Văn Hóa Phật Giáo 368

Tư tưởng của Phật giáo trong vấn đề bảo vệ môi trường (ĐĐ. Thích Ngộ Trí Viên)

Posted on by Minh Triết

TƯ TƯỞNG PHẬT GIÁO VỚI MÔI TRƯỜNG

Trong hệ thống giáo lý của Đức Phật, mặc dù không đề cập một cách rõ ràng đến khái niệm “bảo vệ môi trường” hay “phát triển bền vững”, nhưng quan điểm triết học Phật giáo về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, dựa trên những khuyến tấn với Tăng đoàn, Ni đoàn và hàng cư sĩ tại gia đã tạo nên một lối sống hài hòa, thân thiện với môi trường. Những quan điểm của Đức Thế Tôn được thể hiện thông qua các giáo lý như: thuyết Duyên khởi, thuyết nhân quả, thuyết vạn vật bình đẳng.

Thuyết duyên khởi (Paticca-samuppada)

Có tên gọi là Thuyết mười hai nhân duyên, giải thích về sự hiện hữu của con người và thế giới. Công thức lý nhân duyên nêu rõ các pháp hữu vi đều do nhân duyên quyết định và do vậy chúng không có thực ngã hay thực thể. Duyên khởi có thể xem như là tư tưởng chủ đạo xuyên suốt toàn bộ hệ thống giáo lý Phật giáo, giải thích lộ trình nhân quả của các pháp hiện tượng. Nguyên tắc của duyên khởi được tóm tắt trong một công thức:

Cái này có thì cái kia có (imasmim sati idamhoti).

Cái này sinh thì cái kia sinh (imassuppada idam uppajjati).

Cái này không thì cái kia không (imasmim asati idam na hoti).

Cái này diệt thì cái kia diệt (masmim nirodha idam airujjhata) [1].

Mỗi chi phần trong 12 nhân duyên vừa là nhân, vừa là quả. Các yếu tố tương đối, phụ thuộc lẫn nhau, liên quan với nhau, không có gì là tuyệt đối hay biệt lập. Từ đó, mối quan hệ giữa con người với môi trường là mối quan hệ cộng sinh, liên kết chặt chẽ với nhau để cùng tồn tại và phát triển. Nếu chẳng may một bên suy vong thì tất cả đều chịu ảnh hưởng, ví dụ ý thức về bảo vệ môi trường của con người kém đi thì thiên nhiên sẽ bị tàn phá, hay bầu khí quyển có vấn đề thì loài người sẽ mắc các chứng bệnh về đường hô hấp. Vì vậy, từ lý duyên khởi ta thấy con người không thể tách mình ra khỏi thiên nhiên, nhưng dự định chinh phục, mong ước khám phá những điều kỳ thú của thiên nhiên cùng với sự tiến bộ của khoa học đã phá vỡ đi trật tự vốn có.

Đối với thuyết nhân quả

Sự tồn tại của con người – xã hội và mối quan hệ phụ thuộc tự nhiên có liên đới quy luật duyên khởi. Từ thuyết nhân quả có thể thấy các cá nhân, loài người, xã hội không thể tồn tại độc lập mà tồn tại trong mối quan hệ gắn bó mật thiết với tự nhiên. Khi chúng ta làm tổn thương thiên nhiên tức chúng ta đã làm tổn thương chính mình. Từ điểm này, Phật giáo cần có giải pháp thiết thực để ngăn chặn sự tàn phá sinh thái do con người gây ra, duy trì và bảo vệ sự cân bằng sinh thái, cải thiện các điều kiện tương quan.

Về thuyết vạn vật bình đẳng

Đạo Phật ra đời trong bối cảnh xã hội Ấn Độ cổ đại, thế kỷ thứ VI TCN [2], được phân chia thành bốn giai cấp và một giai cấp cùng đinh [3]. Sự ra đời của Đạo Phật tại Ấn Độ xóa nhòa quan niệm về các giai cấp trong xã hội, khẳng định mối quan hệ bình đẳng giữa con người với con người. Trong Kinh Tạp A-hàm (Thích Đức Thắng dịch), đệ tử của Đức Thế Tôn, tôn giả Maha Kaccayana có chủ trương bình đẳng đối với 4 giai cấp: “bốn chủng tánh này đều bình đẳng không có gì sai biệt dù hơn hay là bằng. Theo ngôn thuyết thế gian mà nói, Bà-la-môn là nhất, kẻ khác là thấp hèn. Bà-la-môn là trắng, kẻ khác là đen. Bà-la-môn là thanh tịnh, chứ không phải phi Bà-la-môn. Chính Bà-la-môn được Phạm thiên sanh, từ miệng sanh ra; được hóa sanh từ Phạm thiên, là thừa tự của Phạm thiên. Nên biết là do nghiệp là chân thật, là y cứ vào nghiệp” [4].

Từ sự chủ trương bình đẳng, không giai cấp của Thế Tôn, Phật giáo khẳng định: Sự tồn tại của vạn vật trên thế giới là một thể thống nhất. Trong thế giới này, mọi thứ tồn tại đều có sự bình đẳng như nhau, không cao thấp. Tuy nhiên, do biệt nghiệp và cộng nghiệp, mỗi chúng sinh tái sinh với những chủng loại, hình thù, tướng trạng, sắc, thể chất, tâm lý… khác nhau. Sự tồn tại của mọi sự vật, hiện tượng, chủng loại đều tạm bợ. Trong vòng luân hồi, vạn vật biến đổi cả nguyên nhân lẫn kết quả theo quy luật Sinh – Trụ – Dị – Diệt, hay theo chu trình Thành – Trụ – Hoại – Không, mọi thứ đều ngang bằng nhau, không cao thấp, tốt xấu. Vì vậy, Phật giáo khuyên người cư sĩ nên thực hành tâm từ bi, hướng đến đời sống cao quý và không tổn hại môi trường xung quanh.

CÁC NGUYÊN TẮC ĐẠO ĐỨC

Từ những luận thuyết triết học cơ bản trên, Phật giáo đề ra những nguyên tắc đạo đức cơ bản để thực hiện lối sống thân thiện, hòa đồng với môi trường, bảo vệ môi trường và hướng tới bền vững phát triển như:

Thứ nhất, nguyên tắc thực hiện lối sống thân thiện với môi trường đề cao đạo đức và các tiêu chuẩn đạo đức, không giết hại sinh mạng loài có sự sống. Phải có lối sống thân thiện với muôn loài thay cho lối sống ích kỷ, như Đức Phật thường dạy: “Người Phật tử không được hoặc tự mình giết, hoặc bảo người giết, dùng phương tiện giết, khen tặng sự giết, thấy giết mà tùy hỷ, nhẫn đến dùng bùa chú để giết, vân vân, phàm tất cả các loài hữu tình có mạng sống, đều không được cố ý giết chúng” [5].

Thứ hai, chuyển hóa tâm sân hận (P. Dosa). Để làm được như vậy, lòng khoan dung với tình yêu thương vô điều kiện giữa mình và những người hữu duyên là mấu chốt để chuyển hóa lòng sân hận, giống như Đức Phật đã từng nói với các đệ tử của Ngài: “Không có lý do gì để thân thiện với người này và thù địch với người khác. Mọi người đều bình đẳng, vì ai cũng muốn được hưởng hạnh phúc, bình yên và không ai thích bệnh tật, đau khổ. Vì vậy, chúng ta phải đối xử với mọi người bằng tình yêu thương” [6]. Với Đạo Phật, vạn vật trên đời (không riêng gì con người) đều có quyền tồn tại bình đẳng, không phân biệt cao thấp, sang hèn. Tuy nhiên, do sự khác biệt về đặc tính, hình thức cũng như cấu trúc nội dung và phương thức hoạt động, không thể tránh khỏi xung đột lợi ích giữa các bên. Do đó, cách tốt nhất để giải quyết xung đột là tránh xa sân hận, hòa giải các bên, giảm thiểu sự cạnh tranh.

Thứ ba, thực hành tạo các thiện pháp, tránh xa các ác pháp. Đây là một trong các nguyên tắc đạo đức Phật giáo căn bản để chấm dứt khổ đau. Có nhiều phương pháp, nhưng phương pháp đầu tiên đó là thực hành mười điều lành (S. daśakuśalakarmāni) và năm điều đạo đức (P. panca veramani). Mười điều lành bao gồm thân: không giết hại sinh mạng chúng sinh, không trộm cướp, chung thủy không ngoại tình, miệng: không nói dối, không nói lời đôi chiều, không nói lời ác độc, không nói lời thêu dệt, tâm: không tham lam, không sân hận và không si mê. Năm điều đạo đức bao gồm: không giết hại sinh mạng chúng sinh, không trộm cắp, không ngoại tình sống chung thủy trong hôn nhân, không nói lời gây tổn hại, không sử dụng các chất kích thích gây say, gây nghiện.

Thứ tư, nhận thức cuộc sống là vô ngã, vô thường. Phật giáo tin rằng một khi chúng ta nhận ra rằng cuộc sống là vô ngã, vô thường, nó giúp chúng ta thay đổi mục đích, lối sống và chuẩn mực đạo đức. Thay vì theo đuổi một mục tiêu và lối sống ích kỷ, vị kỷ, mỗi chúng ta nên tự nguyện sống quên mình, cống hiến vì cộng đồng. Trong cách sống này, tất cả các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức không phù hợp sẽ bị lên án, thay thế bằng các nguyên tắc đạo đức mới và tiêu chuẩn – đạo đức của lối sống cộng đồng bền vững hoặc đạo đức trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững [7].

Có thể nói, những quan điểm triết học trong giáo lý Phật giáo Nguyên thủy đã đề cập nhiều về vấn đề bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Từ khi du nhập vào Việt Nam, Đạo Phật đã dần khẳng định vai trò của mình và trở thành một bộ phận của Việt Nam, tham gia và đóng góp to lớn vào sự phát triển chung của đất nước. Thông qua nhiều hình thức thiết thực, Phật giáo đã thể hiện được vai trò quan trọng của mình trong công tác bảo vệ môi trường. Với truyền thống đồng hành cùng dân tộc, Phật giáo đã, đang và sẽ góp phần nhiều hơn nữa đến sự nghiệp phát triển chung của Việt Nam, trong đó có phương diện bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

 

Chú thích:

* ĐĐ. Thích Ngộ Trí Viên: Học viên, Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM.

[1] Kinh Phật tự thuyết (Udàna), chương 1, phẩm Bồ Đề, thuộc Tiểu Bộ kinh. Còn gọi là Cảm hứng ngữ Kinh: “Do cái này có mặt, cái kia hiện hữu. Do cái này sanh, cái kia sanh. Tức là duyên vô minh, có các hành; duyên các hành, có thức; duyên thức, có danh sắc; duyên danh sắc, có sáu xứ; duyên sáu xứ, có xúc; duyên xúc, có thọ; duyên thọ, có ái; duyên ái, có thủ; duyên thủ, có hữu; duyên hữu, có sanh; duyên sanh, có già, chết, sầu bi khổ ưu não. Như vậy là sự tập khởi của khổ uẩn này… Do cái này không có mặt, cái kia không hiện hữu. Do cái này diệt, cái kia diệt. Tức là, do vô minh diệt nên hành diệt; do hành diệt, nên thức diêt; do thức diệt, nên danh sắc diệt; do danh sắc diệt nên sáu xứ diệt; do sáu xứ diệt nên xúc diệt, do xúc diệt nên thọ diệt, do thọ diệt, nên ái diệt; do ái diệt, nên thủ diệt; do thủ diệt, nên hữu diệt; do hữu diệt, nên sanh diệt; do sanh diệt, nên già, chết, sầu, bi, khổ, ưu não diệt. Như vậy là đoạn diệt của khổ uẩn này”.

[2] Viên Trí (2009). Ấn Độ Phật giáo sử luận, Nxb Phương Đông, tr.49-55.

[3] T.W. Rhys Davids (1993). Buddhist India. Delhi, India: Motilal Banarsidass Publishers Pvt, p.53.

[4] Thích Đức Thắng (dịch). “Kinh Ma-thâu-la”. Kinh Tạp A-hàm, quyển 20. TP.HCM: Nxb Phương Đông, 2005. Trong Kinh tạng Nikaya: Thích Minh Châu (dịch). “Kinh Madhura”. Trung Bộ kinh, tập 2. TP.HCM: Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, 1992.

[5] Ban biên tập Thư Viện Hoa Sen. Ngày 15 tháng 10 năm 2010. Giới không sát sinh.

[6] Jonathan Landaw (2006). The story of Shakyamuni Buddha (Liked the Truth and Nature). Religion Publishing House, p.167.

[7] Phạm Công Nhật, “Đạo đức sinh thái trong triết học Phật giáo”. Tạp chí khoa học trường Đại học Phú Yên, số 15/2017, tr.1-9.

175 thoughts on “Tư tưởng của Phật giáo trong vấn đề bảo vệ môi trường (ĐĐ. Thích Ngộ Trí Viên)”

  1. Monallobe says:

    The elder sadly and euphemistically put forward that he hoped that the envoy could put some pressure on the elders house and preserve the oldest and most elegant how to buy blood pressure medicine inheritance of the elves cialis buy online usa

  2. Monallobe says:

    It should not be a substitute for obtaining medical advice from your physician and is not intended to diagnose or treat any specific medical problem and is not an extension of the care Dr priligy walgreens Terakawa N, Aono T, Tsutsumi H, Matsumoto K

  7. phising idiot says:

    It’s going to be ending of mine day, however before end I am reading this impressive piece of writing toimprove my experience.

  8. blonde porn says:

    Excellent way of explaining, and fastidious post to get data concerning my presentation subject matter, whichi am going to deliver in school.Also visit my blog :: Gorges De Soleil Cream Ingredients

  13. Mua sub says:

    I’d must examine with you here. Which isn’t one thing I normally do! I enjoy reading a post that will make folks think. Also, thanks for permitting me to comment!

  18. C-64 says:

    A motivating discussion is worth comment. There’s no doubt that that you ought to publish more about this subject, it may not be a taboo subject but generally people don’t talk about such topics. To the next! Cheers!!

  21. go to says:

    My relatives all the time say that I am killing my time here at net,however I know I am getting familiarity every day by reading thesfastidious posts.

  23. explore says:

    Itís hard to find experienced people for this subject, but you sound like you know what youíre talking about! Thanks

  24. Chinese Women says:

    Wonderful blog! I found it while searching on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I ave been trying for a while but I never seem to get there! Thank you

  25. Elke Lovfald says:

    I think this is one of the most vital information for me. And i am glad reading your article. But should remark on few general things, The site style is wonderful, the articles is really nice : D. Good job, cheers

  26. Dana Inciong says:

    I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you design this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I’m looking to construct my own blog and would like to find out where u got this from. appreciate it

  27. Sharee Tande says:

    Just desire to say your article is as amazing. The clearness for your post is simply spectacular and that i could assume you are an expert on this subject. Fine together with your permission let me to grasp your feed to stay up to date with approaching post. Thanks a million and please carry on the rewarding work.

  28. Orlando Bodley says:

    Attractive part of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to claim that I acquire in fact loved account your blog posts. Any way I will be subscribing on your augment and even I achievement you access constantly quickly.

  29. Roy Schnathorst says:

    Hi I am so delighted I found your web site, I really found you by mistake, while I was searching on Bing for something else, Regardless I am here now and would just like to say thank you for a tremendous post and a all round enjoyable blog (I also love the theme/design), I don’t have time to look over it all at the minute but I have bookmarked it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please do keep up the excellent work.

  30. Pennie Kimbler says:

    Hi! I’ve been reading your site for a long time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Houston Tx! Just wanted to mention keep up the great job!

  31. Kelly Wegiel says:

    What i don’t understood is actually how you are not really much more well-liked than you might be now. You are so intelligent. You realize therefore significantly relating to this subject, made me personally consider it from numerous varied angles. Its like men and women aren’t fascinated unless it’s one thing to accomplish with Lady gaga! Your own stuffs great. Always maintain it up!

  34. Scottie Kettle says:

    Good – I should certainly pronounce, impressed with your website. I had no trouble navigating through all the tabs and related info ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Quite unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, site theme . a tones way for your client to communicate. Excellent task..

  35. Phoebe Ready says:

    I was wondering if you ever considered changing the structure of your website? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or two images. Maybe you could space it out better?

  36. what is the entrance to a cave called says:

    Today, I went to the beachfront with my kids. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic but I had to tell someone!

  37. Brandie Jay says:

    Generally I don’t read post on blogs, however I would like to say that this write-up very pressured me to take a look at and do so! Your writing taste has been amazed me. Thank you, very great article.

  38. Tang sub Youtube says:

    That is a good tip especially to those fresh to the blogosphere. Brief but very precise informationÖ Many thanks for sharing this one. A must read article!

  42. sewa baby roller says:

    I’ll right away clutch your rss feed as I can’t find your email subscription hyperlink or newsletter service. Do you have any? Kindly permit me realize so that I could subscribe. Thanks.

  45. usmle pass program says:

    Hmm is anyone else experiencing problems with the images on thisblog loading? I’m trying to find out if its a problem on my end or if it’s the blog.Any suggestions would be greatly appreciated.

  51. toto togel says:

    I’m still learning from you, while I’m trying to achieve my goals. I absolutely love reading everything that is posted on your blog.Keep the stories coming. I liked it!

  60. buy lingerie online says:

    hello!,I love your writing very so much! percentage we keep in touch more about your article on AOL? I need an expert on this area to resolve my problem. May be that is you! Looking forward to see you.

  61. ​​resultados en vivo says:

    I do not even understand how I ended up right here, but I thought this publish was once great. I don’t know who you are but definitely you’re going to a well-known blogger for those who are not already. Cheers!

  62. singapore testimonial video says:

    I blog frequently and I genuinely appreciate your information. This article has really peaked my interest. I’m going to take a note of your blog and keep checking for new details about once a week. I opted in for your RSS feed too.

  77. https://t.co/6YrAZI70Gq says:

    Do you know the number for ? diflucan saft kaufen Studies of children’s oral health consistently showed that those living in areas with fluoridated water had 18 less tooth decay than those living in non-fluoridated areas

  78. https://t.co/3gnxm6m1d6 says:

    Hello! I could have sworn Iíve been to your blog before but after browsing through many of the articles I realized itís new to me. Anyhow, Iím certainly pleased I came across it and Iíll be bookmarking it and checking back frequently!

  82. https://t.co/HLi0dV7pPA says:

    Wow that was unusual. I just wrote an incredibly long commentbut after I clicked submit my comment didn’t show up.Grrrr… well I’m not writing all that over again. Regardless, just wanted to say great blog!

  84. https://t.co/bwu6hSWocU says:

    I am curious to find out what blog platform you have been working with? I’m having some minor security issues with my latest blog and I’d like to find something more safeguarded. Do you have any suggestions?

  96. taxi ninh thuan says:

    Xem Trực Tiếp Viettel Vs Tỉnh Bình Dương Tại V League 2021 Ở Kênh Nào? nha cai so 1Đội tuyển nước Việt Nam chỉ cần thiết một kết quả hòa có bàn thắng để lần thứ hai góp mặt tại World Cup futsal. Nhưng, nhằm làm được điều đó

  98. Elder Law Attorneys says:

    Looking for expert guidance on protecting assets while qualifying for Medicaid? As experienced elder law attorneys near me, our team at Ohio Medicaid Lawyers provides specialized legal assistance with Medicaid planning, estate planning, and asset protection strategies. We help seniors understand medicaid eligibility income charts and navigate the complex 5-year lookback period. Visit our website for comprehensive information about Ohio medicaid income limits 2024 and schedule a consultation with a trusted elder care attorney who can safeguard your future.

  113. may bo dam says:

    Thanks , I’ve just been searching for info approximately this subject for a long time and yours is the best I havefound out so far. However, what in regards to the conclusion? Areyou sure in regards to the source?

  118. Keiko says:

    magnificent points altogether, you just won a new reader. What would you suggest about your submit that you made a few days ago? Any certain?

  123. Charlie Wright says:

    Equity release solutions may provide the financial freedom you’ve been looking for. Learn how to tap into the equity tied up in your home without having to move.

  132. game says:

    I’m looking to start my own blog in the near future but I’m having a difficult time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and

  145. affordable car window replacement says:

    A fascinating discussion is definitely worth comment. I do believe that you need to write more on this subject matter, it may not be a taboo matter but usually folks don’t speak about these issues. To the next! Many thanks!!

  148. Mua sub Tiktok says:

    whoah this blog is magnificent i love reading your articles. Keep up the great work! You know, many people are hunting around for this info, you could help them greatly.

  149. apartment finders says:

    It’s really a great and useful piece of information. I’m glad that you shared this useful information with us. Please keep us informed like this. Thank you for sharing.

  150. pornhub.com says:

    I needed to thank you for this excellent read!! I definitely loved every little bit of it. I have got you bookmarked to look at new things you postÖ

  151. see the website says:

    It’s great that you are getting ideas from this articleas well as from our discussion made at this place. ps4 games allenferguson ps4 gamesVisit my blog post – coconut oil; j.mp,

  162. Lasonya Kolen says:

    Thanks for the tips on credit repair on this particular web-site. Things i would tell people would be to give up this mentality that they can buy now and shell out later. As a society most of us tend to make this happen for many issues. This includes holidays, furniture, as well as items we wish. However, you must separate one’s wants out of the needs. When you’re working to improve your credit rating score you have to make some sacrifices. For example you may shop online to save cash or you can check out second hand stores instead of high priced department stores with regard to clothing.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *