Keep writing.
Major thanks for the post.Much thanks again. Awesome.
Very neat article.Really looking forward to read more.
WOW just what I was looking for. Came here by searching forgood skin care and acne care
Good blog you’ve got here.. Itís hard to find high quality writing like yours nowadays. I truly appreciate individuals like you! Take care!!
Awesome! Its really awesome post, I have got much clear idea about fromthis article.
Thanks for another wonderful post. Where else could anyone get that kind of info in such an ideal way of writing? I’ve a presentation next week, and I am on the look for such info.
Your means of telling the whole thing in this piece of writing is genuinely nice, all be capable of effortlessly know it, Thanks a lot.
When I originally commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now eachtime a comment is added I get three e-mails with the same comment.Is there any way you can remove me from that service? Appreciate it!
Im thankful for the blog article.Thanks Again. Fantastic.
Hey There. I discovered your blog the use of msn. This is an extremely neatly written article. I’ll be sure to bookmark it and return to learn more of your useful information. Thank you for the post. I will definitely comeback.
Very well written information. It will be valuable to everyone who employess it, as well as me. Keep doing what you are doing – i will definitely read more posts.
hit club là cổng game được ưa thích bậc nhất Việt Nam. Với sự đầu tư kỹ lưỡng về hệ thống trò chơi và bảo mật, Hit club thu hút được hàng triệu người chơi. Tham gia ngay qua đường link chính hãng tại https://hitclubapp.com/
You could definitely see your skills within the article youwrite. The sector hopes for more passionate writers such as you who aren’t afraid to mention how they believe.All the time follow your heart.
ivermectin lotion stromectol for sale – ivermectin generic cream
Hello colleagues, good piece of writing and nice arguments commented at this place, I am genuinely enjoying by these.
Hiya, I am really glad I have found this information. Nowadays bloggers publish only about gossips and web and this is actually annoying. A good web site with exciting content, that’s what I need. Thanks for keeping this site, I will be visiting it. Do you do newsletters? Cant find it.
Amazing! This blog looks exactly like my old one! It’s on a totally different subject but it has pretty much the same layout and design. Wonderful choice of colors!
I’ve learn some just right stuff here. Definitely price bookmarking for revisiting. I wonder how much attempt you place to create this kind of excellent informative web site.
Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and sources back to your webpage? My website is in the exact same area of interest as yours and my users would really benefit from some of the information you provide here. Please let me know if this alright with you. Appreciate it!
Hi my family member! I want to say that this article is amazing, nice written and include approximately all significant infos. I would like to look more posts like this .
I have been exploring for a little for any high quality articles or blog posts on this kind of area . Exploring in Yahoo I at last stumbled upon this web site. Reading this information So i’m happy to convey that I’ve a very good uncanny feeling I discovered just what I needed. I most certainly will make certain to don’t forget this website and give it a glance regularly.
Hi there, just became alert to your blog through Google, and found that it is truly informative. I am gonna watch out for brussels. I’ll be grateful if you continue this in future. Numerous people will be benefited from your writing. Cheers!
Hi! This is my 1st comment here so I just wanted to give a quick shout out and tell you I really enjoy reading through your articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that deal with the same topics? Thanks a lot!
I’m truly enjoying the design and layout of your blog. It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme? Exceptional work!
Hmm is anyone else encountering problems with the pictures on this blog loading? I’m trying to find out if its a problem on my end or if it’s the blog. Any suggestions would be greatly appreciated.
Excellent beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how could i subscribe for a blog website? The account helped me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast provided bright clear idea
what is ivermectin used for human ivermectin Loading…
Have you ever thought about creating an e-book or guest authoring on other blogs? I have a blog based on the same ideas you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my visitors would enjoy your work. If you’re even remotely interested, feel free to send me an e-mail.
I’m extremely impressed with your writing skills and also with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog like this one today.
Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you, However I am having issues with your RSS. I donít know the reason why I cannot join it. Is there anybody having similar RSS issues? Anyone who knows the solution can you kindly respond? Thanks!!
Looking forward to reading more. Great post.Much thanks again. Awesome.
I cannot thank you enough for the blog.Much thanks again. Really Cool.
Thank you ever so for you blog.Really looking forward to read more.
I do trust all the ideas you have presented to your post. They are really convincing and can certainly work. Still, the posts are very short for newbies. May just you please extend them a bit from next time? Thanks for the post.
Piece of writing writing is also a excitement, if you be familiarwith then you can write if not it is difficult to write.
Thank you for your blog post.Much thanks again.
A big thank you for your article. Want more.
Great, thanks for sharing this article post.Thanks Again. Really Great.Loading…
plaquenil for sarcoidosis hydroxychloroquine 90
I want gathering utile info, this post has got me even more info!my blog post … Val
Thanks-a-mundo for the article.Really thank you! Awesome.
I truly appreciate this blog.Really thank you! Awesome.
I really enjoy the blog article. Want more.
This is one awesome blog post.Really thank you! Want more.
I truly appreciate this article.Really looking forward to read more. Really Cool.
Great, thanks for sharing this article.Thanks Again. Fantastic.
Enjoyed every bit of your post.Much thanks again. Will read on…
These are truly enormous ideas in regarding blogging. You have touched some pleasant things here.Any way keep up wrinting.
I am sure this paragraph has touched all the internet people, its really really fastidious post on building up new blog.
TmIya8 Thanks so much for the blog.Really looking forward to read more. Will read on
I really liked your article post.Really looking forward to read more. Want more.
Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed!Very useful information specifically the last part🙂 I care for such info a lot. I was seeking this particular info fora long time. Thank you and good luck.
A big thank you for your article post.Much thanks again. Will read on…
plaquenil retinopathy what does hydroxychloroquine treat
Awesome blog article.Really thank you! Keep writing.
I am so grateful for your article.Really looking forward to read more.
Really appreciate you sharing this post. Fantastic.
I really enjoy the blog post. Fantastic.
I truly appreciate this blog article.Thanks Again. Want more.
There’s certainly a lot to find out about this subject. I love all the points you’ve made.
Wow, great article. Great.
I am so grateful for your blog. Cool.
Thanks a lot for the article post.Thanks Again. Great.
Fantastic post.Really looking forward to read more. Keep writing.
Looking for expert guidance on protecting assets while qualifying for Medicaid? As experienced elder law attorneys near me, our team at Ohio Medicaid Lawyers provides specialized legal assistance with Medicaid planning, estate planning, and asset protection strategies. We help seniors understand medicaid eligibility income charts and navigate the complex 5-year lookback period. Visit our website for comprehensive information about Ohio medicaid income limits 2024 and schedule a consultation with a trusted elder care attorney who can safeguard your future.
Thanks so much for the article.Thanks Again. Fantastic.
I appreciate you sharing this article.
Very informative blog.Really thank you! Fantastic.
Looking forward to reading more. Great blog article.Really looking forward to read more. Great.
I value the post.Thanks Again. Really Cool.
Ohio Elder Allowances navigated requirements efficiently.
Enjoyed every bit of your post.Really looking forward to read more. Want more.
What’s up, I log on to your blog daily. Your story-telling style is awesome, keep upthe good work!
chloroquine phosphate tablets chloroquine phosphate tablets
This is one awesome post.Much thanks again. Keep writing.
Awesome blog post.Much thanks again. Cool.
wow, awesome post.Really looking forward to read more. Awesome.
I think this is a real great post.Really thank you! Much obliged.
Really informative article.Much thanks again. Fantastic.Loading…
Really informative post.Much thanks again. Really Cool.
I really like and appreciate your blog article.Thanks Again.
Appreciate you sharing, great blog article.Thanks Again. Awesome.
I never thought about it that way, but it makes sense!,Docker代理是什么？
Equity release solutions may provide the financial support you’ve been looking for. Learn how to tap into the equity tied up in your home without having to move.
Thank you for your blog article.Thanks Again. Want more.
Awesome blog article.Much thanks again.
Major thanks for the blog.Thanks Again. Much obliged.
Im grateful for the blog post.Really thank you! Awesome.
Thanks a lot for the blog.Really thank you! Will read on…
Really appreciate you sharing this article post.Really thank you! Really Great.
I wanted to thank you for this wonderful read!! I certainly loved every bit of it. I have you saved as a favorite to check out new stuff you post…
I think this is a real great article post. Want more.
Thanks again for the article post.Much thanks again. Much obliged.
A round of applause for your article post.Much thanks again. Really Great.
I never thought about it that way, but it makes sense!
Thanks a lot for the blog. Keep writing.
Thank you for your article post.Really looking forward to read more. Fantastic.
Thanks again for the article post. Cool.
A big thank you for your post.Really looking forward to read more. Awesome.
Other leagues echoed the NBA’s sentiments in the wake of the Supreme Court decision.
Wow! This blog looks just like my old one! It’s on atotally different subject but it has pretty much the same layout and design. Excellent choice of colors!
Thank you for the good writeup. It in fact was once a leisure account it. Look advanced to far delivered agreeable from you! By the way, how can we be in contact?
Im thankful for the article.Really looking forward to read more. Really Great.
You can definitely see your skills within the work you write.The world hopes for more passionate writers such as youwho aren’t afraid to say how they believe. At alltimes go after your heart.
I used to be recommended this blog by means of my cousin. I am not sure whether or not this post is written via him as no one else know such distinct approximately my difficulty. You’re amazing! Thank you!
I really like and appreciate your post.Thanks Again. Want more.
This is one awesome article.Thanks Again. Much obliged.
I never thought about it that way, but it makes sense!Static ISP Proxies perfectly combine the best features of datacenter proxies and residential proxies, with 99.9% uptime.
Really informative blog post.Thanks Again. Will read on…
“Great read! You’ve officially made my brain work harder than my morning coffee. Can’t wait to see what’s next!”
SG8 Casino Sg8 offers the biggest cashback in the Philippines! Play your favorite games and get more rewards – it’s the best deal around! Don’t miss out!”
Looking forward to reading more. Great post.
I really liked your blog article. Keep writing.
Thanks so much for the article.Much thanks again.